ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 75




                                               

თებერდის ნაკრძალი

თებერდის ნაკრძალი - ბუნებრივი ნაკრძალი, მდებარეობს დიდი კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთაზე, ყარაჩაი-ჩერქეზეთი რესპუბლიკის ყარაჩოევის, ზელენჩუკისა და ურუფსის ოლქების ტერიტორიაზე.

                                               

მშრალი სეზონი

მშრალი სეზონი - ანტიციკლონების გადაადგილების შედეგად ატმოსფერული ნალექების რამდენიმე თვის განმავლობაში ყოველწლიურად განმეორებადი შემცირება და შეწყვეტაც კი, რომელიც ხდება ეკვატორის სიბრტყეზე მზის გადაადგილებით. ტიპური მშრალი სეზონი შეიმჩნევა სუბეკ ...

                                               

სამხრეთი ტროპიკი

სამხრეთი ტროპიკი ან თხის რქის ტროპიკი - ეკვატორის სამხრეთით 23º 26′ 17″ მდებარე პარალელი. წარმოადგენს ყველაზე სამხრეთ პარალელს, სადაც მზე შეიძლება იყოს ზენიტში. ჩვეულებრივ ეს მოვლენა ფიქსირდება 22 დეკემბერს და ამ დროს ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში არის ...

                                               

ტროპიკები

სიტყვა "ტროპიკი" მოდის ძველი ბერძნული სიტყვიდან τροπή, რაც მობრუნებას ან მიმართულების ცვლილებას ნიშნავს, რადგან ტროპიკების მიღმა მზე ჩრდილოეთისკენ ინაცვლებს. ტროპიკები არის დედამიწის ზონა, რომელიც ეკვატორის გასწვრივაა განლაგებული. ტროპიკული ზონის ...

                                               

ტროპიკული სარტყლები

ტროპიკული სარტყლები - ორი გეოგრაფიული სარტყელი ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროში, სუბტროპიკულსა და სუბეკვატორულ სარტყლებს შორის. ტროპიკული სარტყლებისთვის დამახასიათებელია კონტინენტებზე უდაბნოსა და ნახევარუდაბნოს ლანდშაფტი, ხოლო ოკეანეში - წყლის ...

                                               

ტროპიკული სარტყლების ნახევარუდაბნოს ზონები

ტროპიკული სარტყლების ნახევარუდაბნოს ზონები, გაუდაბნოებული სავანები - ტროპიკების ბუნებრივი ზონები, სადაც გაბატონებულია ნახევარუდაბნოს ლანდშაფტი. ვრცელდება ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ტროპიკულ უდაბნოების სამხრეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროს ასეთივე უდაბნოებ ...

                                               

ტროპიკული სარტყლების ტყის ზონები

ტროპიკული სარტყლების ტყის ზონები - ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროების ხმელეთის ბუნებრივი ზონები, რომელთა ლანდშაფტებში ჭარბობს ტროპიკული ტყე. გავრცელებულია ტროპიკული სარტყლების აღმოსავლეთ სექტორებში. ახასიათებს ნოტიო ან სეზონურად ნოტიო ტროპიკული ...

                                               

ტროპიკული სარტყლების უდაბნოს ზონები

ტროპიკული სარტყლების უდაბნოს ზონები - ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროების ტროპიკული სარტყლების ბუნებრივი ზონები, რომელთა ლანდშაფტებში ჭარბობს უდაბნოები. მდებარეობს შიგაკონტინენტურ და დასავლეთ ოკეანისპირა სექტორებში. უდიდესი ფართობი უჭირავს აზიას ...

                                               

ჩრდილოეთი ტროპიკი

ჩრდილოეთი ტროპიკი, ან კირჩხიბის ტროპიკი - ერთ–ერთი ხუთ ძირითად პარალელს შორის, რომლებიც აღინიშნებიან დედამიწის რუკაზე. ამჟამად მდებარეობს 23 ° 26 22 ეკვატორის ჩრდილოეთით და განსაზღვრავს ყველაზე ჩრდილოეთ განედს, სადაც მზე შუადღისას შეიძლება იყოს ზ ...

                                               

წყალქვეშა კამუფლაჟი

წყალქვეშა კამუფლაჟი - კრიპსისის მიღწევის მეთოდების ერთობლიობა, რომელიც წყლის ორგანიზმებს მტაცებლებისგან შეუმჩნევლად დარჩენაში ეხმარება. წყალქვეშა კამუფლაჟი ხმელეთზემცხოვრები ორგანიზმების კამუფლაჟისგან განსხვავდება. წყალქვეშა კამუფლაჟის სამი მთავა ...

