ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 78




                                               

უმბრიის სკოლა

უმბრიის სკოლა - პატარა პროვინციული სკოლა XIII - XVI საუკუნის იტალიაში, უმბრიის რეგიონში, ქალაქ პერუჯაში. უმბრიის სკოლის ცნობილი წარმომადგენლები იყვნენ პიეტრო პერუჯინო და რაფაელი.

                                               

ქართული გაერთიანებული სამხედრო სკოლა

ქართული გაერთიანებული სამხედრო სკოლა - საბჭოთა არმიის მსროლელი, საარტელერიო და ცხენოსანი დანაყოფების მეთაურთა მოსამზადებელი საშუალო სასწავლებელი. დაარსდა 1921 წლის სექტემბერში თბილისში, ქართული სამეთაურო კურსების ბაზაზე და 1923 წლამდე ქართული შეე ...

                                               

სპეციალური უმაღლესი სკოლა

სპეციალური უმაღლესი სკოლა იშვიათად აგრეთვე ფახჰოხშულე - უმაღლესი სასწავლო დაწესებულების ერთ-ერთი ფორმა გერმანიაში. "ფახჰოხშულე" ქართულად შეიძლება ითარგმნოს როგორც სპეციალური უმაღლესი სასწავლებელი. სპეციალურ უმაღლეს სასწავლებლებში დიდი ყურადღება ე ...

                                               

უნივერსიტეტი

უნივერსიტეტი - უმაღლესი განათლებისა და კვლევის დაწესებულება, სადაც კურსდამთავრებულებს აკადემიური ხარისხი ენიჭება. საფუძვლად უდევს ლათინური სიტყვა universitas, რაც კორპორაციას ნიშნავს.

                                               

ხანის აკადემია

ხანის აკადემია - არაკომერციული საგანმანათლებლო ორგანიზაცია, რომელიც 2006 წელს დააარსა მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტისა და ჰარვარდის კურსდამთავრებულმა სალმან ხანმა. აკადემიის მიზანია, "მიაწოდოს მაღალხარისხიანი განათლება ყველას, ყველგან". აკად ...

                                               

მარის არქივი

მარის არქივი - ლურსმული დოკუმენტების მდიდარი კოლექცია; აღმოჩნდა მარის არქეოლოგიური შესწავლის დროს გამოვლენილ მეფე ზიმრილიმის სასახლის ნანგრევებში. არქივი შეიცავს 20 ათასზე მეტ ლურსმულ დოკუმენტს. არქივის მასალა იყოფა 2 მთავარ ჯგუფად: საქმიან წერილ ...

                                               

საქართველოს ეროვნული არქივი

საქართველოს ეროვნული არქივი - იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში შემავალი საჯარო სამართლის იურიდიული პირი. ეროვნული არქივში ინახება წერილობითი დოკუმენტები, კინოფირები, ფოტოები, ფონოდოკუმენტები. არქივის საცავებში არსებული ექსპონატები IX-XX ...

                                               

დაბალანსების პოლიტიკა (საერთაშორისო ურთიერთობები)

დაბალანსების პოლიტიკა - კონცეფცია, რომელიც გამომდინარეობს ძალთა ბალანსის თეორიისგან, ყველაზე გავლენიანი თეორიიდან რეალისტური აზროვნების სკოლისგან, რომელიც ვარაუდობს, რომ მრავალქვეყნიან სისტემაში ჰეგემონიის ფორმირება მიუწვდომელია, რადგან ჰეგემონია ...

                                               

ბუნებრივი ენის დამუშავება

ბუნებრივი ენის ტექსტების კომპიუტერული დამუშავება - თანამედროვე საინფორმაციო ტექნოლოგიების ერთ-ერთი მიმართულება. იგი გულისხმობს: მართლწერის ავტომატურ შემოწმებას; მანქანურ თარგმანს; საძიებო სისტემებს, რომელთა მეშვეობითაც შესაძლებელია სიტყვის სხვადა ...

                                               

გრამატიკა

გრამატიკა - ენათმეცნიერების ნაწილი, რომელიც შეისწავლის ბგერით სისტემას, სიტყვისა და შესიტყვების სტრუქტურასა და ფუნქციებს. იგი მოიცავს ფონეტიკას, მორფოლოგიასა და სინტაქსს. ყოველ ენას თავისი საკუთარი გრამატიკა გააჩნია.

