ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 84




                                               

გრძედი

გრძედი - ერთ-ერთი კოორდინატი სფერულ კოორდინატთა სისტემის რიგში, რომელიც ადგენს დედამიწის ზედაპირის წერტილების მდგომარეობას, ციურ სფეროებსა და მზის, მთვარისა და პლანეტების ზედაპირზე. გეოგრაფიული გრძედი "λ" არის ორწახნაგა კუთხე მოცემული წერტილის მე ...

                                               

დასავლეთი

დასავლეთი - ჰორიზონტის ოთხი მთავარი წერტილიდან ერთ-ერთი, რომელიც ჩრდილოეთისაკენ პირშექცეული დამკვირვებლის ხელმარცხნივაა. აღინიშნება W ასოთი. ბუნიობის დღეებში მზე ამ წერტილის მახლობლად ჩადის. ცის ეკვატორისა და ჭეშმარიტი ჰორიზონტის გადაკვეთის ორი წ ...

                                               

კონცხი

კონცხი - ზღვაში, ტბაში ან მდინარეში შეჭრილი ხმელეთის სანაპიროს ნაწილი. აგებულია მკვრივი ქანებით ან ნატანით. მათი წარმოშობა როგორც წესი დაკავშირებულია ეროზიულ პროცესებთან. კონცხის წარმოქმნას ხელ უწყობს სანაპირო ზონაში არსებული რბილი და მყარი ქანებ ...

                                               

მერიდიანი

მერიდიანი - დედამიწის პოლუსების შემაერთებელი წრეხაზებია. მერიდიანის ერთგრადუსიანი რკალის სიგრძე საშუალოდ 111.1 კმ-ს შეადგენს, საშუალო სიგრძე 40 009 კმ-ს. მერიდიანების გრადუსების ათვლა იწყება გრინვიჩის მერიდიანიდან. გეომაგნიტური ველის ძალწირის პრო ...

                                               

ოლქი

ოლქი - სომხეთის, ბელორუსიის, ბულგარეთის, ყაზახეთის, ყირგიზეთის, უკრაინის, თანამედროვე რუსეთის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. ოლქად ითარგმნება ასევე უზბეკეთისა და ტაჯიკეთის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის სახელი ვილაიეთი. რამდენიმე ქვეყან ...

                                               

სამხრეთი

სამხრეთი - ჰორიზონტის ერთ-ერთი მთავარი წერტილი, სამყაროს სამხრეთ პოლუსთან უახლოესი იმ ორ წერტილს შორის, რომლებშიც ცის მერიდიანი ჭეშმარიტ ჰორიზონტთან იკვეთება. აღინიშნება S ასოთი.

                                               

ტერიტორია (ქვეყნის დანაყოფი)

ტერიტორია - ერთი სახელმწიფოს იურისდიქციის ქვეშ მყოფი ადმინისტრაციული ერთეული. ქვეყნების უმრავლესობაში ადმინისტრაციული ერთეულის ტერიტორია წარმოადგენს ორგანიზებულ ნაწილს, რომელიც იმყოფება ქვეყნის კონტროლ ქვეშ, მაგრამ არ გადაიზარდა, ან შესულია ქვეყნ ...

                                               

ჩრდილოეთი

ჩრდილოეთი - ჰორიზონტის ერთ-ერთი მთავარი წერტილი. სამყაროს ჩრდილოეთ პოლუსთან უახლოესი იმ ორ წერტილს შორის, რომლებშიც ცის მერიდიანი ჭეშმარიტ ჰორიზონტთან იკვეთება. აღინიშნება გერმანული N ასოთი.

                                               

ჰორიზონტი

ჰორიზონტი - დედამიწის ზედაპირის ის ნაწილი, რომელიც დამკვირვებლის თვალისთვის მისაწვდომია ღია გარემოში. ხილული ჰორიზონტი ეწოდება წირს, რომლითაც ცა თითქოს დედამიწის ზედაპირს ესაზღვრება. ხილული ჰორიზონტის სიშორე s, ე.ი. მანძილი დედამიწის ზედაპირის ყვ ...

                                               

ბრუტო

ბრუტო - ნეტოს ანტიპოდი. აღნიშნავს ზედმეტისგან გაუთავისუფლებელ ობიექტს, ასევე მთლიანი შემოსავალი ხარჯების გამოქვითვის გარეშე. მაგ.: საქონლის საერთო წონა ჭურჭელთან ერთად, ან ხელფასს გადასახადებთან ერთად.

