ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 74




                                               

მისტრალი (ქარი)

მისტრალი - ცივი და მშრალი ჩრდილო-დასავლეთის ქარი, რომელიც უმეტესად ქრის სევენიდან რონის ხეობის გავლით ხმელთაშუაზღვის სანაპიროსკენ საფრანგეთში. რამდენიმე დღის განმავლობაში მისტრალი ქრის უწყვეტლივ და აღწევს ძალიან დიდ სიჩქარეს, დაახლოებით 100 კმ/სთ ...

                                               

ოკეანის ცირკულაცია

ოკეანის ცირკულაცია - ოკეანის დიდი ზომის წყლების ცირკულაცია, გამოწვეული ქარებითა და დედამიწის ბრუნვის ძალებით. მათგან 5 ყველაზე დიდია: ჩრდილოეთი ატლანტიკური, სამხრეთი ატლანტიკური, ინდური, ჩრდილოეთი წყნარი და სამხრეთი წყნარი, რომლებიც ქმნიან ოკეანი ...

                                               

ოკეანური კლიმატი

ოკეანური კლიმატი - კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციის ტიპთაგან ერთ-ერთი, რომელსაც ახასიათებს გრილი, მაგრამ არა ცივი ზამთარი 0°C ≤ და თბილი ზაფხული 22°C>, რომელიც კონტინენტურ კლიმატებთან შედარებით, გრილია. ტემპერატურის დიაპაზონი უმნიშვნელოდ მცირეა ...

                                               

სამუმი

სამუმი - მშრალი, ცხელი ქარი ჩრდილოეთ აფრიკის და არაბეთის უდაბნოებში. უმთავრესად დასავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ მიმართულებისაა, აქვს ძლიერი შკვალის ხასიათი. სამუმის დროს ჰაერის ტემპერატურა მატულობს 50 °С-მდე, ხოლო სინესტე ვარდება 10 %-მდე. გადააქვს ...

                                               

სიროკო

სიროკო - სამხრეთის ან სამხრეთ-აღმოსავლეთის თბილი, ძლიერი ქარი, რომელიც უმთავრესად ქრის ხმელთაშუა ზღვის აუზში და უბერავს ჩრდილოეთ აფრიკის შიგა რაიონებისა და არაბეთის ნახევარკუნძულის უდაბნოებიდან. ხმელთაშუა ზღვაზე გადასვლის დროს სიროკო იძენს სინოტი ...

                                               

ჰარმატანი

ჰარმატანი - მშრალი და მტვრიანი დასავლეთაფრიკული პასატები. ის ქრის საჰარიდან გვინეის ყურის მიმართულებით ნოემბრის ბოლოდან მარტის დასაწყისამდე პერიოდში. ჰაერის ტემპერატურა ამ დროს შეიძლება დაეცეს 3 °C-მდე. რადგანაც ქარი გაივლის უდაბნოზე, ის თან ხვეტ ...

                                               

ღრუბელი

ღრუბლები - ატმოსფეროში წყლის ორთქლის კონდენსაციის პროდუქტების გროვა. ამგვარ გროვას მიწის ზედაპირზე ნისლი ეწოდება. ღრუბელი მნიშვნელოვანი ამინდწარმომქმნელი ფაქტორია, განაპირობებს ნალექების მოსვლასა და რეჟიმს, გავლენას ახდენს დედამიწისა და ატმოსფერუ ...

                                               

პოლარული კლიმატი

პოლარული კლიმატი - პოლარული რეგიონების კლიმატის ტიპი, რომელიც ძირითადად აღიქმება, როგორც ზედმეტად ცივი ხეების ზრდისთვის; ზოგჯერ ცნობილი, როგორც არქტიკული, თოვლის კლიმატი მუდმივი ყინვით. ამგვარი რეგიონები ხასიათდება თბილი ზაფხულის ნაკლებობით. პოლა ...