                                               

არსებითი სახელი

არსებითი სახელი - სრულმნიშვნელობიანი სიტყვა. ატარებს საგნობრივ მნიშვნელობას - აღნიშნავს საგანს ან მოვლენას, საგნის ნაწილს, ან მოვლენათა მთელ ჯგუფს. მიუგებს კითხვებზე: "ვინ?", "რა?". არსებითი სახელი შეიძლება იყოს კონკრეტული ან აბსტრაქტული, საზოგად ...

                                               

ასიმილაცია (ენათმეცნიერება)

ასიმილაცია, დამსგავსება - სიტყვაში ბგერის ისე შეცვლა, რომ იგი ემსგავსება იმავე სიტყვის სხვა ბგერას. მაგალითად: შეშა ← სეშა; ცეცხლი ← სეცხლი. შიმშილი ← სიმშილი; შიში ← სიში; არსებობს ასიმილაციის რამდენიმე სახე: მანძილის მიხედვით არსებობს კონტაქტურ ...

                                               

ასპექტი (გრამატიკა)

ასპექტი - გრამატიკული კატეგორია, რომელიც გვიჩვენებს მოქმედება დასრულებულია თუ დაუსრულებელი. ასპექტი ორი სახისაა - სრული და უსრული. პირველი სერიის აწმყოს წრეში შემავალი ყველა ზმნა მიეკუთვნება უსრულ ასპექტს რადგან მასში შემავალ არცერთ ზმნას ზმნისწი ...

                                               

ბრუნება

ბრუნება - სახელის ფორმაცვალება ბრუნვათა მიხედვით. ხორციელდება ფუძეზე აფიქსის დართვით ან შინაგანი ფლექსიის მეშვეობით. ბევრ ენაში ბრუნება რამდენიმეა: ერთი და იგივე ბრუნვა გამოხატულია ორი ან მეტი ნიშნით. ქართულ საგრამატიკო ტერმინოლოგიაში ბრუნების ბა ...

                                               

ბრუნვა (გრამატიკა)

ბრუნვა - სახელის გრამატიკული კატეგორია, რომელიც გამოხატავს სახელის მიმართებას საგნის, თვისების ან პროცესის გამომხატველ სხვა სიტყვასთან და ამის კვალობაზე, გარკვეული ფორმის მეშვეობით აკავშირებს წინადადების სხვა წევრებთან. ამასთანავე სახელის ლექსიკუ ...

                                               

ზედსართავი სახელი

ზედსართავი სახელი - მეტყველების ნაწილი, რომელიც დაერთვის არსებით სახელს და გამოხატავს არსებითი სახელით გამოხატული საგნის თვისებას. დაესმის კითხვა "როგორი?". ქართულ ენაში ზედსართავი სახელი მსაზღვრელად გამოიყენება და ამით განსხვავდება წინადადებაში ...

                                               

ზმნა

ზმნა - სრულმნიშვნელოვანი, ფორმაცვალებადი მეტყველების ნაწილი. აღნიშნავს საგნის მოქმედებას ან მდგომარეობას. ზმნას გააჩნია პირი, დრო და რიცხვი. ქართულ ენაში ზმნას აქვს სამი პირი, სამი დრო და ორი რიცხვი. ქართული ზმნა რთული მეტყველების ნაწილია. სირთულ ...

                                               

ზმნისწინი

ზმნისწინი, პრევერბი - მაწარმოებელი წინსართი ზმნებში. გასდევს ნაზმნარ სახელებსაც. ზმნისწინი ზმნას უფრო სუსტად უკავშირდება, ვიდრე სხვა აფიქსები - მათ შორის არის ჩართული პირის, გვარის, ქცევის ნიშნები. ზმნისწინი, ჩვეულებრივ, აზუსტებს მოქმედების მიმარ ...

                                               

კვეცა (ფონეტიკური)

კვეცა ფონეტიკური პროცესი - ფუძისეული ბოლოკიდური ხმოვნის მოკვეცა ხმოვნით დაწყებული სუფიქსის დართვისას. თანამედროვე ქართულ ენაში და ე ხმოვანზე დამთავრებული ფუძეები იკვეცება მხოლოობითი რიცხვის ორ ბრუნვაში: ნათესაობითსა და მოქმედებითში. მაგ: გზა - გზ ...

                                               

კილო (გრამატიკა)

კილო - ზმნის გრამატიკული კატეგორია, რომელიც გამოხატავს მოლაპარაკის დამოკიდებულებას ზმნით გამოხატული მოქმედებისადმი. სხვადასხვა ენაში კილოების რაოდენობა სხვადასხვაა. ძირითადად გამოიყოფა 3 კილო: თხრობითი - მოქმედებას წარმოგვიდგენს როგორც ნამდვილ ფა ...