                                               

ეკონომიკური ბლოკადა

ეკონომიკური ბლოკადა - სახელმწიფოს ეკონომიკური იზოლაცია, რომლის მიზანია მოშალოს ბლოკირებული ქვეყნის ეკონომიკა, მოუსპოს მას ნედლეულის წყაროები და გასაღების ბაზრები. ეკონომიკური ბლოკადა ხორციელდება სახელმწიფოებს შორის საგარეო ვაჭრობის, საფინანსო, სა ...

                                               

ეკონომიკური უსაფრთხოება

ეკონომიკური უსაფრთხოება - ღონისძიებათა სისტემა, რომელიც უზრუნველყოფს ქვეყნის ეროვნული ეკონომიკური სისტემის დამოუკიდებლობას, თვითმყოფადობას, მის განვითარებას, საშინაო და საგარეო მუქარების აღკვეთას, წინასწარი ზომების მიღებას მოსალოდნელი საფრთხის თა ...

                                               

ეროვნული სიმდიდრე

ეროვნული სიმდიდრე - სახელმწიფოს ეკონონომიკური ძლიერების ერთ-ერთი მაჩვენებელი, მის განკარგულებაში არსებული წარმოებული და დაგროვებული დოვლათის ერთობლიობა დროის განსაზღვრული მომენტისათვის. ეროვნული სიმდიდრე შედგება საზოგადოების წარსული და თანამედროვ ...

                                               

კაბალა (იჯარა)

კაბალა - იჯარა, სხვისი ქონებით სარგებლობის საზღაური ძველ საქართველოში. გვხვდება ნიკორწმინდის XI საუკუნის სიგელში, დიდ სჯულისკანონში და სულხან-საბა ორბელიანის ლექსიკონში. ძველ რუსეთში კაბალა პირადი დამოკიდებულების მძიმე ფორმას წარმოადგენდა, ჩვეულე ...

                                               

მომსახურება

მომსახურება - ნებისმიერი სახის საქმიანობა, ან სარგებელი, რომელსაც ერთი მხარე სთავაზობს მეორეს. მომსახურება თავისი არსით არანივთობრივი, არათვალსაჩინოა, რაც გულისხმობს იმას, რომ შეუძლებელია მისი დანახვა, მოსმენა, ხელით შეხება. იგი არ გულისხმობს მფლ ...

                                               

მონოპოლიური რენტა

მონოპოლიური რენტა - კაპიტალისტურ მეცნიერებაში არსებული მიწის რენტის განსაკუთრებული ფორმა, რომელიც იქმნება ღირებულებაზე ზევით საქონლის მონოპოლიურ ფასში გაყიდვისას. სოფლის მეურნეობაში მონოპოლიური რენტა წარმოიქმნება იმ მიწებზე, სადაც იწარმოება იშვია ...

                                               

ნაციონალიზაცია

ნაციონალიზაცია - მიწისა და ნაციონალური მეურნეობის მნიშვნელოვანი ნაწილის კერძო საკუთრებიდან სახელმწიფო მფლობელობაში გადაცემის პოლიტიკა და პრაქტიკა. XX საუკუნეში ბევრ ქვეყანაში ნაციონალიზაცია სხვადასხვაგვარად და ფართოდ გამოიყენებოდა. ოქტომბრის რევო ...

                                               

ნეტო

ნეტო - ბრუტოს ანტიპოდი. ბიუჯეტის მოცულობა დანაკარგების, გადარიცხვებისა და სხვა გამონაკლისებით. საქონლის წმინდა მასა ტარის გარეშე; პროდუქციის წმინდა მასა. მოგების სიდიდე;

                                               

რენოვაცია

რენოვაცია - ფიზიკური ცვეთისა და მორალური დაძველების მიზეზით გამოუსადეგარი ძირითადი საწარმოო ფონდების ელემენტების განახლების ეკონომიკური პროცესი, მათი ლიკვიდაციისა ან ტექნიკურად უფრო სრულყოფილით შეცვლის გზით. რენოვაციაზე გაწეული დანახარჯების დაფინ ...

                                               

სავალუტო კურსის მოქნილობა

სავალუტო კურსის მოქნილობა - ფულადი სისტემა, რომელიც სავალუტო კურსს მოთხოვნა და მიწოდების საშუალებით განსაზღვრავს. სავალუტო კურსის ორი ძირითადი სისტემა არსებობს, ფიქსირებული და მცურავი. თუმცა არსებობს მათ შორის არაერთგვაროვანი გადაწყვეტილებებიც. მ ...