                                               

სავანა

სავანა - ტროპიკული და სუბტროპიკული მცენარეულობის ტიპი. შექმნილია ქსეროფილური ბალახნარით, რომლის ფონზე ეულად ან ჯგუფურად გაფანტულია უპირატესად ფოთოლმცვივანი მერქნიანი მცენარეები - ხეები და ბუჩქები. სავანის მცენარეები შეგუებულია ხანგრძლივ გვალვას – ...

                                               

სუბალპური სარტყელი

სუბალპური სარტყელი - სიმაღლებრივი ბუნებრივი სარტყელი ზომიერი და სუბტროპიკულ განედების მთებში, სადაც ძირითადად სუბალპური მცენარეულობა და ჰავაა. მდებარეობს ალპური სარტყელსა და მთა-ტყის ან მთა-სტეპის სარტყელს შორის. სუბალპური სარტყლის სიმაღლებრივი მ ...

                                               

უდაბნო

უდაბნო - ლანდშაფტის ტიპი, რომელიც წარმოიქმენა მუდმივად ან სეზონურად ცხელჰავიან მხარეებში; იგი უდაბურს, უკაცრიელს ნიშნავს. ახასიათებს ძალზე მეჩხერი და ღარიბი ფიტოცენოზები, ნიადაგისა და გრუნტის ხასიათის მიხედვით განასხვავებენ უდაბნოს შემდეგ სახეობე ...

                                               

ბუნებრივი ლანდშაფტი

ბუნებრივი ლანდშაფტი, ბუნებრივ-ტერიტორიული კომპლექსი - ერთმანეთთან მჭიდროდ დაკავშირებული გეოგრაფიული კომპონენტების კანონზომიერი ჰარმონიული შეთანაწყობა, რომელიც ქმნის სხვადასხვა რანგის ერთიან უწყვეტ სისტემას, გეოგრაფიული გარსიდან ფაციესამდე. ბუნებრ ...

                                               

ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონება

ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონება - არსებული ბუნებრივ-ტერიტორიული კომპლექსების გამოვლენა, კარტოგრაფირება და კლასიფიცირება; მათი ნივთიერი შედგენილობის, თვისებების, სტრუქტურის, კავშირების, აგრეთვე მათი ჩამოყალიბების, განვითარებისა და დიფერენციაციის შე ...

                                               

ბუნიაობა

ბუნიაობა - მოვლენა, რომელსაც ადგილი აქვს წელიწადში ორჯერ. ამ დროს მზე ზენიტშია ჩრდილოეთ ტროპიკის მიმართ, ამიტომ ჩრდილოეთი ნახევარსფერო გაცილებით მეტ სითბოსა და სინათლეს იღებს, ვიდრე სამხრეთი. 21 მარტსა და 23 სექტემბერს მზე ეკვატორის მიმართ ზენიტშ ...

                                               

ვენერას ტრანზიტი

ვენერას ტრანზიტი მზის დისკოს გასწვრივ - მოვლენა, როდესაც პლანეტა ვენერა გაივლის ზუსტად მზესა და დედამიწას შორის და შესამჩნევი ხდება მზის დისკოზე. ტრანზიტის განმავლობაში, ვენერას დანახვა დედამიწიდან პატარა შავი წერტილის სახითაა შესაძლებელი, რომელი ...

                                               

მეტეორული ნაკადი

მეტეორული ნაკადი - მეტეორების ერთობლიობა, რომლებიც ხანგამოშვებით ან ყოველწლიურად დაახლოებით ერთსა და იმავე თარიღებშია შესამჩნევი. მეტეორული ნაკადის გამომწვევი მეტეორული სხეულები ერთადაა წარმოქმნილი და მოძრაობენ პარალელურად, რის გამო ცის თაღზე მათ ...