                                               

მემეტიკა

მემეტიკა - თეორია გონების მომცველი ელემენტებისა და კულტურის შესახებ. მომდინარეობს დარვინის ევოლუციური თეორიიდან და რიჩარდ დოკინზის 1976 წელს გამოცემული წიგნიდან სახელწოდებით "ეგოისტური გენი". ტერმინი მემე არის გენის ერთგვარი ანალოგი და განიმარტებ ...

                                               

ადრეული ადამიანების მიერ ცეცხლის მართვა

ადრეული ადამიანების მიერ ცეცხლის მართვა - მნიშვნელოვანი ეტაპი ადამიანთა ევოლუციის სოციოკულტურულ ევოლუციაში. ამან კაცობრიობას საშუალება მისცა, ცეცხლზე დაემზადებინა საკვები, მოეპოვებინა სითბო და საკუთარი თავი დაეცვა. ცეცხლის მოპოვებით ღამის ბნელ და ...

                                               

ინდუსტრიული რევოლუცია

ინდუსტრიული რევოლუცია - პერიოდი 1750 წლიდან 1850 წლამდე, სადაც ცვლილებებმა მიწათმოქმედებაში, მრეწველობაში, სამთო მრეწველობაში, ტრანსპორტირებასა და ტექნოლოგიებში ღრმა ეფექტი მოახდინა საზოგადოებაზე, ეკონომიკაზე და კულტურულ გარემოებებზე. ტერმინით "ი ...

                                               

კოლექტივიზაცია

კოლექტივიზაცია, სოფლის მეურნეობის კოლექტივიზაცია სსრ კავშირში - საბჭოთა კავშირში განხორციელებული გარარული რეორმა, რომლის მიზანი იყო წვრილ გლეხურ მეურნეობათა გაერთიანება მსხვილ სოციალისტურ მეურნეობებად - კოლმეურნეობებად. კოლექტივიზაციას საფუძვლად ...

                                               

ალპური დანაოჭება

ალპური დანაოჭება - დედამიწის ქერქის დანაოჭების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ციკლი. გამოვლინდა მეზოზოურ და კაინოზოურ ერებში. ალპური დანაოჭების ზონებში დედამიწის ქერქი დანაოჭდა და აზევება განიცადა. ამის შედეგად წარმოიქმნა გეოლოგიურად ყველაზე ახალგაზრდ ...

                                               

აზერბაიჯანული ფილოსოფია

აზერბაიჯანული ფილოსოფია - აზერბაიჯანელი მოაზროვნეების მემკვიდრეობა და აზერბაიჯანელი ხალხის საზოგადოებრივ-პოლიტიკური აზრი.

                                               

დუალიზმი

Haney, William S. Culture and Consciousness: Literature Regained. Bucknell University Press August 1, 2002. ISBN 1611481724. Isaac, J. R.; Dangwal, Ritu; Chakraborty, C. Proceedings. International conference on cognitive systmes 1997. Allied Publ ...

                                               

ალტერ ეგო

ალტერ ეგო - სხვა პირადობა, მეორე პერსონალია ან პერსონა ადამიანში. ტერმინი ხშირად გამოიყენება ლიტერატურულ ანალიზში და ფსიქოლოგიურად იდენტური ხასიათების შედარებისას. ეს ტერმინი, და საერთოდ კონცეფცია, ხშირია პოპულარულ თხზულებებში, როგორიცაა მაგ. კომ ...

                                               

ანრი ბერგსონი

ანრი ბერგსონი - ფრანგი ფილოსოფოს–იდეალისტი, ინტუივიზმის წარმომადგენელი. ავტორი თხზულებებისა: "ცნობიერების უშუალო მონაცემები", "მატერია და მეხსიერება", "მორალისა და რელიგიის ორი წყარო", "შემოქმედებითი ევოლუცია". ბერგსონის იდელიზმის ცენტრალური ცნებ ...

                                               

ჯონ ლოკი

ჯონ ლოკი - ინგლისელი მოაზროვნე, რომლის სახელი მჭიდროდაა დაკავშირებული განმანათლებლობასთან. ხშირად მას ლიბერალიზმის ფუძემდებლადაც მიიჩნევენ. მისი ნაშრომები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, ერთი მხრივ, ახალი დროის ევროპული ცოდნის თეორიის, მეორე მხრივ ...

