ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 79




                                               

ოღამი

ოღამი - ადრეული შუა საუკუნეების ევროპული დამწერლობის სისტემა; გამოიყენებოდა IV-VI საუკუნეებში ირლანდიასა და ბრიტანეთის ზოგიერთ რეგიონში, მათ შორის შოტლანდიაში. ოღამი ძირითადად მენჰირებზე წარწერების გასაკეთებლად, პიროვნების სახელის ამოსატვიფრად გა ...

                                               

პროტო-სემიტური დამწერლობა

პროტო-სემიტური დამწერლობა - სისტემა, რომელიც სავარაუდოდ საფუძვლად დაედო ყველა 22-ასოიან ჩრდილო-აღმოოსავლურ სემიტურ დამწერლობებს. ითვლება, რომ პროტო-სემიტური ანბანი ძვ. წ. XVII საუკუნეში ეგვიპტური იეროგლიფების ზეგავლენით სინაის ნახევარკუნძულზე შეი ...

                                               

სამარიტანული დამწერლობა

სამარიტანული დამწერლობა - კონსონანტური დამწერლობა, რომელსაც გააჩნია აბჯადების ანბანური წყობა. სამარიტანელების მიერ გამოიყენება რელიგიური დანიშნულებით. იგი დაფუძნებულია ფინიკიური დამწერლობის ძველ ებრაულ ვარიანტზე.

                                               

სამხრეთარაბული დამწერლობა

სამხრეთარაბული დამწერლობა - არაბეთის სამხრეთ ნაწილში, განსაკუთყებით კი ისტორიულ საბას სამეფოში ძვ. წ. VIII საუკუნიდან VI საუკუნემდე გამოყენებული კონსონანტური ანბანი. შეიცავს 29 ნიშანს. ნიშნები განსხვავებულია სხვა კონსონანტური დამწერლობების ასოთა ...

                                               

სოლისებრი დამწერლობა

სოლისებრი დამწერლობა - დამწერლობის ძველი სახეობა, რომელიც გავრცელებული იყო წინა აზიასა და ახლო აღმოსავლეთის ზოგიერთ რეგიონში. იგი შექმნეს შუმერებმა ძვ. წ. III ათასწლეულში. III ათასწლეულის შუა ხანებში შუმერებმა ლურსმული დამწერლობა გამოიყენეს სიტყვ ...

                                               

ტიბეტური დამწერლობა

ტიბეტური დამწერლობა ერთ-ერთია ინდური დამწერლობებიდან; მათ მსგავსად, ტიბეტურიც გარდამავალია ანბანსა და სილაბურს შორის და წარმოადგენს ე. წ. აბუგიდას, თუმცა ძირეულად განსხვავდება სხვა ინდური დამწერლობებისაგან თავისი მარცვლების სტრუქტურით. ტიბეტური დ ...

                                               

ტიპოგრაფიკა

ტიპოგრაფია - ბეჭდური ტექსტის აკრეფის ხელოვნება კონკრეტული ენის სპეციფიკური წესების საფუძველზე, აკრეფით და განლაგებით. ტიპოგრაფია, ერთის მხრივ, გრაფიკული დიზაინის ერთ – ერთი დარგია და, მეორეს მხრივ, მკაცრი წესების ერთობლიობა, რომელიც არეგულირებს შ ...

                                               

ტოდო-ბიჩიგი

ტოდო-ბიჩიგი - დამწერლობა მონღოლური ენის ჩასაწერად. შეიქმნა 1648 წელს ოირატი ბუდისტი მღვდლის ზაია პანდიტა ნამკხაი ჩჟამცოს მიერ. ტოდო-ბიჩიგი ტრადიციული მონღოლური დამწერლობის გადამუშავებული ვარიანტია, რომლის მიზანიც თავდაპირველად იყო მონღოლური ბგერე ...

                                               

უნგრული რუნები

უნგრული რუნები, ძველი უნგრული დამწერლობა - ძველი ევროპული დამწერლობა, რომელიც ძველი იტალიური ანბანის უნგრულ ენაზე ტრანსკრიფციაში გამოიყენებოდა. სახელწოდება მომდინარეობს იმ მსგავსების გამო, რომელიც უნგრულ რუნებს ძველ გერმანიკულ რუნებთან აქვთ, თუმც ...

                                               

ფინიკიური დამწერლობა

ფინიკიური დამწერლობა - ყველაზე ძველი ანბანური ტიპის დამწერლობა, რომელმაც ჩვენამდე მოაღწია. ფინიკიურ დამწერლობაში 22 ასოა და მათგან არცერთია ხმოვანი. მას თანდათან მისგან ნაწარმოები ანბანები ენაცვლებოდა: ახლო აღმოსავლეთში - სემიტური დამწერლობები. ე ...