                                               

სახალხო მეურნეობა

სახალხო მეურნეობა - ამა თუ იმ ქვეყნის მატერიალური და არამატერიალური წარმოების ისტორიულად ჩამოყალიბებულ დარგთა კომპლექსი. მისი ეკონომიკური ბუნება, სტრუქტურა და განვითარების ტემპი განისაზღვრება მოცემულ საზოგადოებაში გაბატონებული წარმოებითი ურთიერთო ...

                                               

საჯარო ვაჭრობა

საჯარო ვაჭრობა - წესი, რომლითაც საჯარო ხელისუფლება ყიდდა მოვალის ქონებას და ისტუმრებდა მის ვალებს; აგრეთვე სახელმწიფოს მიერ საშემოსავლო წყაროების იჯარით გაცემის წესი. საჯარო ვაჭრობა გულისხმობდა მყიდველთა თუ მეიჯარეთა შეჯიბრებას. იგი ერთგვარად მოქ ...

                                               

ფართო მოხმარების საქონელი

ფართო მოხმარების საქონელი - საქონელი, რომელსაც შეიძენს საბოლოო მომხმარებელი პირადი გამოყენებისათვის. ფართო მოხმარების საქონელი შეიძლება დაიყოს ყოველდღიური მოთხოვნის, წინასწარი შერჩევის, განსაკუთრებული საქონლის შერჩევისა და პასიური მოთხოვნის საქონ ...

                                               

ღირებულება

ღირებულება - სასურველის ექსპლიციტური ან იმლიციტური კონცეფცია, რომელიც ახასიათებს ინდივიდებს ან ჯგუფებს და განსაზღვრავს ადამიანის ქცევის ტიპს, მიზნებს და მათი მიღწევის საშუალებებს. ღირებულების გააჩნია შესაბამისი ქცევის აღძვრისა და ქცევის რეგულირებ ...

                                               

ჰონორარი

ჰონორარი - გასამჯელო, რომელსაც უხდიან ლიტერატურის, მეცნიერების და ხელოვნების ნაწარმოების ავტორს ან მის მემკვიდრეს ამ ნაწარმოების გამოყენებისათვის.

                                               

გამოცდილების ქულები

გამოცდილების ქულები - სამაგიდო როლურ თამაშებსა და როლურ ვიდეო თამაშებში - ჯილდო, წარმოდგენილი ციფრული სახით, რომელიც ეძლევა მოთამაშეს ამა თუ იმ ქვესტის წარმატებით დასრულების შემდეგ, ხშირად - მტრის განადგურებისთვის. გამოცდილების ქულების დაგროვებით ...

                                               

ავტოლოგია

ავტოლოგია - პოეტურ ნაწარმოებებში სიტყვათა და გამოთქმათა გამოყენება მათი პირდაპირი მნიშვნელობით. მხატვრული ავტოლოგია თავისი რეალისტური სიზუსტით უპირისპირდება ფიგურალურ, ტროპულ მეტყველებას. მართალია, ავტოლოგიური სტილი თითქმის არ მიმართავს მხატვრულ ...

                                               

ანჟამბემანი

ანჟამბემანი ანუ გადატანა, პოეტური გამოსახვის ხერხი. წინადადების ნაწილის გადატანა ტაეპიდან ტაეპში გამოწვეულია იმით, რომ ლექსის ინტონაციურ-ფრაზობრივი და მისი მეტრული დაყოფა არ ემთხვევა ერთმანეთს. ანჟამბემანი ხელს უწყობს ცალკეული სიტყვების გამოკვეთა ...

                                               

ანტითეზისი

ანტითეზისი, პოეტური ფიგურა, სტილისტური ხერხი, რომელიც ურთიერთსაწინააღმდეგო დებულებებით, ცნებებითა და სახეებით გამოხატავს სინამდვილეს. ენათესასვება შედარებას, კონტრასტს. ანტითეზისი ხელს უწყობს მეტყველების სიმახვილეს, მოხდენილობას, ლაკონურობას, აზრ ...

                                               

აპოფთეგმები

აპოფთეგმები - ფილოსოფოსთა და გამოჩენილ ადამიანთა გამონათქვამების, აგრეთვე მათი ცხოვრების ამსახველი ამბებისა და თქმულებების ძველი კრებულები, რომელთა მიზანი იყო მკითხველთა ზნეობრივი დარიგება და განსწავლა. აპოფთეგმებს საფუძველი ჩაეყარა ანტიკურ საბერ ...