                                               

ბერტრან რასელი

ბერტრან არტურ უილიამ რასელი - ბრიტანელი ფილოსოფოსი, ლოგიკოსი, მათემატიკოსი, საზოგადო მოღვაწე, პაგუოშის კონფერენციების ერთ-ერთი დამაარსებელი, ლოგიციზმის, ნეოპოზიტივიზმის და "ნეიტრალური მონიზმის" წარმომადგენელი. 1910-1916 წლებში კემბრიჯის უნივერსიტ ...

                                               

აინ რენდი

აინ რენდი - გ. 6 მარტი, 1982" - რუსული წარმოშობის ამერიკელი მწერალი და ფილოსოფოსი. სახელი გაითქვა ორი ბესტსელერი ნოველით "პირველწყარო" და "ატლანტმა მხრები გაშალა" და საკუთარი ფილოსოფიური სისტემით, რომელსაც თავადვე "ობიექტივიზმი" უწოდა. რუსეთში გა ...

                                               

მონიზმი

მონიზმი - ფილოსოფიური მოძღვრება, რომელიც ყოველი არსებულის საფუძვლად აცხადებს ერთ საწყისს. მატერიალიზმი ასეთ საწყისად მატერიას მიიჩნევს, ხოლო იდეალიზმი - ღმერთს. ტერმინი მონიზმი სათავეს დასავლური ფილოსოფიიდან იღებს და ხშირად გამოიყენება სხვადასხვა ...

                                               

პანთეიზმი

პანთეიზმი - ფილოსოფიურ-რელიგიური მოძღვრება ღმერთსა და სამყაროზე, რომელიც მათ ერთიან, მთლიან ნაწილად მოიაზრებს. პირველად სიტყვა "პანთეისტი" ინგლისელმა დეისტმა ჯონ ტოლანდმა გამოიყენა 1705 წელს. პანთეიზმის ერთ განმარტებაში ჩასმა რთულია, რადგან, როგო ...

                                               

აუროვილი

აუროვილი - საერთაშორისო ექსპერიმენტული ქალაქი ინდოეთის სამხრეთით. დაარსდა 1968 წელს და ვითარდება იუნესკო-ს ეგიდით. მდებარეობს ტამილნადუს შტატში, ქალაქ პუდუჩერის გვერდით. ქალაქის დამაარსებლის მირა ალფასას განცხადებით, ის უნდა გახდეს ექსპერიმენტი ა ...

                                               

ეზოტერიზმი

ეზოტერიზმი ან ეზოტერიკა - რეალობის განსაკუთრებული აღქმის საშუალება. ეზოტერიზმის შემადგენლობაში შედის: მაგია, ალქიმია, ასტროლოგია, გნოსტიციზმი, კაბალა, თეოსოფია, სუფიზმი,იოგა, ვაჯრაიანა, მასონობა, ანთროპოსოფია და მონდიალიზმი.

                                               

მერწყულის ერა

მერწყულის ერა ან მერწყულის ეპოქა - ასტროლოგიური კონცეპცია, ნიუ ეიჯის ძირითდი იდეა იმის შესახებ რომ, თევზების ეპოქის შემცვლელად მოვა ახალი ეპოქა, სადაც იბატონებს სწავლება, სინთეზირებული სხვადასხვა მრწამსა და თანამედროვე მეცნიერულ მიღწევებს შორის. ...

                                               

მისტიციზმი

მისტიციზმი - ფილოსოფიური და თეოლოგიური სწავლება, რომელიც მიმართულია არაამქვეყნიურ ძალებთან კავშირის დამყარებისკენ; სწრაფვა აბსოლუტურ რეალობასთან, ღვთაებრივთან, სულიერ ჭეშმარიტებასთან ან ღმერთთან ერთიანობის მიღწევისადმი უშუალო გამოცდილების, ინტუიც ...

                                               

ნიუ ეიჯი

ნიუ ეიჯი, "ახალი საუკუნის" რელიგია - საერთო სახელი განსხვავებული მისტიური მიმდინარეობისგან მიიღო, უმთავრესად ოკულტისტური, ეზოთერიული და სინკრეტიზმული ხასიათის. სხვა გაგებით კი ეს ტერმინი გამოიყენება იდეოლოგიის დასახასიათებლად. ეს მიმდევრობები თავ ...

                                               

ავსტრომარქსიზმი

ავსტრომარქსიზმი - მარქსისტული მიმდინარეობა, რომელსაც ვიქტორ ადლერი, ოტო ბაუერი, კარლ რენერი და მაქს ადლერი მისდევდა, ავსტრიის სოციალ-დემოკრატი მუშათა პარტიის წევრები ავსტრო-უნგრული მონარქიის გვიანი ათწლეულებისა და პირველი ავსტრიული რესპუბლიკის დრ ...