                                               

ჩრდილოარაბული დამწერლობა

ჩრდილოარაბული დამწერლობა - ჩრდილოეთ და ცენტრალურ არაბეთში ძვ. წ. VIII საუკუნიდან VI წლამდე გამოყენებული კონსონანტური დამწერლობა. შეიცავდა 29 ასო–სინშანს. ჩრდილოარაბული დამწერლობა ახლოს ენათესავება სამხრეთარაბულ დამწერლობას და კავშირი არ აქვს თანა ...

                                               

ძველი ესპანური დამწერლობები

ძველი ესპანური დამწერლობები - ზოგადი სახელწოდება დამწერლობის სისტემებისა, რომლებიც რომაული მმართველობის დამყარებამდე იბერიის ნახევარკუნძულზე გამოიყენებოდა. ტიპოლოგიურად მათი უმეტესობა უჩვეულო და იშვიათია, წარმოადგენენ გარდამავალ შრიფტებს ნახევრად ...

                                               

ჰანჯა

ჰანჯა - კორეულში გამოყენებული ჩინური იეროგლიფების სახელწოდება. ჰანჯაში იეროგლიფების უმეტესობა გამოიყენება კლასიკური ჩინურის ანალოგიურად, მხოლოდ მცირე მათგანს აქვს კორეული სპეციფიკის მიხედვით კორექტივები. ჰანჯა კორეაში პოპულარული გახდა XIX საუკუნი ...

                                               

აუსბაუ-პარადიგმა

აუსბაუ-პარადიგმა, ენათმეცნიერებაში ენის ფორმა, რომლის დროსაც ენა საკმაოდ განვითარებულია საიმისოდ, რომ კომუნიკაციური მიზნებისთვის გამოდგეს. აუსბაუ-პარადიგმასთან გვაქვს საქმე, როდესაც ენა გრამატიკის, ორთოგრაფიისა და ლექსიკის თვალსაზრისით მეტნაკლება ...

                                               

ისრაელ გრამატიკოსი

ისრაელ გრამატიკოსი - X საუკუნის ცნობილი ევროპელი მეცნიერი. მოღვაწეობდა მეფე ათელსტანის დროს. დიდი ალბათობით წარმოშობით იყო ბრეტონელი. ისრაელი ასევე იყო შემდგარი პოეტი. ხშირად წერდა გრამატიკულ და თეოლოგიურ ტრაქტატებს, სადაც მის კომენტარებს ურთავდა ...

                                               

ბანტუს ენები

ბანტუს ენები - ნიგერი-კონგოს ენების ტრადიციული განშტოება. თავისმხრივ მოიცავს დაახლოებით 250 ენას, რომლებსაც გააჩნიათ საერთო მეტყველების გარკვეულობის ზღურბლი. Ethnologue-ს მიხედვით ბანტუ მოიცავს 535 ენასა და დიალექტს, რომელთა შორისაც ხშირად გასხვა ...

                                               

პოლისინთეზური ენები

პოლისინთეზური ენები ენათა მორფოლოგიურ კლასიფიკაციის მიხედვით ისეთი ენებია, რომლებსაც ახასიათებთ სიტყვაში გრამატიკულ კატეგორიათა აღმნიშვნელი ელემენტების სიჭარბე. უპირისპირდება სინთეზურ და ანალიზურ ენებს. პოლისინთეზურია, მაგალითად, ჩუკოტკურ-კამჩატკ ...

                                               

სიტყვათა თანმიმდევრობის ტიპოლოგია

სიტყვათა წყობა წინადადებაში, ცნება, რომლითაც გამოხატავენ რომელიმე ენაში არსებულ წინადადებებში ყველაზე უფრო გავრცელებულ სიტყვათა განლაგების გარკვეულ წესრიგს. სიტყვათა თანმიმდევრობის ტიპოლოგია წარმოადგენს ენათა ტიპოლოგიური კლასიფიკაციების ერთ-ერთი ...

                                               

ენათა ნათესაობა

ენათა ნათესაობა ან ენათა გენეტიკა ენათმეცნიერებაში გამოიყენება იმ ენათა ნათესაობის აღსანიშნავად, რომლებიც ერთი საერთო ფუძე ენიდან უნდა მომდინარეობდნენ. ორი ან მეტი ენის გენეტიკური ნათესაობაზე საუბრობენ მაშინ, თუ ეს ენები საერთო, მსგავს თვისებებს ...