                                               

კილო (ქართული ენა)

კილო - ზმნის ფორმა, რომელიც გვიჩვენებს, თუ როგორ უნდა იქნეს გაგებული ზმნით გამოხატული მოქმედება სინამდვილის თვალსაზრისით: უეჭველ ფაქტად, სასურველ-შესაძლებლად თუ შესასრულებლად. სხვადასხვა ენაში კილო სხვადასხვა რაოდენობისაა, ძირითადად გამოიყოფა სამ ...

                                               

კრებითი სახელები

კრებითი სახელები - საზოგადო სახელები, რომლებიც აღნიშნავენ ერთგვარ საგანთა კრებულს. მაგალითად: ხალხი, ერი, ჯარი, ჯოგი, სტუდენტობა, ხროვა, ფარა, გუნდი და სხვა. კრებითი მნიშვნელობა აქვს იმ სახელებს, რომლებიც არიან ნარ სუფიქსით წარმოქმნილი. მაგალითად ...

                                               

მახვილი (გრამატიკა)

მახვილი - ამა თუ იმ მარცვლის სხვაზე უფრო მკაფიოდ და გამოთქმით წარმოთქმა. მახვილის დასმა განისაზღვრება ენის ნორმებით. მახვილი განსხვავდება ენებში, ტონის, მოძრაობის და სხვა მახასიათებლების მიხედვით.

                                               

მიმართვა

მიმართვა - წოდებით ბრუნვაში დასმულ სახელს ეწოდება. იგი დანარჩენი წევრებისგან მძიმით გამოიყოფა. მაგ: მე მინდა, მეგობარო, ზღაპარი გიამბო. ხოლო წინადადების ბოლოს შესაფერისი სასვენი ნიშანი ისმევა. ქართულ ენაში მიმართვა ორგვარია: გავრცობილი და გაუვრცო ...

                                               

მრავლობითი რიცხვი

მრავლობითი რიცხვი წარმოადგენს რიცხვი ს გრამატიკული კატეგორიის ერთ-ერთ ფორმას. გრამატიკაში ამ კატეგორიით აღნიშნავენ ერთზე მეტ არსებით სახელთა რაოდენობას. უმეტეს ენებში მრავლობითი რიცხვის საპირისპირო ცნება არის მხოლობითი რიცხვი.

                                               

მწკრივი (გრამატიკა)

მწკრივი - ზმნის ფორმათა ისეთი ჯგუფი, რომელშიც გაერთიანებულია მხოლოდ პირისა და რიცხვის მიხედვით განსხვავებული ფორმები. მწკრივში მყოფი ფორმები ერთმანეთისგან განსაკუთრებული ნიშნებით არ განირჩევიან, ისინი განსხვავდებიან მხოლოდ ზმნის დაბოლოებით. ახალ ...

                                               

მხოლოობითი რიცხვი

მხოლოობითი რიცხვი - წარმოადგენს რიცხვის გრამატიკულ გატეგორიას და აღნიშნავს არსებითი სახელის მხოლოობას. არსებითი სახელი დასახელებისას ყოველთვის მხოლობითი რიცხვში და სახელობით ბრუნვაში დგას. მრავალ ენაში მხოლობითი რიცხვი მრავლობითი რიცხვის საპირისპ ...

                                               

ნივთიერებათა სახელები

ნივთიერებათა სახელები აერთიანებს ისეთ საგნებს, რომელთა დათვლა და ცალკე ერთეულებად წარმოდგენა შეუძლებელია. მაგალითად: ოქრო, ვერცხლი, სპილენძი, შაქარი, ფქვილი, ბამბა, კირი, ქვანახშირი და სხვა. გამომდინარე იქედან, რომ ნივთიერებათა სახელების დათვლა შ ...

                                               

ომოფონი

ომოფონი - სიტყვები, რომლებიც ერთნაირად გამოითქმის, მაგრამ განსხვავებული მნიშვნელობა აქვთ. მაგალითად, "ბარი", "ბარი" და "ბარი". ომოფონებში გამოიყოფა ორი ჯგუფი: ჰეტეროგრაფები და ჰომოგრაფები, იგივე ომონიმები. ჰეტეროგრაფები ისეთი სიტყვებია, რომლებიც ...

                                               

პირი (გრამატიკა)

პირი - გრამატიკული კატეგორია, რომელიც ყველა ენაში პირის ნაცვალსახელის სახითაა წარმოდგენილი. თუმცა არაერთ ენაში წარმოადგენს ზმნის ერთ-ერთ ფორმალურ ნაწილს. პრინციპულად ყველა ენობრივი სიტუაციისთვის დამახასიათებელია მთქმელი, ანუ ინფორმაციის გამგზავნი ...

