ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 85




                                               

სახელმწიფო-ღამის დარაჯი

ღამის დარაჯი სახელმწიფო ან მინიმალური სახელმწიფო - სახელმწიფოს მოდელი, რომლის მოქმედების არეალიც შეზღუდულია თავდაუსხმელობის პრინციპის აღსრულებით. მის ფუნქციებში შედის მოქალაქეების სამხედრო, საპოლიციო და სასამართლო სერვისებით უზრუნველყოფა. სახელმწ ...

                                               

სოციალური პროგრესივიზმი

სოციალური პროგრესივიზმი ან უბრალოდ პროგრესივიზმი - პოლიტიკურ-ფილოსოფიური თვალსაზრისი რომელიც ეფუძნება პროგრესის იდეას, რომელიც თავისმხრივ ამტკიცებს, რომ მეცნიერულ, ტექნოლოგიურ, ეკონომიკურ განვითარებასა და სოციალურ ორგანიზებას სასისოცხლო მნიშვნელო ...

                                               

ტოლერანტობა

ტოლერანტობა - სოციოლოგიური ტერმინი, რომელიც აღნიშნავს განსხვავებული მსოფლაღქმის, ცხოვრების წესის, ქცევისა და ჩვეულებების ატანას. ტოლერანტობა არ ნიშნავს გულგრილობას ან განურჩევლობას, არც განსხვავებული მსოფლმხედველობის ან ცხოვრების წესის მიღებას; ი ...

                                               

ტრიუნის სამეფო

ტრიუნის სამეფო - ხორვატული ნაციონალური მოძრაობის ლიდერების მიერ ადვოკატირებული იდეა. მეორე ათასწლეულის მანძილზე სამი ხორვატული სამეფო: ხორვატია, სლავონია და დალმაცია ძირითადად დამოუკიდებლები იყვნენ. გაერთიანებული ხორვატია მხოლოდ ერთი მეფის, მეფობ ...

                                               

უსაფრთხოება

უსაფრთხოება - უბედური შემთხვევების, ავარიებისა და კატასტროფების არასასურველი შედეგებისგან ადამიანის, გარემოს, სამრეწველო ობიექტებისა და მატერიალური ფასეულობების დაცული მდგომარეობა, მაგალითად, ეროვნული უსაფრთხოება, რაც არასწორია, უნდა იყოს ეროვნულ ...

                                               

უშიშროება

უშიშროება - პიროვნების, საზოგადოების, სახელმწიფოს სასიცოცხლო ინტერესების დაცულობის მდგომარეობა პოტენციური და რეალურად არსებული საფრთხეებისა და მუქარების ან ასეთი საფრთხეებისა მუქარების არ არსებობა.

                                               

აეროპორტის კოდი იატა

აეროპორტის კოდი იატა - სამასოიანი უნიკალური იდენტიფიკატორი, რომელიც ენიჭება საჰაერო ტრანსპორტის საერთაშორისო ასოციაციის მსოფლიო აეროპორტებს. ეს კოდი გამოიყოფა იატა-ს 763-ე რეზოლუციის თანახმად, ხოლო ამ ორგანიზაციის შტაბ-ბინა მდებარეობს მონრეალში. ...

                                               

აბორდაჟი

აბორდაჟი - ხომალდების შეპყრობის ერთ-ერთი უძველესი წესი, რომელსაც მიმართავდნენ მეკობრეები უცხო ხომალდების შესაპყრობად. აბორდაჟი გამოიხატება უცხო ხომალდთან მიახლოებით და მის გემბანზე გვარლსმობმული სამკაპების გადასროლით, რომლის შედეგად ხომალდს უჭირს ...

                                               

არიერგარდი

არიერგარდი - ჯარის ან ფლოტის ნაწილი. იგი მთავარ ძალებს ბოლოში მიჰყვება. არიერგარდის დანიშნულებაა ფრონტიდან ზურგისაკენ მოძრაობისას მთავარი ძალების დაცვა.