                                               

ისტორიულ-შედარებითი ენათმეცნიერება

ისტორიულ-შედარებითი ენათმეცნიერება შეისწავლის მონათესავე ენათა განვითარების გზებს შედარებითი მეთოდის მეშვეობითა და წარმოადგენს ენათმეცნიერების, როგორც ჰუმანიტარული მეცნიერების, საფუძველს. როდესაც მონათესავე ენებს სწავლობენ, შედარება საშუალებას წა ...

                                               

ფონეტიკური პროცესები

ფონეტიკური პროცესები - სიტყვასა და სიტყვათმიმდევრობაში მოქმედი ბგერითი ცვლილებები, რომლებიც გამოწვეულია წარმოთქმის საერთო პირობებით. იმის მიხედვით თუ როგორია პირობები, განსხვავებულია: პოზიციური ცვლილებები, გამოწვეული წარმოთქმის საერთო პირობებით ს ...

                                               

კრეოლური ენა

კრეოლური ენა - ენა, რომელიც წარმოიშობა მოცემულ საზოგადოებაში კონკრეტული ენობრივი სისტემის არასრულყოფილი სახით გამოყენების შედეგად მიღებული ტრანსფორმაციებისგან. ამ ტრანსფორმაციებზე გავლენს ახდენს მოცემული საზოგადოების წევრების ადგილობრივი მშობლიურ ...

                                               

ეთნონიმიკა

ეთნონიმიკა, ლექსიკოლოგიის, კერძოდ, ონომასტიკის დარგი, რომელიც შეისწავლის ეთნონიმებს ანუ ხალხების, ტომების საკუთარ სახელებს. ეთნონიმიკა განარჩევს სახელებს, რომელსაც ირქმევენ ხალხები და იმ სახელებს, რომელსაც არქმევენ მათ სხვა ხალხები თუ ტომები; მაგ ...

                                               

მეტაფორა

მეტაფორა - მხატვრული გამოსახვის სტილისტიკური ხერხი. პოეტურად შესაძლებელს, დასაშვებს, ასოციაციებითა თუ კონტრასტით, ანალოგიებით წარმოსადგენს ემყარება ან აგებულია სიტყვათა გადატანით მნიშვნელობაზე. "შენ ფრთამოღუღუნეს ჟამთა სიმაღლეზე, ჩვენი საუკუნე გი ...

                                               

მოდური სიტყვები

მოდური სიტყვები - ახალი სიტყვების და მეტყველების კონსტრუქციების სახე, რომელიც ხშირად გამოიყენება კომერციაში, პროპაგანდირებისას და პროფესიულ საქმიანობაში. ასეთი სიტყვების და იდიომების მთავარი მიზანია მსმენელზე შთაბეჭდილების მოხდენა და რაიმესადმი მ ...

                                               

ონომასიოლოგია

ონომასიოლოგია - ლექსიკოლოგიის დარგი, რომელიც სიტყვებს შეისწავლის როგორც საგანთა სახელწოდებებს. სიტყვა ლექსიკოლოგიისათვის მოცემულია საგანთა მიმართებაში ; იგი ორი ასპექტით შეისწავლება: როდესაც მოცემულია სიტყვა და საკვლევია მისი საგნობრივი მიმართება ...

                                               

სიტყვა

სიტყვა - ბგერათშეერთება, რომელსაც საგნობრივი მნიშვნელობა აქვს. სიტყვა დამოუკიდებელი ენობრივი ერთეულია და ენაში მას ბგერის, ან მარცვლისაგან განსხვავებით დამოუკიდებელი მნიშვნელობა გააჩნია.

                                               

ლინგვისტური გეოგრაფია

ლინგვისტური გეოგრაფია - საზოგადოებრივი გეოგრაფიის დარგი, რომელიც იკვლევს ენობრივ მოვლენათა ტერიტორიულ განლაგებას. წარმოიშვა დიალექტთა შესწავლის პროცესში XIX-XX სს. მიჯნაზე. შემდგომში მისი მეთოდები მეზობელ ენებშიც გამოიყენეს საერთო მოვლენათა შესას ...

                                               

სომხური ენის ორთოგრაფიული რეფორმა (1922–1924 წწ)

სომხური ენის ორთოგრაფიული რეფორმა - 1922–1924 წლებში ჩატარდა სომხეთის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკაში სომხური ენის მართლწერის რეფორმა. რეფორმის შედეგად მიღებულ ცვლილებებს სომხეთის საზღვრებს გარეთ სხვადასხვა ქვეყნებში მცხოვრები სომხები არ აღიარებ ...

