ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 86




                                               

ქვეყანათმცოდნეობა

ქვეყანათმცოდნეობა - გეოგრაფიული მეცნიერების დარგი, რომელიც კომპლექსურად შეისწავლის კონტინენტებს, ცალკეულ ქვეყნებს, დიდ რაიონებს. ქვეყანათმცოდნეობა გვიჩვენებს, თუ როგორ ვლინდება კონკრეტულ ტერიტორიებზე ფიზიკური და ეკონომიკური გეოგრაფიის მიერ დადგენ ...

                                               

ადრეული ადამიანის მიგრაციები

ადრეული ადამიანების მიგრაცია და შემდგომში უკვე მათ მიერ სხვადასხვა ტერიტორიის ათვისება ხანგრძლივი პროცესია და ის დაახლოებით 2 მილიონი წლის წინათ დაიწყო. აფრიკიდან სხვა კონტინენტებზე გადასვლის პროცესი ჯერ კიდევ ჰომო ერექტუსის მიერ დაიწყო და სხვა ს ...

                                               

ბელოვეჟის შეთანხმება

ბელოვეჟის შეთანხმება - საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის ხელშეკრულების შემადგენელი შეთანხმება, რომელმაც გამოაცხადა სსრკ-ის დაშლა. მის ადგილზე კი დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობა დაარსდა, როგორც მემკვიდრე სუბიექტი. ამ დოკუმენტს ხე ...

                                               

ბრეტონ-ვუდსის სისტემა

ბრეტონ-ვუდსის სისტემა - ფულადი ურთიერთობებისა და სავაჭრო ანგარიშგებების საერთაშორისო სისტემა, რომელიც ბრეტონ-ვუდსის კონფერენციაზე მიიღეს 1944 წლის 1-22 ივლისს. სახელწოდება მომდინარეობს აშშ-ის შტატ ნიუ-ჰემპშირის კურორტ ბრეტონ-ვუდსიდან. ამ სისტემამ ...

                                               

ფულის ისტორია

იდეა ღირებულების საზომი ერთეულების შექმნის შესახებ ადამიანებს უძველეს დროში გაუჩნდათ. იდეის განსახორციელებლად შემოიღეს ღირებულების საზომი ერთეული რომელსაც უწოდეს ფული. ფულმა ათასწლეულების განმავლობაში მნიშვნელოვანი სახეცვლილებები განიცადა და რაღა ...

                                               

ჰანზა

ჰანზის კავშირი - ვაჭართა გილდიების სამხედრო-სავაჭრო კავშირი, რომელიც XII-XVII საუკუნეების განმავლობაში ბალტიის ზღვაზე, ნაწილობრივ ჩრდილოეთის ზღვაზეც, და საერთოდ, ჩრდილოეთ ევროპაში, სავაჭრო მონოპოლიას აწესებდა და მართავდა. ასევე ჰანზის ქალაქებს ჰქ ...

                                               

ჰილოძოიზმი

ჰილოძოიზმი - ფილოსოფიური მოძღვრება, რომლის თანახმად, მთელი სამყარო არის ცოცხალი, გასულიერებული. ტერმინი ჰილოძოიზმი შემოიღო ინგლისელმა ფილოსოფოსმა რალფ კადუორთმა XVII საუკუნეში. ჰილოძოიზმს უპირისპირდება მექანიციზმი. ჰილოძოიზმის საწყისი ფორმაა ანიმ ...

                                               

აღმოსავლეთ ევროპის ბაქანი

აღმოსავლეთ ევროპის ბაქანი, რუსეთის ბაქანი - ევროპის ბაქანი, დედამიწის ქერქის ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი და შედარებით მყარი მონაკვეთი, რომელიც მიეკუთვნება უძველესი ბაქნების რიცხვს. იკავებს აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ ევროპის მნიშვნელოვან ნაწილს, სკანდინა ...