                                               

ბურჟუაზია

ბურჟუაზია - თანამედროვე მნიშვნელობით, მმართველი კლასი ფეოდალიზმის შემდგომ საზოგადოებაში. შუა საუკუნეების ბოლოდან საფრანგეთში ბურჟუაზია აღნიშნავდა მესამე ფენას, ე.ი. ყველა ადამიანს ფეოდალებისა და სამღვდელოების გარდა. სიტყვამ მნიშვნელობა შეიცვალა ს ...

                                               

დიალექტიკური მატერიალიზმი

დიალექტიკური მატერიალიზმი - მარქსიზმის მიმდევართა გარკვეული ნაწილის მიხედვით მარქსიზმის საფუძველი. იგი მიუთითებს, რომ კარლ მარქსის თეორია არის დიალექტიკის და მატერიალიზმის სინთეზი. თვითონ მარქსი ამ ტერმინს არ იყენებდა.

                                               

ექსპლუატაცია

ექსპლუატაცია - ადამიანის, მისი შრომის არაკეთილსინდისიერი გამოყენება სხვა ადამიანების სასარგებლოდ. სხვა მნიშვნელობით ექსპლუატაცია ნიშნავს რაიმეს მიზნობრივ გამოყენებას. მარქსისტული თეორიის მიხედვით კაპიტალისტური წყობა ემყარება ერთი სოციალური კლასის ...

                                               

ზესტაფონის კრება

ზესტაფონის კრება 1892 წელს - მარქსისტულად განწყობილი ინტელიგენციის არალეგალური კრება. შედგა ეგნატე ნინოშვილისა და მიხა ცხაკაიას ინიციატივით 1892 წლის 25 დეკემბერს დაბა ზესტაფონში. კონსპირაციული მოსაზრებით კრებას საშობაო დღესასწაულის შეკრების ხასი ...

                                               

კლასობრივი ბრძოლა

კლასობრივი ბრძოლა - თეორია კლასობრივი საზოგადოების კონფლიქტური შინაგანი ბუნების შესახებ. მარქსისტულ დისკურსში კლასობრივი ბრძოლა გამოხატულებაა იმ ანტაგონიზმის, რომელიც წარმოიშვება, ერთი მხრივ, კლასობრივი ექსპლუატაციის, ხოლო, მეორე მხრივ, საწარმოო ...

                                               

ლენინიზმი

ლენინის ნაშრმები: The Lenin Archive at Marxists.org სახელმწიფო და რევოლუცია რა უნდა გავაკეთოთ? იმპერიალიზმი: კაპიტალიზმის უმაღლესი ფორმა First Conference of the Communist International

                                               

მარქსისტული ფემინიზმი

მარქსისტული ფემინიზმი - ფემინიზმის მიმდინარეობა, რომელიც ქალთა ჩაგვრის საკითხს კლასობრივი უთანასწორობის ჭრილში განიხილავს და ამ პროცესებს მარქსისტულ თეორიაზე დაყრდნობით ხსნის. მარქსისტული ფემინიზმი ქალთა ჩაგვრის ახსნას კაპიტალისტური საზოგადოების ...

                                               

პარტიზანული ომი (წიგნი)

პარტიზანული ომი - მარქსისტი რევოლუციონერის − ერნესტო ჩე გევარას წიგნი, რომელიც მან კუბის რევოლუციის შემდეგ დაწერა და გამოქვეყნდა 1961 წელს. სულ მალე, ის სახელმძღვანელოდ იქცა ათასობით ამბოხებულისთვის სხვადასხვა ქვეყანაში, მთელი მსოფლიოს მასშტაბით. ...

                                               

პროლეტარიატის დიქტატურა

პროლეტარიატის დიქტატურა - მარქისიტული ტერმინი, რომელიც აღნიშნავს გარდამავალ ფაზას კაპიტალიზმის კოლაფსსა და კომუნიზმის დამყარებას შორის, რომლის დროსაც პოლიტიკურ ძალაუფლებას ხელში იგდებს პროლეტარიატი. კარლ მარქსი თვლიდა, რომ როდესაც პროლეტარიატი გა ...

                                               

პროლეტარული ინტერნაციონალიზმი

პროლეტარული ინტერნაციონალიზმი - ინტერნაციონალიზმის მარქსისტული კონცეფცია, რომელიც კლასობრივ ხასიათს ატარებს. იგი აღნიშნავს რასის, ეთნიკური წარმოშობისა და სქესის განურჩევლად ყველა ქვეყნის პროლეტარიატის ერთიანობას და სოლიდარობას ბურჟუაზიასთან ბრძოლ ...