                                               

ნეიროლინგვისტიკა

ნეიროლინგვისტიკა შეისწავლის ადამიანის ტვინს იმ ნეირონულ მექანიზმებს, რომლებიც პასუხისმგებელია ენის აღქმაზე, მისი შესწავლის უნარსა და მეტყველებაზე. ვინაიდან ნეიროლინგვისტიკა ინტერდისციპლინური დარგია, მისი მეთოდები და თეორიები აღებულია ისეთი სფეროე ...

                                               

ნეიროლინგვისტიკური პროგრამირება

ნეიროლინგვისტიკური პროგრამირება - მოდელების, ტექნიკის და ოპერაციულ პრინციპთა კომპლექსი, რომელიც გამოიყენება პიროვნების განვითარებისა და მასზე ზემოქმედებისთვის, მოდელირებების ეფექტიანი სტრატეგიის საშუალებით. ოქსფორდის ინგლისური ენის ლექსიკონში NLP ...

                                               

ენის პროცესირება ტვინში

ენის პროცესირება მოიაზრებს ადამიანების მიერ სიტყვების გამოყენებას იდეებისა და გრძნობების გადმოსაცემად და ასევე იმას, თუ როგორ ხდება ამგვარი კომუნიკაციის დამუშავება და გაგება. ამდენად, ენის პროცესირება გულისხმობს ტვინის მიერ ენის შექმნასა და გაგებ ...

                                               

იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერება

"იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერება" - საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის სამეცნიერო ორგანო. გამოდის 1946 წლიდან. გამოცემული 21 ტომი. იბეჭდება წერილები თანამედროვე ზოგად ენათმეცნიერების ქართველური და მთის იბერიულ-კავკასი ...

                                               

იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების წელიწდეული

"იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების წელიწდეული" - კავკასიისმცოდნე ლინგვისტთა საკავშირო სამეცნიერო ორგანო. გამოდის თბილისში 1974 წლიდან. დამაარსებელი არნოლდ ჩიქობავა. ხელმძღვანელობს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია და სარედაქციო კოლეგია. გამოიცა ...

                                               

Ad hominem

Ad hominem - ლოგიკური ცდომილება, რა დროსაც არგუმენტის უარყოფა ოპონენტის ხასიათის, მოტივის ან პირის სხვა ატრიბუტებზე შეტევით ხორციელდება, ნაცვლად არგუმენტის სიმცდარეზე მითითების, ობიექტური ფაქტების ან ლოგიკური მსჯელობის მოყვანისა. ცდომილების ყველა ...

                                               

ალეგორია

ალეგორია - გადაკრულად ნათქვამი სიტყვა თუ სიტყვათა რიგი, რომელშიც მოვლენის შინაარსი კონკრეტული სახითაა წარმოდგენილი. მასში ნათქვამია ერთი და იგულისხმება მეორე. მისი მიზანია ავტორის აზრის შენიღბვა.

                                               

აპოლოგია

აპოლოგია - სასულიერო ლიტერატურის დარგი, რომელიც მიზნად ისახავდა რელიგიის, ვისიმე ან რისიმე დაცვას, გამართლებას, გამოსარჩლებას. სიტყვა "აპოლოგია" ხშირად იხმარება წინასწარგანზრახული დაცვის, გადაჭარბებული შექების, განდიდების მნიშვნელობით. აპოლოგეტი ...

                                               

გაჩუმება

გაჩუმება არის მხატვრული ხერხი, რომელიც მრავალწერტილით აღინიშნება და გამოხატავს დიდი ემოციის გამო სათქმელის დაუმთავრებლობას. მაგალითად: "შენ ისე ღრმა ხარ, ქართულო ცაო, შენ ისე ღრმა ხარ. სამკვიდრო შენს ქვეშ მტრად შემოსულმა ვერავინ ნახა.

                                               

დისფემიზმი

დისფემიზმი და კაკოფემიზმი - ევფემიზმის ანტონიმებად გამოიყენება, რაც ნიშნავს განზრახულად უხეში სიტყვისა ან გამოთქმის გამოყენებას ზრდილობიანის ნაცვლად. კაკოფემიზმი უფრო ხშირად გამოიყენება რაიმე განზრახ შეურაცმყოფელის მნიშვნელობით, ხოლო დისფემიზმი შ ...