                                               

გეოსინკლინი

გეოსინკლინი - ზღვის ფსკერზე ჩასახული დედამიწის ქერქის უმნიშვნელოვანესი სტრუქტურულ-გეოლოგიური ერთეული. წარმოადგენს მობილურ უბანს, რომელიც დედამიწის ქერქის სტაბილურ უბანს - ბაქანს, უპირისპირდება. ახასიათებს დიდი სისქის ზღვიური ნალექების დაგროვება, ...

                                               

გეოქრონოლოგიური სკალა

გეოლოგიური წელთაღრიცხვა - დედამიწის ქერქის ამგები ქანების ასაკის დადგენა. განარჩევენ შეფარდებითსა და აბსოლუტურ გეოლოგიურ წელთაღრიცხვას. შეფარდებითი გეოლოგიური წელთაღრიცხვა ადგენს ქანთა შეფარდებით ასაკს, ე.ი. იკვლევს მათი წარმოშობის თანამიმდევრობა ...

                                               

ეპეიროგენეზისი

ეპეიროგენეზისი ეპეიროგენული მოძრაობანი - დედამიწის ქერქის ვრცელი არეების საუკუნეობრივი ვერტიკალური რყევა. იგი არ იწვევს ქერქის შიდა სტრუქტურის შეცვლას. ტერმინი შემოიღო 1890 წელს გ. ჯილბერტმა. ჰ. შტილემ ყურადღება მიაქცია ეპეიროგენეზისის ხანგრძლივო ...

                                               

ისტორიული გეოლოგია

ისტორიული გეოლოგია - გეოლოგიის დარგი, რომელიც შეისწავლის დედამიწის ქერქის განვითარებას მისი წარმოშობიდან დღემდე. ისტორიული გეოლოგიის ამოცანაა დედამიწის ქერქის ამგებელი ქანების წარმოშობის თანმიმდევრობისა და ნალექების წარმოქმნის ფიზიკურ-გეოგრაფიული ...

                                               

კრატონი

კრატონი - დედამიწის ქერქის ძველი და სტაბილური უბნები, რომლებსაც აღარ აქვთ ალპინოტიპური დანაოჭების უნარი და ტექტონიკურ დაძაბულობებს ძირითადად გერმანოტიპური დანაოჭებით უპასუხებენ. აგებულია ტიპური კონტინენტური ქერქით, რომელთა სიმძლავრეა 35-45 კმ. ლი ...

                                               

მეოთხეული გეოლოგია

მეოთხეული გეოლოგია - გეოლოგიის დარგი, რომელიც შეისწავლის მეოთხეულ სისტემას. მეოთხეული გეოლოგიის გამოყოფა ცალკე დარგად განპირობებულია ამ სისტემის ნალექების ხასიათით, რაც განსაზღვრავს კვლევის მეთოდების თავისებურებებს. მეოთხეულ სისტემაში გაბატონებულ ...

                                               

მინდელური ეპოქა

მინდელური ეპოქა, მინდელი, მინდელური გამყინვარება - მეოთხეული სისტემის ერთ-ერთი გამყინვარება. გამოყვეს 1909 ალპებში ა. პენკმა და ე. ბრიუკნერმა. მინდელური ეპოქას ყოფილ სსრკ-ში შეესაბამება ოკური, ხოლო დასავლეთ ევროპაში - ელასტურის გამყინვარება. მინდ ...

                                               

ფეტიშიზმი

ფეტიშიზმი - საგანი, რომელსაც ზებუნებრივ ძალას მიაწერენ, უფრო ხშირად ხელთნაკეთი საგანი, რომელზეც ჰგონიათ, რომ სხვებზე ძალაუფლება აქვს. არსებითად, ფეტიშიზმი არის საგნისადმი მიწერილი ძალაუფლების ან ჩვეული ფასეულობისათვის დამახასიათებელი ემიკური ატრი ...

                                               

დაქირავებული ჯარი

დაქირავებული ჯარი - შეიარაღებული ძალები, რომლებსაც აკომპლექტებენ საკუთარი და სხვა სახელმწიფოს მოქალაქეთა დაქირავების წესით. ფეოდალურ საქართველოში დაქირავებული ჯარს როქის სპა ეწოდებოდა. დაქირავებული ჯარი გაჩნდა ძვ. წ. III ათასწლეულში ძველ ეგვიპტეშ ...