                                               

ესკადრა

ესკადრა - სხვადასხვა კლასის სამხედრო ხომალდების დიდი შენაერთი; ხომალდთა 2 ან მეტი დივიზიონისაგან შემდგარი ადინისტრაციული ან ტაქტიკური ფორმირება. თანამედროვე ესკადრის შემადგენლობაში შედის საფლაგმანო გემები, მცურავი ბაზები, დამხმარე გემები, საბრძოლ ...

                                               

ჯალამბარი

ჯალამბარი - მანქანა, რომელიც ტვირთს გადააადგილებს მოძრავი მოქნილი ელემენტის საშუალებით. ჯალამბარი არის სტაციონარული და გადასაძრავებელი, ხელის და მექანიკურამძრავიანი. ჯალამბარი შედგება კბილა, ჭიახრახნული, ფრიქციული, ღვედური გადამცემი მექანიზმებისა ...

                                               

ფლაგმანი

ფლაგმანი - ფლოტის ან ხომალდების შენაერთის სარდალი, რომელსაც მინიჭებული აქვს თანამდებობრივი დროშა. ერთობლივი ცურვის დროს შეიძლება იყოს უფროსი ფლაგმანი - მსხვილი შენაერთების მეთაური და უმცროსი ფლაგმანი - დაქვემდებარებული შენაერთის მეთაური. სსრკ-ის ...

                                               

ქანდაკება

ქანდაკება, სკულპტურა - სახვითი ხელოვნების პლასტიკა - გამოსახულება, რომლის შექმნასაც აქვს მოცულობითი ფორმა და სრულდება მაგარი ან პლასტიკური მასალებისგან. სკულპტურების მთავარი ჟანრია - პორტრეტი, ისტორიული, საყოფაცხოვრებო, სიმბოლური, ალეგორიული გამო ...

                                               

აბკლაჩი

აბკლაჩი - ფილატელიაში ამ ტერმინით მოიხსენიებენ ისეთ საფოსტო მარკას, რომლის ზურგზე ანუ უკანა მხარეს გამოსახულია სიუჟეტის სარკული ანარეკლი. ჩვეულებრივ აბლკაჩი მიიღება ნორმალური ბეჭდვითი პროცესის შეფერხების შედეგად. ამისი მიზეზი შეიძლება იყოს: საღებ ...

                                               

ბლოკი (ფილატელია)

ბლოკი ანუ მინიატურული ფურცელი - საფოსტო მარკის გამოცემის სპეციალური ფორმა. ფართო ფურცელზე დაბეჭდილია ნახატი, რომლის სიუჟეტურ ნაწილს შეადგენს საფოსტო მარკა, რომელიც გამოკვეთილია პერფორაციული ჩარჩოთი. ბლოკი წარმოადგენს ფილატელიურ სუვენირს, მაგრამ ს ...

                                               

კვარტბლოკი

კვარტბლოკი - ფილატელისტურ საკოლექციო ერთეული, რომელიც წარმოადგენს ოთხი ერთნაირიმარკის ორ რიგად და ორ მწკირვად განლაგებული გადაბმას. კვარტბლოკი შეიძლება განვიხილოთ, როგორც ბლოკი ველების გარეშე ან როგორც ფურცლის ნაწილი. კვარტბლოკი შეიძლება დეფისით ...

                                               

კუშე

კუშე ეწოდება ისეთ საკოლექციიო ფილატელისტურ ერთეულს, როდესაც ორი სხვადასხვა მარკა გადაბმულია ერთმანეთისადმი 90°-ნიანი კუთხით. მარკების კუშეს ტიპის გადაბმა ფურცელზე ძალიან იშვიათად გვხვდება. საბჭოთა მარკებიდან ყველაზე ცნობილი კუშე არის 1958 წელს გა ...

                                               

მცირე ფურცელი

მცირე ფურცელი ეწოდება მცირე ფორმატის ქაღალდზე დაბეჭდილ საფოსტო მარკებს. ეს არის შუალედური ზომის ფურცელი, ბლოკზე, უფრო ფართო და სასტამბო ფორმატის მარკების ფურცელზე უფრო პატარა. მცირე ფურცელი სტამბური ფურცლისაგან განსხვავდება არა მხოლოდ ზომით, არამ ...