                                               

ტროცკიზმი

ტროცკიზმი - მარქსისტული თეორია ლ. ტროცკის ინტერპრეტაციით. ის თავს ორთოდოქს მარქსისტად მიიჩნევდა. ლევ ტროცკი ამ თეორიით მხარს უჭერდა რუსეთის ავანგარდულ პროლეტარიატულ პარტიას, რომელიც გულისხმობდა ინტერნაციონალიზმისა და პროლეტარიატის შეუზღუდავ მმართ ...

                                               

ჯუჩე

ჯუჩე - მარქსიზმის ჩრდილოკორეული ვერსია, რომელიც შეიქმნა 1956 წელს და სრულიად ჩაენაცვლა მარქსიზმ-ლენინიზმს ჩრდილოეთ კორეაში 1972 წლიდან.

                                               

აბიოტური ფაქტორები

აბიოტური ფაქტორები - არაორგანული ბუნების ფაქტორების ერთობლიობა, რაც განსაზღვრულ როლს ასრულებს ცოცხალი ორგანიზმების არსებობაში. მაგ., ტემპერატურა, ტენიანობა, სინათლე და სხვა.

                                               

აბრევიაცია

აბრევიაცია - ბიოლოგიაში, ონტოგენეზის თანმიმდევრული შემოკლება მისი ცალკეული სტადიების ამოვარდნის გამო. აბრევიაციის დროს ორგანო ვერ აღწევს სრულ განვიტარებას ან რედუცირდება. ტერმინი შემოიღო ბ. მატვეევმა 1930 წელს. ა. სევერცოვი ამ მოვლენას უარყოფით ა ...

                                               

ადაპტაციური სინდრომი

ადაპტაციური სინდრომი, საერთო ადაპტაციური სინდრომი - ცხოველებისა და ადამიანის ორგანიზმში სხვადასხვა გამღიზიანებლების გავლენით წარმოქმნილი საერთო დამცველობითი რეაქციების ერთობლიობა, რაც ხელს უწყობს დარღვეული წონასწორობის აღდგენას და მიმართულია ჰომე ...

                                               

აკლიმატიზაცია

აკლიმატიზაცია - ცოცხალი ორგანიზმის ფიზიოლოგიური და/ან ქცევითი შეუგება გარემოს სხვადასხვა ფაქტორების ცვლილებებთან. აკლიმატიზაცია წარმოადგენს ინდივიდის თანდათანობით განვითარებულ სხვადასხვა გრძელვადიან საპასუხო რეაქციას, რომელიც მეტნაკლებად ჰაბიტუალ ...

                                               

ამინომჟავების პოლიმერები

როდესაც ორი ამინომჟავა ისე არის მოთავსებული, რომ ერთის კარბოქსილის ჯგუფი ესაზღვრება მეორის ამინო ჯგუფს, ფერმენტი იწვევს მათ შეერთებას დეჰიდრატაციის რეაქციით, წყლის მოლეკულის მოშორებით. მიღებულ კოვალენტურ ბმას ეწოდება პეპტიდური ბმა. ამ პროცესის კი ...

                                               

ასტრობიოლოგია

ასტრობიოლოგია - მრავალმხრივი მეცნიერება, რომელიც შეისწავლის სიცოცხლის წარმოშობას, ადრეულ ევოლუციას და ცხოვრებას სამყაროს მომავალში. ასტრობიოლოგია განიხილავს დედამიწის გარეთ სიცოცხლის არსებობის საკითხს და თუ ეს ასეა, როგორ შეუძლია ადამიანებს ამის ...

                                               

ბიოლოგიის ისტორია

ბიოლოგიის ისტორია - მეცნიერების დარგი, რომელიც შეისწავლის ბიოლოგიის ისტორიას. მიუხედავად იმისა, რომ ბიოლოგია ძირითადად ახალ და უახლეს პერიოდებში განვითარდა, მის საწყისებს ვხვდებით ჯერ კიდევ უძველესი ცივილიზაციის ქვეყნების მოაზროვნეთა და მკურნალთა ...

                                               

ბიომექანიკა

ბიომექანიკა - ბიოლოგიის განშტოება, რომელიც მექანიკის მეთოდების საფუძვლებზე შეისწავლის ცოცხალი არსებების, ცალკეული ორგანოების, ან მთელი ორგანიზმის თვისებებს და მათში მიმდინარე მექანიკურ მოვლენებს.