                                               

სუპერმთვარე

სუპერმთვარე - მოვლენა, როდესაც სავსემთვარეობა ემთხვევა მთვარის უახლოეს მდებარეობას დედამიწასთან, მის ელიფსურ ორბიტაზე; შედეგად, დედამიწადან მთვარე ზომაში ბვევრად უფრო დიდი ჩანს. ტექნიკური სახელია დედამიწა-მთვარე-მზის სისტემის პერიგეა-სიზიგია. ტერ ...

                                               

შეერთება (ასტრონომია)

პლანეტების შეერთება ასტრონომიაში - ორი ან მეტი მზის სისტემის ობიექტების განლაგება ერთ ხაზზე, ან ერთმამეთთან ახლოს. კონფიგურაციები ასტრონომიაში არის მზის, მთვარის, პლანეტებისა და მზის სისტემის სხვა სხეულთა განსაკუთრებული ურთიერთმდებარეობანი ცის სფ ...

                                               

ბუნებრივი გადარჩევა

ბუნებრივი გადარჩევა - მთავარი ევოლუციური პროცესი, რომლის მოქმედების შედეგადაც პოპულაციაში იზრდება რაოდენობა ინდივიდებისა, რომლებიც მაქსიმალურად არიან შეგუებულნი გარემოს მაშინ, როცა არახელსაყრელი მახასიათებლების მქონე ინდივიდების რაოდენობა მცირდებ ...

                                               

თბილისის წყალდიდობა (2015)

თბილისის 2015 წლის წყალდიდობა - წყალდიდობა მდინარე ვერეს ხეობაში, თბილისში, 2015 წლის 13 ივნისს. სტიქიამ 19 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა და აქედან იდენტიფიცირებულია 17 ადამიანი. სტიქიამ თითქმის მთლიანად გაანადგურა თბილისის ზოოპარკი, ცხოველების დიდი ...

                                               

მოზამბიკის წყალდიდობა (2000)

2000 წლის მოზამბიკის წყალდიდობა - 2000 წლის თებერვალსა და მარტში, მოზამბიკში დაფიქსირებული წყალდიდობა. სტიქიური მოვლენა გამოიწვია უხვმა ნალექებმა, რომელიც ხუთ კვირას გარძელდა და ბევრი ოჯახი დატოვა უსახლკაროდ. დაახლოებით 800 კაცი დაიღუპა. 1400 კმ² ...

                                               

ცუნამი

ცუნამი - ოკეანის ძალიან დიდი სიგრძის გრავიტაციული ტალღები, რომლებიც უმთავრესად წარმოიქმნება ფსკერზე ან სანაპირო ზოლში მომხდარი მიწისძვრის, ვულკანური მოქმედებისა და სხვა ტექტონიკური პროცესების შედეგად. ცუნამის 1000-მდე ცნობილი შემთხვევიდან 100-ზე ...

                                               

წარღვნა

წარღვნა - მეორედ მოსვლა, წყალრღვნა, სამყაროს დაღუპვა, გერმ. რაგნაროკი, ადამიანთა მოდგმის გაწყვეტა წყალდიდობის ან მსოფლიო ხანძრის მეშვეობით - საყოველთაო უზნეობის, უსაქციელობის, გადაგვარების დროს, კაცთა მოდგმის განახლების მიზნით. საბერძნეთში ეს მოხ ...

                                               

წყალდიდობა ევროპაში (2002)

წყალდიდობა ევროპაში - 2002 წლის აგვისტოში მომხდარი ძლიერი წყალდიდობა. ყველაზე მეტად დაზარალდა ჩეხეთი, ავსტრია, გერმანია, სლოვაკეთი, პოლონეთი, უნგრეთი, რუმინეთი და ხორვატია. სწორედ 2002 წელს დაფიქსირდა ბოლო 100 წლის განმავლობაში ევროპის უძლიერესი ...