                                               

პერფორაცია

პერფორაცია - გახვრეტას, ნახვრეტის გაკეთებას ან გამჭოლ დაზიანებას ეწოდება. პერფორაციის შედეგად საგანი ხდება "პერფორირებული". პერფორაციის განმაპირობებელს ფაქტორს ან საგანს ეწოდება "პერფორატორი". პერფორაციის ხელსაწყოს გამოგონებისთანავე 1840-1850 წლე ...

                                               

სახესხვაობა (ფილატელია)

სახესხვაობა ეწოდება საფოსტო მარკის ან ფილატელისტური ერთეულის ნიმუში, რომელიც საერთო ტირაჟის ეგზემპლარებისაგან განსხვავდება რაიმე ნიშნით: ქაღალდის ხარისხით; ნახატით; ფერით ან ფერებით; ასევე წლის ნიშნის, დაკბილვის ან განაჭერის არსებობით ან არარსებო ...

                                               

ტეტ-ბეში

ტეტ-ბეში ეწოდება ორი ერთნაირი საფოსტო მარკის პირშექცეულ გადაბმას, როდესაც ისინი ერთმანეთის მიმართ 180°-ით არიან შებრუნებულები. მარკები ასე შეიძლება იყოს გამიზნულად დაბეჭდილი ან შემთხვევით. ტეტ-ბეში მარკები საკმაოდ ხშირია ფილატელიაში და წარმოადგენ ...

                                               

ჭვირნიშანი

ჭვირნიშანი, წყლის ნიშანი, ფილიგრანი - გამჭვირვალე გამოსახულება - მოხატულობა ან ტექსტი ქაღალდზე, რომელიც ჩანს მხოლოდ სინათლეზე გახედვისას; კეთდება ქაღალდის წარმოების პროცესში ქაღალდის სველ ტილოზე ეგუტერის ან მრგვალბადიანი მანქანის ცილინდრების მეშვ ...

                                               

აბსოლუტიზმი (ფილოსოფია)

აბსოლუტიზმი - ფილოსოფიური მიმდინარეობა, რომელიც ყველაფერს აბსოლუტის გამოვლინებად მიიჩნევს. ონტოლოგიაში აბსოლუტიზმი აბსოლუტის თეორიაა, შემეცნების თეორიაში - მხოლოდ ობიექტური აბსოლუტური ჭეშმარიტების თეორია, აქსიოლოგიაში - მორალურ და ესტეტიკურ ღირებ ...

                                               

ბედი

ბედი, ბედისწერა, რელიგიურ-ფილოსოფიური იდეალისტური წარმოდგენა, რომელსაც საფუძვლად უდევს რწმენა ადამიანზე ბრმა ძალების ბატონობისა. ამ შეხედულებით ადამიანთა ბედი წინასწარ არის გაჩინებული განგების მიერ. ქართველთა რელიგიური წარმოდგენით ადამიანის დაბად ...

                                               

გონება

გონება - ფილოსოფიური კატეგორია, რომელიც გამოხატავს აზროვნების უმაღლეს ტიპს, საყოველთაო აზროვნებისა და ანალიზის შესაძლებლობას, განყენებასა და განზოგადებას. შეესაბამება ლათინურ სიტყვა "intellectus" -ს. ფილოსოფიაში გონება ცნობიერების ერთ-ერთი ფორმაა ...

                                               

იდეალი

იდეალი - წარმოსახული იდეალური სახე, რომელიც გამოხატავს ადამიანის, კლასების, სოციალური ჯგუფების, მთელი საზოგადოების მისწრაფებისა და მოქმედების უმაღლეს მიზანს, აგრეთვე ამა თუ იმ სფეროსა და მიმართებაში სრულქმნილ რაიმეს, რომელიც საზოგადოების ან ცალკე ...

                                               

კოსმოგონია

კოსმოგონია - მოძღვრება სამყაროს წარმოშობის ან შექმნის შესახებ. ჰესიოდეს დროიდან ის გვევლინებოდა მრავალი ფილოსოფიური ტრაქტატის სიუჟეტად. თანამედროვე ეპოქაში კი კოსმოგონია წარმოადგენს მეცნიერების დარგს, რომელიც შეისწავლის სამყაროს ყველა ასტრონომიულ ...