                                               

მოკავშირეთა პირველი სადესანტო არმია

მოკავშირეთა პირველი სადესანტო არმია იყო 1944-1945 წლებში ჩრდილო-დასავლეთ ევროპაში მოკავშირეთა საექსპედიციო ძალების უმაღლესი მთავარსარდლობის შტაბის ნაწილი და ყველაზე დიდი საჰაერო სამხედრო ძალების შენაერთი კაცობრიობის ისტორიაში.

                                               

საჭურველი

საჭურველი - სამხედრო აღჭურვილობა, რომელიც ძირითადად თბილისში მზადდებოდა. თბილისში გამოჭედილი საჭურველი მსოფლიო ბაზარზე მაღალ შეფასებას იმსახურებდა. შუა საუკუნეებში თბილისში სპილოს ძვლით ინკრუსტირებულ კაპარჭებსაც ამზადებდნენ. მხატვარ გ. გაგარინს თ ...

                                               

აფრიკული სოციალიზმი

აფრიკული სოციალიზმი - მართვის სისტემა, რომელიც გვთავაზობს რესურსების განაწილების "ტრადიციულ" აფრიკულ გზას კლასიკური სოციალიზმისაგან განსხვავებით. აფრიკელი სოციალისტები ცდილობდნენ დაკავშირებოდნენ ევროპულ სოციალისტურ სწავლებას. 1950-1960-იანი წლები ...

                                               

ნაროდნაია ვოლია

შეიქმნა 1879 წელს "ზემლია ი ვოლიას" ორად გაყოფის შემდეგ. ორგანიზაცია ჩამოაყალიბეს პროფესიონალმა რევოლუციონერებმა. ის იყო კარგად ორგანიზებული, ცენტრალიზებული ორგანიზაცია, რომელსაც სათავეში ედგა აღმასრულებელი კომიტეტი. მას ემორჩილებოდა ადგილობრივი ...

                                               

ხალხოსნობა

ხალხოსნობა, ნაროდნიკობა - 1865-1891 წლებში რუსეთის იმპერიაში გავრცელებული მოძრაობა, რომელიც გლეხური დემოკრატიის ინტერესებს გამოხატავდა. XIX საუკუნის 70-80 წლებში რუსეთში თავი იჩინა ეგრეთწოდებულმა ნაროდნიკობამ. ინტელიგენციამ მიზნად დაისახა გლეხებშ ...

                                               

ლუდიტები

ლუდიტები - მუშათა სტიქიური აჯანყებების მონაწილეები ინგლისში, რომლებსაც თავიანთი გაღატაკების მიზეზად მანქანები მიაჩნდათ და ამსხვრევდნენ მათ. ტერმინი ლუდიტები ახალი ტექნოლოგიების მიმართ სკეპტიკურად განწყობილ ადამინთა ჯგუფის აღსანიშნავად გამოიყენება ...

                                               

ტიბეტის მეფეები

ძველი ტიბეტის ისტორია მჭიდროდ უკავშირდება ცენპოს - იარლუნგის სამეფო დინასტიას, რომელიც ქვეყანას მართავდა IX სს. შუა ხანებამდე. ცენპოები ატარებდნენ აქტიურ საგარეო პოლიტიკას ახალი ტერიტორიების დაპყრობით და საკუთარი კულტურის მეზობელ ხალხებსა და ტომე ...

                                               

პორტუგალიის ისტორიის ქრონოლოგია

1123 - აფონსუ ამარცხებს საკუთარ დედას ტერეზას და ხდება პორტუგალიის ერთპიროვნული მმართველი. 1095 - ჯვაროსნები ეხმარებიან ალფონსო VI კასტილიელს მავრებზე გამარჯვების მოპოვებაში. ენრიკე ბურგუნდიელი ქორწილდება მის ქალიშვილზე ტერეზა ლეონელზე და ხდება პ ...