                                               

წყალდიდობა ევროპაში (2005)

წყალდიდობა ევროპაში - ძლიერი წყალდიდობა, რომელიც დაფიქსირდა 2005 წლის აგვისტოში. გამოვლინდა რუმინეთში, შვეიცარიაში, ავსტრიასა და გერმანიაში; საერთო ჯამში წყალდიდობამ გადაუარა ცენტრალურსა და აღმოსავლეთ ევროპას. წყალდიდობას სხვადასხვა ქვეყნებში მას ...

                                               

წყალდიდობა სურამში (2011)

წყალდიდობა სურამში - წყალდიდობა, რომელიც დაფიქსირდა 2011 წლის 18 ივნისს დაბა სურამში. წყალდიდობა გამოიწვია 18 ივნისს საღამოს ლიხის ქედზე წამოსულმა უხვმა ნალექმა, რის შედეგადაც ადიდდა მდინარე სურამულა საცხოვრებელ სახლებში შევარდა და პირველი სართულ ...

                                               

წყალდიდობა ჩრდილოეთ მაკედონიაში (2016)

წყალდიდობა ჩრდილოეთ მაკედონიაში - სტიქიური უბედურება, რომელიც გამოიწვია 2016 წლის 6-7 აგვისტოს კოკისპირულმა წვიმებმა. ყველაზე მეტად დაზარალდა ქვეყნის დედაქალაქი სკოპიე, რომლის ჩრდილოეთი და ცენტრალური ნაწილი პრაქტიკულად წყლით დაიფარა. ხანგრძლივმა ...

                                               

ბუნებრივი აირი

ბუნებრივი აირი - აირთა ნაზავი, წარმოქმნილი დედამიწის წიაღში ორგანულ ნივთიერებათა ანაერობული დაშლის შედეგად. განეკუთვნება სასარგებლო წიაღისეულთა რიგს. ხშირად თანმხლები გაზია ნავთობის რეწვისას.

                                               

გაზპრომი სომხეთი

გაზპრომი სომხეთი აწვდის და ყიდის ბუნებრივ გაზს სომხეთის რესპუბლიკის შიდა ბაზარზე. კომპანიის ძირითად საქმიანობას წარმოადგენს: ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირება, შენახვა, დამუშავება, განაწილება და რეალიზაცია; ელექტროენერგიის წარმოება და რეალიზაცია, მა ...

                                               

ჯოჯოხეთის კარიბჭე

ჯოჯოხეთის კარიბჭე - ბუნებრივი აირის საბადო თურქმენეთში, აჰალის პროვინციის სოფელ დერვაზაში. წარმოადგენს ბუნებრივი აირის წყაროს, რომელიც შეუწყვეტლად იწვის, მას შემდეგ რაც პირველად აანთეს საბჭოთა ნავთობქიმიკოსებმა 1971 წელს. დამწვარი გოგირდის მომწამ ...

                                               

ირიგაცია

ირიგაცია - ტერმინი, რომელიც აღნიშნავს მცენარეთა მორწყვას კონკრეტულ ინტერვალში, კონკრეტული წყლის რაოდენობის გამოყენებით. მორწყვა ხელს უწყობს სასოფლო-სამეურნეო კულტურებს, კერძოდ ლანდშაფტების შენარჩუნებასა და გამოშრობილი ნიადაგის ვარგისიანად გადაქცე ...

                                               

ნავთობი

ნავთობი - აალებადი სითხე, რომელიც შედგება სხვადასხვა მოლეკულური მასის ნახშირწყალბადებისა და სხვა ორგანული ნივთიერებებისაგან. ის ძირითადად არის მუქი ყავისფერი ან შავი, ხანდახან კი მომწვანო ან მოყვითალო ფერის. აქვს სპეციფიკური სუნი. გავრცელებულია დ ...

                                               

შაფაქ-ასიმანის გაზის საბადო

შაფაქ-ასიმანის გაზის საბადო - ოფშორული გეოლოგიური სტრუქტურების დიდი კომპლექსი კასპიის ზღვაში, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 125 კმ-ზე. შაფაქისა და ასიმანის სტრუქტურებს ადრე უწოდებდნენ, შესაბამისად, "D8" და ...