                                               

მომავალი

მომავალი - დროის ხაზის ჰიპოთეზური ნაწილი, უმეტესი მოვლენა, რომელიც ჯერ კიდევ არ მომხდარა, მაგრამ შეიძლება მოხდეს. იმის გათვალისწინებით, რომ მოვლენა წარმოიქმნება დროით და ადგილმდებარეობით, მომავალი იკავებს სივრცე-დროის კონტინუუმს.

                                               

ტრიალიზმი

ტრიალიზმი - ფილოსოფიური პრინციპი, დუალიზმის პრინციპის ალტერნატივა, ფუძეს იღებს ბერძნულ-ლათინური ძირიდან ტრეს, ტრია _ რაც ნიშნავს სამს. ფილოსოფიაში ტრიალიზმი პირველად შემოტანილი იქნა ჯონ კოტინგემის მიერ, როგორც დენე დეკარტის გონებისა და სხეულის დუ ...

                                               

ბელარუსისტიკა

ბელარუსისტიკა ჰქვია სამეცნიერო-კვლევითსა და საუნივერსიტეტო დისციპლინას, რომელიც ბელარუსული ენის და ლიტერატურის შესწავლითაა დაკავებული და მას ბელარუსულ ფილოლოგიასაც უწოდებენ. სიტყვის ფართო გაგებით თანამედროვე კულტუროლოგიაში ბელარუსისტიკა ს ბელარუს ...

                                               

სერბო-ხორვატისტიკა

სერბო-ხორვატისტიკა - სამეცნიერო-აკადემიური დისციპლინა და სპეციალობა, რომელიც სერბულ-ხორვატული ენისა დიალექტების, ენის ისტორიის შესწავლითაა დაკავებული. სერბო-ხორვატისტიკას სხვაგვარად ასევე სერბულ-ხორვატულ ფილოლოგიასაც უწოდებენ, მაგრამ სიტყვა ფილოლ ...

                                               

სლავები

სლავები - ევროპის ყველაზე დიდი ინდო-ევროპული ეთნო-ლინგვისტური დაჯგუფება. ცხოვრობენ სამხრეთ, აღმოსავლეთ და ცენტრალურ ევროპაში, ისინი ასევე გვხვდებიან დასავლეთ და ცენტრალურ აზიაში. სლავები საუბრობენ ინდოევროპულ, სლავურ ენებზე. ისინი ჯერ კიდევ მე-6 ...

                                               

ილია აბულაძე

ილია ვლადიმერის ძე აბულაძე - ქართველი ფილოლოგი, ძველი ქართული ენისა და მწერლობის მკვლევარი, არმენოლოგი, პალეოგრაფი, ლექსიკოგრაფი, რუსთველოლოგი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი; ხელნაწერთა ინსტიტუტის დამაარსებელი და პირველი დ ...

                                               

იუსტინე აბულაძე

იუსტინე ირაკლის ძე აბულაძე აპრილი, 1874, სოფელი როკითი, ახლანდელი ბაღდათის რაიონი - გ. 1 ივნისი, 1962, თბილისი) - ქართველი ფილოლოგი, ირანისტი და რუსთველოლოგი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე.

                                               

ალექსანდრე ბარამიძე

ალექსანდრე ბარამიძე - ქართველი ლიტერატურათმცოდნე. ფილოლოგიის მეცნიერების დოქტორი, პროფესორი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე.

                                               

აკაკი გაწერელია

აკაკი გაწერელია - ქართველი მწერალი, ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი 1932 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი. 1934 წლიდან მუშაობდა სახელმწიფო გამომცმელობებში, შემდეგ შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ...

                                               

გაიოზ იმედაშვილი

გაიოზ იოსების ძე იმედაშვილი - ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე.

                                               

პავლე ინგოროყვა

დაიბადა ქალაქ ფოთში. აქვე დაამთავრა ოთხკლასიანი სასწავლებელი. 1912 წელს, გიმნაზიის დასრულების შემდეგ, 19 წლის ასაკში, საქართველოდან გაემგზავრა და გეზი პეტერბურგისკენ აიღო. ამავე წელს პეტერბურგის უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტზე დაიწყო ...