                                               

ასონანსი

ასონანსი - რამდენიმე მნიშვნელობა აქვს: სალექსო სტრიქონში ერთი და იმავე ხმოვნის გამეორება. ასონანსი აძლიერებს კეთილხმოვანებას, მაგ., მზემ დასავლეთი დააიარა გ. ტაბიძე; არაზუსტი რითმა, რომელშიც ხმოვნები საერთოა, თანხმოვანთა ერთი ნაწილი კი განსხვავებ ...

                                               

აფორიზმი

აფორიზმი - დახვეწილი, ლაკონიური ფორმით გამოთქმული ბრძნული აზრი. შეიძლება იყოს პოეტურიცა და პროზაულიც. ხშირად დიდი მწერლების შემოქმედებაში. ქართულ ლიტერატურაში აფორიზმის დიდოსტატია რუსთაველი. აფორიზმი არსებობს ჩანართებისა და დამოუკიდებელი ჟანრის ფ ...

                                               

ბოლოთქმა

ბოლოთქმა, ბოლოსიტყვაობა, მხატვრული ან მეცნიერული თხზულებისათვის ავტორის, აგრეთვე სხვათა მიერ დართული დამატება. ბოლოთქმა ნაკლებ უკავშირდება სიუჟეტის განვითარებას. იგი განმარტავს, აზუსტებს ან განაზოგადებს ნაწარმოების იდეას, რომელიმე ცალკეულ საკითხს ...

                                               

გამეორება

გამეორება - პოეტური მეტყველების ერთ-ერთი გამომსახველობითი საშუალება, ემოციური ზემოქმედების გაძლიერების მიზნით ენობრივი ელემენტების შეგნებული გამეორება. ლექსის სტრუქტურის მაორგანიზებელ მეტრულ-რიტმულ გამეორებათა სისტემაში შედის: ტერფი, ცეზურა, ანაკ ...

                                               

გაპიროვნება

გაპიროვნება: პერსონიფიკაცია – მხატვრული გამოსახვის ხერხი, რომლისთვისაც დამახასიათებელია საგნებისა და მოვლენებისადმი ადამიანური თვისებების მიწერა, უსულო და სულიერი საგნების გაადამიანება. უსულო საგანი წარმოდგენილია, როგორც ადამიანი, რომელიც გრძნობს ...

                                               

გნომა

გნომა, ბრძნული გამონათქვამი, დიდაქტიკური შეგონება, გადმოცემული ლექსად ან რიტმული პროზით. გავრცელებულია ძირითადად აღმოსავლეთ ლიტერატურაში, პოპულარული იყო ძველ საბერძნეთში, ქართულ ლიტერატურაში ღნომებს უწოდებდნენ ქართულ მასალაზე შედგენილ ან უცხო ენი ...

                                               

ეპიტაფია

ეპიტაფია - წარწერა საფლავის ქვაზე. წარმოიშვა ანტიკურ სამყაროში. ეპიტაფიისთვის დამახასიათებელია მცირე ფორმა, მიმართვა მიცვალებულისადმი ან მიცვალებილისა ამ ქვენად დარჩენილებთან. დროთა განმავლობაში საეპიტაფიო ხოტბების გვერდით ჩნდება სატირული, პაროდი ...

                                               

ზმა

ზმა - ლექსში ორი მომიჯნავე სიტყვით ახალი სიტყვის მიღება. შეერქვა ლექსს, რომელიც შეიცავს ზმებს. როგორც ლექსის ფორმა, ჩვენში XVIII საუკუნეში შემოვიდა. ზმები გვხვდება ბესიკის პოეზიაში. ზმას, როგორც ორი სიტყვით ახალი სიტყვის მიღების საშუალებას, აკაკი ...

                                               

კატრენი

კატრენი - დასრულებული აზრის მქონე ოთხტაეპედი. ყველაზე გავრცელებული ფორმა სტროფისა, რომლისთვისაც დამახასიათებელია ჯვარედინი, მოსაზღვრე და რკალური რითმები. კატრენი იხმარება - ეპიტაფიების, სენტენციების და ეპიგრაფებისათვის.

                                               

კიმენი

კიმენი - ბიზანტიური სასულიერო მწერლობის ჟანრი; წმინდანთა ცხოვრების პირველადი მარტივი ტექსტები გადაუკეთებელი რედაქციით. VIII - IX ს.ს ის მიჯნაზე საფუძვლად დაედო - ქართულ ჰაგიოგრაფიულ კრებულ - "მრავალთავს". მოგვიანებით დაიწყო კიმენთა გადამუშავება, ...