                                               

სომხეთის ისტორიის ქრონოლოგია

163 - კომაგენის სამეფოს წარმოქმნა 34 - არტავაზდ II- ის დატყვევება მარკუს ანტონიუსის მიერ 69 - ტიგრანაკერტის ბრძოლა. სომეხთა არმიის განადგურება რომაელი სარდლის ლუკულუსის მიერ. არტაშატის კვლავ გადედაქალაქება. 176 - არტაშეს I-ის მიერ ქალაქ არტაშატის ...

                                               

ძველი რომის ქრონოლოგია

ძვ. წ. 673 - ნუმა პომპილიუსის გარდაცვალება. ტულუს ჰოსტილიუსის გამეფება. ძვ. წ. 616 - ანკუს მარციუსის გარდაცვალება. ტარკვინიუს პრისკუსის გამეფება. ძვ. წ. 641 - ტულუს ჰოსტილიუსია გარდაცვალება. ანკუს მარციუსის გამეფება.

                                               

ავსტრალიის ისტორია

ავსტრალიაში ადამიანის დასახლება დაახლ. 42 000 - 48 000 წწ. წინ დაიწყო. ვარაუდობენ, რომ ავსტრალიელებს შესაძლოა ჰყოლოდათ თანამედროვე ავსტრალიელი აბორიგენების წინაპრები. სავარაუდოდ მათი ავსტრალიაში ჩამოსვლა სახმელეთო ხიდებისა თუ ზღვის გადმოლახვით ხდ ...

                                               

ახალი ავსტრალია

ახალი ავსტრალია იყო უტოპისტი სოციალისტების დასახლება პარაგვაიში, რომელიც ავსტრალიელმა ახალი ავსტრალიის მოძრაობამ დააარსა. კოლონია ოფიციალურად 1893 წლის 28 სექტემბერს დაარსდა სახელით კოლონია ნუევა აუსტრალია და შედგებოდა 238 მოზრდილისა და ბავშვისგა ...

                                               

ინდოჩინეთის მეორე ომი

ინდოჩინეთის მეორე ომი, აგრეთვე ცნობილი როგორც ვიეტნამის ომი - 1964-1975 წლებში ინდოჩინეთში მიმდინარე ომი: ერთი მხრივ სახმელეთო ომი სამხრეთ ვიეტნამსა და სასაზღვრო რეგიონებში, კამბოჯასა და ლაოსში და მეორე მხრივ ჩრდილოეთ ვიეტნამის დაბომბვა. კონფლიქტ ...

                                               

სუონ-რივერი

სუონ-რივერი - დიდი ბრიტანეთის კოლონია. მდებარეობდა მდინარე სუონზე. კოლონია სუონ-რივერი 1829 წლის 2 მაისს კაპიტანმა ჩარლზ ფლემანტლმა დააარსა. ერთ-ერთი პირველი შენობა მრგვალი სახლი შემონახულია დღემდე და ქალაქ ფრემენტლის ტერიტორიაზე მდებარეობს. 1832 ...

                                               

Privilegium Maius

"Privilegium Maius" - რომისა და საღვთოს რომის იმპერიის იმპერატორის ყალბი წერილებისა და ბრძანებების კრებული, რომლებიც განსაკუთრებულ უფლებებს ანიჭებდა ავსტრიის მონარქებს და ამტკიცებდა ავსტრიის სახელმწიფოს ფაქტობრივ დამოუკიდებლობას გერმანიისგან. კრე ...

                                               

ავსტრია-იტალია-საფრანგეთის ომი

ავსტრია-იტალია-საფრანგეთის ომი ან მეორე ომი იტალიის დამოუკიდებლობისათვის - ომი ერთი მხრივ საფრანგეთ–სარდინიასა და მეორე მხრივ ავსტრიის იმპერიას შორის. იტალიისათვის ეს ომი ეროვნულ-განმათავისუფლებელ ხასიათს ატარებდა და რისორჯიმენტოს – იტალიის გაერთ ...