                                               

რედუპლიკაცია

რედუპლიკაცია ენათმეცნიერებაში ერთი ან რამდნეიმე ელემენტის ნაწილობრივი ან მთლიანი, ზუსტი ან მიახლოებითი განმეორება. რედუპლიკაცია ასრულებს სხვადასხვა ფუნქციას, არის სიტყვათა წარმოქმნის ერთ-ერთი სახე; გამოხატავს მრავლობითობას, ინტენსივობას; ინდოევრო ...

                                               

რიცხვი (გრამატიკა)

რიცხვი - გრამატიკული კატეგორია და აღნიშნავს რაოდენობრიობას. არსებობს რიცხვის გრამატიკული კატეგორიის შემდეგი ფორმები: ზინგულარი, ანუ მხოლობითი რიცხვი და პლურალი, ანუ მრავლობითი რიცხვი, მაგრამ მრავალ სხვადასხვა ენას მოეპოვება აგრეთვე დუალი, პარალი, ...

                                               

რიცხვითი სახელი

რიცხვითი სახელი ჰქვია სიტყვას, რომელიც აღნიშნავს საგნის რაოდენობას, რიგს ან ნაწილს. ქართულ ენაში რიცხვითი სახელი სამგვარია: რაოდენობითი, რიგობითი და წილობითი. რიგობითი რიცხვითი სახელი numeralia ordinalia გამოხატავს საგნის რიგს. მისი კითხვებია: მე ...

                                               

საკუთარი და საზოგადო სახელები

საკუთარი სახელები ჰქვია ისეთ არსებით სახელს, რომელიც ერთ რომელიმე საგანს ეკუთვნის. ეს შეიძლება იყოს: დაწესებულება-ორგანიზაციების ადამიანთა სახელები გემების სახელწოდებები ისტორიული მოვლენების გეოგრაფიული სახელები - ქვეყნების ; ქალაქების ; დაბების ...

                                               

სამობითი რიცხვი

სამობითი რიცხვი, ანუ ტრიალი გრამატიკაში რიცხვის კატეგორიას აღნიშნავს. სამობითი რიცხვი იშვიათად გვხვდება. იგი ცოცხალ ენათა შორის ავსტრალიისა და ასტრონეზიულ ენებშია შემორჩენილი.

                                               

სახელზმნა

სახელზმნა - სიტყვა, რომელსაც აქვს როგორც არსებითი სახელის, ისე ზმნის ნიშნები. სახელზმნა ბრუნვიანი სიტყვაა და წინადადებაში გამოიყენება როგორც სახელი, ზმნასთან კი აერთიანებს ლექსიკური შინაარსი, წარმოება, გამოყენება III სერიის ფორმათათვის და წარმოქმ ...

                                               

სინტაქსი

სინტაქსი - გრამატიკის ნაწილი, რომელიც შეისწავლის წინადადების ტიპებს, მასში სიტყვათა შეწყობა–შეკავშირების წესებს. იგი არკვევს, რა და რა სახის სიტყვები შეიძლება შეეწყოს ერთმანეთს, რა სახის ურთიერთობა შეიძლება დამყარდეს მათ შორის და რა დანიშნულება ა ...

                                               

უღვლილება

უღვლილება - ზმნის ფორმის ცვლილება პირის, რიცხვის, დროის, კილოს და ასპექტის გრამატიკული კატეგორიების მიხედვით. ცვლად ფორმათა ერთობლიობა ქმნის უღვლილების პარადიგმას. ერთი და იმავე დროის და კილოს გამომხატველ ფორმას, რომელიც აერთიანებს მხოლობითი და მ ...

                                               

ქართული ზმნის პარადიგმა

ქართული ზმნის პარადიგმა მრავალფეროვანია და რთული, ისევე როგორც ქართული ზმნა. ქართულ ზმნას მეცნიერულ სიბრტყეზე ყოველთვის მრავალი მეცნიერი იკვლევდა. თუმცა ამ მრავალსაუკუნოვანი კვლევის შედეგი მაინც არაა მკაფიო, ე.ი. ზმნის უღვლილების ცხრილი ჯერ კიდევ ...

                                               

ქვემდებარე

ქვემდებარე - წინადადების მთავარი წევრი, რომელიც ზმნის სუბიექტურ პირთან არის შეწყობილი. მაგალითად: ირემმა მტერი ვერ შენიშნა – ამ წინადადებაში შენიშნა ორპირიანი ზმნაა, რომლის მესამე სუბიექტურ პირთან შეწყობილი სახელია ირემმა და იგი ქვემდებარეა. ქვემ ...