                                               

ლექსთწყობა

ლექსთწყობა, იგივე ვერსიფიკაცია - მხატვრული მეტყველების ბგერითი, მეტრულ-რიტმული, ფსიქოლოგიურ-ინტონაციური ორგანიზაცია, რომლის მოწესრიგებულობა, საკუთრივ მას ესთეტიკური ფენომენის მნიშვნელობას სძენს. ლექსითი მეტყველებისათვის ნიშანდობლივი დაყოფა რიტმულ ...

                                               

ლირიკული გმირი

ლირიკული გმირი - ლირიკული "მე", ის პირი, ვისი აზრი და განცდაც არის გამოხატული ნაწარმოებში. ტერმინი ეკუთვნის იური ტინიანოვს. ეს პირი უმთავრესად თვით პოეტია, მაგრამ არ შეიძლება ლირიკული გმირის გაიგივება პოეტთან. პოეტი ლექსებში გადმოგვცემს არა მარტო ...

                                               

ლოკალური ფერი

ლოკალური ფერი, ლიტერატურული ხერხია და გამოიხატება ამა თუ იმ ეპოქის, ქვეყნის, რეგიონის განსაკუთრებული ნიშნების, ენობრივი ნიუანსების დეტალური და მხატვრული წარმოსახვით. განსაკუთრებით პოპულარული იყო XIX საუკუნეში, კერძოდ კი რომანტიკულ ლიტერატურაში. ლ ...

                                               

მაჯამა

მაჯამა - სპარსულ პოეტიკაში სხვადასხვა მნიშვნელობის მქონე ტერმინი. უპირველესად აღნიშნავს რამდენიმე ან ერთი პოეტის ლექსთა კრებულს. ამას გარდა, მაჯამას უწოდებენ ისეთ ლექსს, რომელშიც თავმოყრილია სხვადასხვა პოეტური ხერხი, ჩამოთვლილია საგნები თუ ტერმინ ...

                                               

მეტრი (ლექსთწყობა)

მეტრი - ლექსთწყობაში ლექსის საზომი, ლექსის სქემა ტერფაბად მისი დაშლის თვალსაზრისით. მეტრს სხვადასხვა გაგება აქვს: 1. მეტრულ ლექსში რიტმული სიმწყობრე, რომელსაც საფუძვლად უდევს სუსტი და ძლიერი ადგილების ნორმირებული მონაცვლეობა. 2. ლექსის საზომი, ან ...

                                               

მთქმელი

მთქმელი - სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით, "სიტყვის მოქმედი" ანუ მთხზველი, მხატვრული ნაწარმოების შემოქმედი. მთქმელის ცნების ეს გაგება არის გამოხატული იოანე საბანისძის "აბო თბილელის წამებასა" და შოთა რუსთაველის ვეფხისტყაოსანში. მთქმელი ფოლკლორუ ...

                                               

მითი

მითი: - უძველესი კოლექტიური, ფანტასტიკური, ხალხური თქმულება ქვეყნის გაჩენის, სიცოცხლის წარმოშობის, ბუნების ძალთა, ღმერთების და გმირების მოქმედების შესახებ. რაც ხასიათდება კონკრეტული პერსონიფიკაციითა და გასულიერებით. მითში მხატვრულადაა წარმოდგენილ ...

                                               

მონოლოგი

მონოლოგი, მხატვრული ნაწარმოების მოქმედი პირის ვრცელი სიტყვაა, რომლითაც პერსონაჟი მიმართავს თავის თავს, სხვა მოქმედ პირებს ან მაყურებელს. მასში გადმოცემულია გმირის სულიერი განწყობილება. მასში იხსნება პერსონაჟის სულიერი სამყარო, მისი ხასიათი, ზოგჯე ...

                                               

პროლოგი

პროლოგი - ლიტერატურული, თეატრალური და მუსიკალურ-სცენური ნაწარმოების შესავალი ნაწილი. ლიტერატურულ პროლოგში, როგორც წესი, მოთხრობილია იმ მოვლენების შესახებ, რომლითაც მოტივირებულია ნაწარმოების ძირითადი მოქმედები, წინ უსწრებს მას ან განმარტებულია ავტ ...

                                               

პროტოტიპი

პროტოტიპი, რეალური პიროვნება ან ლიტერატურული პერსონაჟი, რომელიც საფუძვლად უდევს მხატვრული სახის, ტიპის შექმნას. მხატვრული სახეების შექმნისას ზოგჯერ ლიტერატურულ პირებსაც ემყარებიან.