                                               

ავსტრია-იტალიის ომი

ავსტრია-იტალიის ომი ან მესამე ომი იტალიის დამოუკიდებლობისათვის – ავსტრიის ბატონობისაგან იტალიის საბოლოო განთავისუფლებისა და გაერთიანებისათვის წარმართული ომი.

                                               

ავსტრია-უნგრეთის კომპრომისი

1867 წლის ავსტრია-უნგრეთის კომპრომისი - შეთანხმება, რომლის შედეგადაც ავსტრია-უნგრეთის იმპერიაში დაწესდა ორმაგი მონარქია. კომპრომისმა აღიარა უნგრეთის სამეფოს ნაწილობრივი სუვერენიტეტი, რომელიც აღარ წარმოადგენდა ავსტრიის იმპერიის ნაწილს. მოხდა ჰაბსბ ...

                                               

ავსტრიის მონარქების სია

ავსტრიის მონარქების სიაში წარმოდგენილია იმ ადამიანთა სია, რომლებიც მართავდნენ ავსტრიას. თავდაპირველად მათ მარკგრაფების, შემდეგში ჰერცოგების, შემდეგ ერცჰერცოგების, საბოლოოდ კი იმპერატორების წოდება ჰქონდათ. უმეტესწილად ავსტრიელი მონარქები ასევე ატა ...

                                               

ავსტრიული სილეზია

ავსტრიული სილეზია, ოფიციალურად ზემო და ქვემო სილეზიის საგრაფო - ბოჰემიის სამეფოსა და ავსტრიის იმპერიის ავტონომიური რეგიონი, ხოლო 1867 წლიდან ცისლეიტანიის ავსტრია-უნგრეთის იმპერიაში. ის დიდ ნაწილად ემთხვევა დღევანდელი ჩეხური სილეზიის ტერიტორიას. ი ...

                                               

ავსტრო-პრუსო-იტალიური ომი

1866 წლის ავსტრო-პრუსო-იტალიური ომი, გერმანიის ისტორიაში აგრეთვე ცნობილია სახელებით გერმანიის ომი, გაერთიანების ომი და შვიდკვირიანი ომი, იტალიაში ცნობილია, როგორც მესამე ომი იტალიის დამოუკიდებლობისთვის - პრუსიისა და იტალიის სამხედრო კონფლიქტი ავს ...

                                               

ავსტროსლავიზმი

ავსტროსლავიზმი – ავსტრია-უნგრეთის სლავი ხალხის პოლიტიკური მოძრაობა XIX საუკუნის შუა წლებში. მოძრაობის პროგრამა შემუშავებული იყო ჩეხეთის ლიბერალურ-ბურჟუაზიული იდეოლოგების მიერ და ითვალისწინებდა ავსტრიის იმპერიის ფედერაციულ სახელმწიფოდ გარდაქმნას ჰ ...

                                               

ალემანები

ალემანები, ალამანები - ანტიკურ ხანასა და ადრეულ შუა საუკუნეებში ცენტრალურ ევროპაში მცხოვრები ხალხი, რომელიც დასავლურ გერმანიკულ ოჯახს მიეკუთვნებოდა. ალემანური მოსახლეობა დადასტურებულია როგორც არქეოლოგიური აღმოჩენების, ისე ისტორიული წერილობითი წყა ...

                                               

აღმოსავლეთ ფრანკთა სამეფო

აღმოსავლეთ ფრანკთა სამეფო ასევე აღმოსავლეთ საფრანგეთი ან Francia Orientalis. ლუდვიგ II გერმანელის სამეფო, რომელიც 843 წელს ვერდენის ხელშეკრულებით გამოეყო ფრანკთა იმპერიას. ის იყო საღვთო რომის იმპერიის წინამორბედი. ლუი I ღვთისმოშიშის გარდაცვალების ...

                                               

აღმოსავლეთი მარკა

აღმოსავლეთი მარკა, ასევე ცნობილია, როგორც ბავარიის აღმოსავლეთი მარკა - ადრეფეოდალური სახელმწიფო, რომელიც არსებობდა IX-XII საუკუნეებში სამხრეთ-აღმოსავლეთ გერმანიაში, ავსტრიის საჰერცოგოს წინამორბედი. X საუკუნის მიწურულიდან მოყოლებული ამ სახელმწიფოს ...