                                               

გეოსმინი

გეოსმინი - ორგანული ნივთიერება, ასევე ცნობილი, როგორც წვიმის არომატი. წარმოქმნიან გარკვეული ბაქტერიები. მისი სუნი მკაფიოდ იგრძნობა, მაშინ, როდესაც გამომშრალ ნიადაგზე წვიმის წყალი მოხვდება. ადამიანის ცხვირი ძალიან მგრძნობიარეა გეოსმინის მიმართ, ცხ ...

                                               

კარიერი

კარიერი - სამთო საწარმო, სადაც საბადოს დამუშავების ღია მეთოდით მოიპოვებენ ნახშირს, მადანს ან არამადნეულ სასარგებლო წიაღისეულს. თანამედროვე კარიერში ყველა სამთო სამუშაო მექანიზებულია. კარიერიდან იღებენ ქვას, ქვიშას, თიხას და სხვ. კარიერის მთავარი ...

                                               

კვერშლაგი

კვერშლაგი - ჰორიზონტალური, იშვიათად დახრილი მიწისქვეშა სამთო გვირაბი, რომელიც მიწის ზედაპირზე უშუალოდ არ გამოდის; გაჰყავთ ფუჭ ქანებში სასარგებლო წიაღისეულის გავრცელების ხაზისადმი მართობულად ან ირიბად; იყენებენ საბადოს გასახსნელად, ტვირთის საზიდად ...

                                               

მაღარო

მაღარო - საწარმო, სადაც მოიპოვებენ მინერალებს ან სხვა გეოლოგიურ წიაღისეულს. სხვადასხვა სიღრმის მაღაროს სხვადასხვა დანიშნულება აქვს, ალმასის და ოქროს მაღაროსთვის საჭიროა 4 კილომეტრი სიღრმე. კარგი მაღაროთი სარგებლობის უნარიანობა გრძელდება 50-75 წელ ...

                                               

ორტი

ორტი - სამთო საქმეში სასარგებლო წიაღისეულის ფენის სახურავი ან საგები გვერდის მიმართულებით გაყვანილი ჰორიზონტალური მიწისქვეშა გვირაბი, რომელსაც არ აქვს უშუალო გამოსასვლელი დედამიწის ზედაპირზე. ორტის დანიშნულებაა მიწის სიღრმეში მოპოვებული სასარგებლ ...

                                               

ქანობი

ქანობი - დახრილი გვირაბი, რომელსაც არ აქვს უშუალო გამოსასვლელი დედამიწის ზედაპირზე და იყენებენ მოპოვებული სასარგებლო წიაღისეულის ასაწევად, მასალისა და დანადგარების ჩასაშვებად, მომუშავეთა სასიარულოდ.

                                               

შტოლნი

შტოლნი - ჰორიზონტალური ან დახრილი გვირაბი, რომელსაც აქვს ერთი უშუალო გამოსასვლელი მიწის ზედაპირზე. დანიშნულების მიხედვით შტოლნი არის სასარგებლო წიაღისეულის საბადოს სადაზვერვო და საექსპლუატაციო, აგრეთვე სატრანსპორტო, სავენტილაციო და წყალამოსაღვრელი.

                                               

შტრეკი

შტრეკი - ჰორიზონტალური გვირაბი, რომელსაც არ აქვს უშუალო გამოსასვლელი მიწის ზედაპირზე, გაჰყავთ ჩვეულებრივ, სასარგებლო წიაღისეულის განვრცობით ან გვერდით ქანებში. გვერდით ქანებში გაყვანილ გვირაბს საველე შტრეკს უწოდებენ, რომელიც გაყვანილია ფუჭ ქანში ...

                                               

შურფი

შურფი - მიწის ზედაპირიდან გაყვანილი მცირე სიღრმის ვერტიკალური ან დახრილი გვირაბი; გაჰყავთ ჩვეულებრივ 25-იდან 40 მ-მდე. ფართო დანიშნულებისაა. იყენებენ სასარგებლო წიაღისეულის საბადოს დასაზვერავად, ვენტილაციისათვის, მაღაროში მასალების ჩასაშვებად, მო ...