                                               

შორისდებული

შორისდებული - უცვლელი მეტყველების ნაწილი, რომელიც წარმოადგენს ადამიანის გრძნობის, განცდის, ნება-სურვილის გამომხატველ ბგერას, ბგერათა ჯგუფს ან სიტყვას. იგი განკერძოებით დგას წინადადების თავში, შუაში ან ბოლოში და გამოიყოფა მძიმით ან ძახილის ნიშნით. ...

                                               

ანბანი

ანბანი, ერთობლიობა ასოებისა, ან რაიმე სხვა სიმბოლოებისა, რომელთაგან თითოეული ცალკეულ ფონემას, ამა თუ იმ ენის შემადგენელ ბგერით ერთეულს, წარმოადგენს. ანბანის გამოყენებით შესაძლებელია ენაში შემავალი ყოველი სიტყვის ჩაწერა. ანბანის ასოებს, როგორც წეს ...

                                               

დამწერლობა

დამწერლობა - მეტყველების ფიქსაცია გრაფიკულ ნიშანთა სისტემების საშუალებით სამეტყველო ინფორმაციის მანძილზე გადასაცემად ან დროთა განმავლობაში შესანახად. დამწერლობაში გრაფიკული ნიშნები წარმოადგენს მეტყველების ამა თუ იმ ელემენტის სიმბოლოებს.

                                               

იდეოგრამა

იდეოგრამა - გრაფიკული სიმბოლო იდეოგრაფიულ დამწერლობაში, რომელიც გამოხატავს მთელ სიტყვას ან იდეას. განვითარების თვალსაზრისით, პიქტოგრაფიის მომდევნო საფეხური. ამ სახის დამწერლობაში მიშანი აღნიშნავს როგორც უშუალოდ საგანს, ასევე იდეებს, რომლებიც ამ ნ ...

                                               

ლათინიზაცია საბჭოთა კავშირში

ლათინიზაცია საბჭოთა კავშირში - ისტორიული პროცესი, რომელსაც ადგილი ჰქონდა XX საუკუნის 20–30-იანი წლების საბჭოეთში. ლათინიზაციის პროცესი, რომელიც ასევე დიდ პოლიტიკურ კამპანიასაც წარმოადგენდა, მიზნად ისახავდა საბჭოთა კავშირში შემავალი ხალხებისთვის ლ ...

                                               

ლოგოგრამა

ლოგოგრამა - ერთი გრაფემა, რომელიც აღნიშნავს მთელ ლემას და არა მხოლოდ მისი ფონემების ერთ ნაწილს. უმეტეს შემთხვევაში ლოგოგრამაში არაფერი მიანიშნებს მის აღმნიშვნელზე. ეს არის ერთი წერილობითი ნიშანი, რომელიც მთელ სიტყვას აღნიშნავს კონკრეტული ენისგან ...

                                               

პიქტოგრამა

პიქტოგრამა - ხატოვანი დამწერლობა აზრის ფიქსაციის უძველესი საშუალება ნახატის ან თანმიმდევრული ნახატების საშუალებით. მას მნემონიკური ფუნქცია აქვს. იგი პროდუქტია გვაროვნული წყობისა, როდესაც საზოგადოების ურთიერთობის დასაკმაყოფილებლად საკმარისი აღარ ა ...

                                               

სილაბური დამწერლობა

სილაბური დამწერლობა - მარცვლოვანი დამწერლობა; ფონეტიკური დამწერლობის სახეობა, რომელშიც ნიშანი გადმოსცემს დამოუკიდებელი მარცვლის წარმომქმნელ ცალკე ხმოვანს ან თანხმოვან და ხმოვან ფონემათა თანმიმდევრულ ჟღერადობას. არსებობს წმინდა სილაბური და სიტყვიე ...

                                               

ISO 15924

ISO 15924, კოდები დამწერლობათა სახელწოდებების აღსანიშნად - რიგი დამწერლობებისთვის განსაზღვრავს კოდების ორ კრებულს. თითოეულ დამწერლობას მიეკუთვნება ორი კოდი - რიცხვითი და ოთხი ასოს შემცველი. დამწერლობად ითვლება "გრაფიკული სიმბოლოების კრებული, რომე ...

                                               

Synopsis Universae Philologiae

Synopsis Universae Philologiae - შედარებითი ენათმეცნიერების ადრეული ნამუშევარი, რომელიც ეკუთვნის ჰირშბერგის უნივერსიტეტის რექტორს გოტფრიდ ჰენსელს. ნაშრომის სრული სათაურია: Synopsis universae philologiae: in qua: miranda unitas et harmonia linguar ...