                                               

ბუდის ალყა (1686)

ბუდა ოსმალთა ბატონობის ქვეშ 1541 წლიდან იყო, მას შემდეგ, რაც სულთანმა სულეიმან I-მა იგი სამთვიანი ალყის შედეგად დაიპყრო. შემდგომში, იგი ოსმალეთის კულტურულ და კომერციულ ცენტრადაც იქცა; რამდენიმე ქრისტიანული ეკლესია მეჩეთად გადაკეთდა. 1683 წელს ოსმ ...

                                               

გერმანიის კავშირი

გერმანიის კავშირი - გერმანულენოვანი სახელმწიფოების კონფედერაცია 1815 წლიდან 1866 წლამდე. დაარსდა 1815 წლის 8 ივნისს ვენის კონგრესზე. გერმანიის კავშირი, როგორც ცალკეული ფედერაციული ერთეულების გაერთიანება, იყო 1806 წელს დაშლილი საღვთო რომის იმპერიი ...

                                               

გერმანული ავსტრია

გერმანული ავსტრია არაოფიციალურად ეწოდებოდა ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის შემადგენლობაში მყოფ იმ ავსტრიულ მიწებს, რომლებიც ძირითადად გერმანელებით იყო დასახლებული. ავსტრიის სახელმწიფო საბჭოსა და 1918 წლის 30 ოქტომბერს პირველი მთავრობის არჩევისას, ასევე ...

                                               

გუდენუსის მღვიმე

გუდენუსის მღვიმე - მღვიმე ავსტრიაში. მდებარეობს ქვემო ავსტრიის მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. 70 000 წლის წინ იგი ნეანდერტალელთა ხშირი სამოსახლო იყო და დღეს ცენტრალური ევროპის ქვის ხანის უმნიშვნელოვანეს ნამოსახლართა სიაში შედის. მღვიმე მდებარეობ ...

                                               

ერცჰერცოგი

ერცჰერცოგი - წოდება, რომელსაც იყენებდნენ მარტოოდენ ავსტრიის ჰაბსბურგთა მონარქიული სახლის წარმომადგენლები. შუა საუკუნეებისა და ახალი ეპოქის გერმანიის წოდებების იერარქიაში ერცჰერცოგი იდგა ჰერცოგზე მაღლა, მაგრამ კურფიურსტსა და მეფეზე დაბლა. ეს წოდებ ...

                                               

ვენის ალყა (1683)

ვენის მეორე ალყა - დაპირისპირება ოსმალეთის იმპერიასა და საღვთო რომის იმპერიას შორის, რომელიც შემდგომში ოსმალეთის სრულიად ქრისტიანულ სამყაროსთან დაპირისპირებაში გადაიზარდა. მიმდინარეობდა 1683 წლის ივლისიდან სექტემბრამდე. ვენის ალყა იქცა დიდი თურქუ ...

                                               

ზალცბურგის საჰერცოგო

ზალცბურგის საჰერცოგო - ავსტრიის იმპერიისა და ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის გვირგვინის მიწა 1849-1918 წლებში, ასევე ცისლეიტანიის წევრი. საჰერცოგოს დედაქალაქი იყო ზალცბურგი. 1803 წელს ზალცბურგის არქისაეპისკიპო ეპარქია სეკულარიზირებულ იქნა, როგორც ზალცბ ...

                                               

ზენტის ბრძოლა

ზენტის ბრძოლა - ბრძოლა ოსმალეთის იმპერიასა და ჰაბსბურგებსს შორის. გაიმართა 1697 წლის 11 სექტემბერს, სერბეთის ქალაქ ზენტის მიდამოებში, მდინარე ტისას პირას. დამთავრდა ევროპელთა ღირსეული გამარჯვებით. ოსმალთა არმიას მეთაურობდნენ მუსტაფა II და ელმას მ ...