                                               

ევფემიზმი

ევფემიზმები - ამა თუ იმ ენობრივ კოლექტივში სააუგოდ, საჩოთიროდ და სახიფათოდ მიჩნეულ სიტყვა-თქმათა ნაცვლად ხმარებული უფრო ნატიფად, ზრდილობიანად და უვნებლად მიჩნეული სიტყვა-თქმები. ტერმინის ანტონიმია - დისფემიზმი.

                                               

ერისტიკა

ერისტიკა - სოფისტების მიერ შემუშავებული კამათის წარმართვის ხელოვნება. არისტოტელე ერისტიკას არაპატიოსანი საშუალებებით კამათს უწოდებდა. ერისტიკა ავითარებს უნარს დაარწმუნო სხვა ადამიანი გამოთქმული აზრის სისწორეში და შესაბამისად დაითანხმო ადამიანი შე ...

                                               

ლაკონიზმი

ლაკონიზმი - აზრის სათქმელის გამოხატვა მოკლედ, სხარტად, ზუსტად და მკაფიოდ. ლაკონიზმი ახასიათებს ხალხურ სიტყვა-თქმებსა და ანდაზებს, აფორიზმებს, გამოცანებს, ფრთოსან სიტყვებს, ლოზუნგებს, მაგ., "ფარით ან ფარზე", "მივედი, ვნახე, დავამარცხე". ლაკონიზმი ...

                                               

ლიტოტესი

ლიტოტესი - არის ჰიპერბოლის საპირისპირო მხატვრული ხერხი, ტროპის მარტივი სახე. ლიტოტესი ნიშნავს დამცირებას და წარმომდგარია ბერძნული სიტყვისაგან "მცირე".

                                               

ოქსიმორონი

ოქსიმორონი, სტილისტური ხერხი, ტროპის სახე; ემყარება ერთმანეთთან "შეუთავსებელ", ურთიერთგამომრიცხავ ცნებათა დაკავშირებას, კონტრასტული ნიშნის გადატანას, რითაც ახალი ცნება ან ახალი წარმოდგენა იქმნება. ოქსიმორონი ფართოდაა გავრცელებული ჩვეულებრივ მეტყვ ...

                                               

პლეონაზმი

პლეონაზმი - სტილისტური ხერხი, რომლის დროსაც აზრის გამოხატვა გაძლიერებულია ან დაზუსტებულია დამატებით ერთი ან რამდენიმე სიტყვით, რომელთა გრამატიკული საჭიროება არ არსებობს. გამოხატვის ეს საშუალება ხშირია, როგორც მხატვრულ ასევე ფამილიარულ მეტყველებაშ ...

                                               

სინეკდოქე

სინეკდოქე - მეტყველების ფიგურა, მეტონიმიის ქვეკატეგორია, რომელშიც დასახელებულია ნაწილი მთელის მაგივრად, ან პირიქით - მთელი ნაწილის ნაცვლად: "ზეპირად იცის რუსთაველი" და "ამერიკა".

                                               

ტროპი

ტროპი - ენობრივი მხატვრულ-გამომსახველობითი საშუალება, რომლის ერთ-ერთი ზუსტი განსაზღვრა ჯერ კიდევ ძველ რომში გაჩნდა. იგი ეკუთვნის რომაელ ორატორს მარკუს ფაბიუს კვინტილიანეს: "ტროპი სიტყვის საკუთარი მნიშვნელობის ისეთი შეცვლაა, როდესაც ხდება მნიშვნელ ...

                                               

ჰიპერბოლა (ენა)

ჰიპერბოლა - ტროპის ისეთი სახე, რომელსაც საგანსა თუ მოვლენას გაზვიადებულად წარმოადგენს. ეს სიტყვა ბერძნული წარმოშობისაა და გადაჭარბებას, გაზვიადებას ნიშნავს.

                                               

ჰომილეტიკა

სიტყვა "ჰომილეტიკის" მონათესავე ძველბერძნული სიტყვებია: (ბერძ. ὁμιλητής, ჰომილეტეს - მოსაუბრე, მსმენელი, მოწაფე და ბერძ. ὁμιλeo,ჰომილეო - ვსაუბრობ, ვასწავლი.

                                               

ანტონიმი

ანტონიმი - სიტყვა, რომელსაც სხვა სიტყვის საპირისპირო მნიშვნელობა აქვს, როგორებიცაა, მაგ. ცხელი და ცივი, მსხვილი და წვრილი, მაღლა და დაბლა. სიტყვებს შეიძლება სხვადასხვა ანტონიმი გააჩნდეს, მნიშვნელობის მიხედვით. მაგ: ორივე სიტყვა - გრძელი და მაღალი ...