                                               

სოლომონ იორდანიშვილი

სოლომონ გიორგის ძე იორდანიშვილი - ქართველი ენათმეცნიერი, ლექსიკოლოგი, ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიკოსი, რუსთველოლოგი, მთარგმნელი.

                                               

კორნელი კეკელიძე

კორნელი კეკელიძე - ქართველი ფილოლოგი, ლიტერატურათმცოდნე, თეოლოგი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის თანადამფუძნებელი და აკადემიკოსი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე.

                                               

შალვა ნუცუბიძე

შალვა ნუცუბიძე - ქართველი ფილოსოფოსი, ლიტერატურათმცოდნე, კულტურის ისტორიკოსი, მთარგმნელი და საზოგადო მოღვაწე, ქართული ფილოსოფიის ისტორიის მეცნიერული სკოლის ფუძემდებელი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, საქართველოს მეცნიერების დამსა ...

                                               

შალვა ღლონტი

საშუალო განათლება ლანჩხუთში მიიღო და ადრევე დაიწყო პედაგოგიური საქმიანობა. ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებლად მუშაობდა ყაზბეგის რაიონის სოფელ სიონის სკოლაში, მაჩხაანის სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკუმში, შემდეგ მოღვაწეობდა სიღნაღის რაიონულ გაზეთ ...

                                               

აკაკი შანიძე

აკაკი გაბრიელის ძე შანიძე - ქართველი ენათმეცნიერი, დიალექტოლოგი, ფილოლოგი, ლექსიკოლოგი, რუსთველოლოგი, ფოლკლორისტი, არმენოლოგი, ალბანოლოგი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის თანადამფუძნებელი და აკადემიკოსი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის თანად ...

                                               

სარგის ცაიშვილი

სარგის სოლომონის ძე ცაიშვილი - ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, პროფესორი.

                                               

შოთა ძიძიგური

შოთა ვარლამის ძე ძიძიგური - ქართველი ენათმეცნიერი, ქართული ენისა და დიალექტების მკვლევარი, ბასკოლოგი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი. საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწ ...

                                               

ივანე ჯავახიშვილი

ივანე ჯავახიშვილი - ქართველი ისტორიკოსი და საზოგადო მოღვაწე, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის თანადამფუძნებელი, საქართველოსა და კავკასიის ისტორიის თანამედროვე სამეცნიერო სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, საბჭოთა კავშირის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემ ...

                                               

სინგური

სინგური - წითელი ფერის საღებავი, რომლითაც ჩვეულებრივ ძველ ხელნაწერებში სათაურები და საზედაო ასოები იწერებოდა. სინგური ფართოდ გამოიყენებოდა წიგნის მინიატურების შესრულებისას. შიომღვიმისადმი გაცემულ ანდერძზე დავით აღმაშენებელს ხელი სინგურით აქვს მოწ ...

                                               

რედაქცია

რედაქცია - რედაქტორის მიერ ტექსტის გასწორება, ლიტერატურული დამუშავება, მომზადება დასაბეჭდად ან სხვაგვარად გამოსაცემად. განასხვავებენ პოლიტიკურ, ლიტერატურულ და სამეცნიერო რედაქტირებას, თუმცა პრაქტიკაში რედაქტირება ერთიანი პროცესია, რომელიც მიზნად ...

                                               

ფანქარი

ფანქარი - ინსტრუმენტი, რომელიც წარმოადგენს სამაგრს, რომელშიც მოთავსებულია ნახშირი, გრაფიტი ან მშრალი საღებავი. გამოიყენება საწერად, სახატავად და ხაზვისთვის. დღეს პოპულარული ფანქრის პირველი სახე გაჩნდა XIV საუკუნეში. მიუხედავად იმისა, რომ მანამდე ...

                                               

ტრანსკრიფცია

ტრანსკრიფცია, ან ტრანსკრიბირება ". იქიდან" და scrib ere "წერა") - სიტყვებისა და ტექსტის ჩასაწერად სპეციალური გრაფიკული ნიშნების გამოყენება და მათი გამოთქმის გათვალისწინება. ტრანსკრიფცია ორგვარია - მეცნიერული და პრაქტიკული. მეცნიერულ ტრანსკრიფციას ...