                                               

ჩამოქცევა

ჩამოქცევა სამთო საქმეში - ქანების მასივის წონასწორობის თვითნებური ან იძულებითი დარღვევა. საბადოს მიწისქვეშა დამუშავების დროს გამონგრევა ან ჭერის ქანების სიზრქის დაძვრა. დიდ ფართობზე ჩამოქცევა იწვევს გვირაბებზე დინამიკურ დატვირთვებსა და სამთო დარტ ...

                                               

ჭაური

ჭაური - ვერტიკალური ან დახრილი გვირაბი, რომელსაც უშუალოდ გამოსასვლელი აქვს დედამიწის ზედაპირზე და განკუთვნილია სასარგებლო წიაღისეულის საბადოს გახსნისა და ექსპლუატაციისათვის შახტის ველის ან მისი ნაწილის ფარგლებში. ჭაური შეიძლება იყოს სადაზვერვო, ს ...

                                               

მადანი

მადანი - ლითონის შემცველი ბუნებრივი მინერალური წარმონაქმნი, რომლისგანაც ლითონის მოპოვება ტექნიკურად შესაძლებელი და ეკონომიკურად ხელსაყრელია. მადანს უწოდებენ, აგრეთვე, ზოგიერთ არალითონურ მინერალურ ნედლეულსაც. განარჩევენ მონომინერალურ მადანს, რომელ ...

                                               

სასარგებლო წიაღისეულის საბადო

სასარგებლო წიაღისეულის საბადო - დედამიწის ქერქში არსებული სასარგებლო წიაღისეულის დანაგროვი, რომლებიც სიდიდის, ხარისხისა და განლაგების პირობების მიხედვით შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს სახალხო მეურნეობაში. სასარგებლო წიაღისეულის იმ მინიმალურ რაოდე ...

                                               

ფსამიტი

ფსამიტი - დანალექი ქანები, რომლებიც შედგება 0.05-1 მმ ზომის მინერალთა მარცვლებისა და ქანების ნატეხებისაგან. ფხვიერი ფსამიტი არის ქვიშა, ბუნებრივად შეცემენტებული კი ქვიშაქვა. განარჩევენ მონომინერალურ, ოლიგომიქტურ და პოლიმინერალურ ქანებს. მონომინერ ...

                                               

ქვიშა

ქვიშა - წვრილმარცვლოვანი ფხვიერი დანალექი ქანი ან თანამედროვე ნალექი. შედგება სხვადასხვა მინერალის ან ქანის მომრგვალებული ან დაკუთხული მარცვლებისაგან. წარმოშობის მიხედვით განარჩევენ: მდინარეულ, ტბიურ, ზღვიურ, ფლუვიოგლაციალურ და ეოლურ ქვიშებს; მინ ...

                                               

ქვიშაქვა

ქვიშაქვა - დანალექი ქანი, რომელიც შედგება თიხოვანი, კარბონატული, კაჟმიწოვანი ან სხვა შედგენილობის მასალით შეცემენტებული ქვიშის მარცვლებისაგან. მარცვლის სიდიდის მიხედვით განარჩევენ: წვრილმარცვლოვან, საშუალომარცვლოვან და მსხვილმარცვლოვან ქვიშაქვებს ...

                                               

დანაწილებული დიეტა

დანაწილებული, ან დაყოფილი დიეტა - დიეტის ერთ-ერთი სახეობა, რომლის დროსაც წონაში დაკლების მთავარ პრინციპს წარმოადგენს დღის განმავლობაში მისაღებ საკვები რაციონიდან ცილებისა და ნახშირწყლების დანაწილება და მათი ცალ-ცალკე მიღება. დანაწილებულ დიეტას სა ...