ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 54




                                               

საბუნებისმეტყველო ფილოსოფია

ნატურფილოსოფია, ასევე საბუნებისმეტყველო ფილოსოფია - მცდელობა აიხსნას ბუნება სამეცნიერო მეთოდებით მიღებული შედეგების საფუძველზე, რათა შესაძლებელი გახდეს ზოგიერთ ფილოსოფიურ საკითხებზე პასუხის გაცემა. სწავლობს მნიშვნელოვან საბუნებისმეტყველო მცნებებს ...

                                               

სამეცნიერო რევოლუცია

სამეცნიერო რევოლუცია, XVI-XVII საუკუნეებში ევროპელმა მეცნიერებმა აღიარება მოიპოვეს. მკვლევარებმა და მოაზროვნეებმა ახალი ხელსაწყოების გამოყენებით გამოამჟღავნეს სამყაროს სრულიად ახალი სახე და კაცობრიობის როლი მეცნიერებათა წინსვლაში. სამეცნიერო რევო ...

                                               

სოკრატემდელი ფილოსოფია

სოკრატემდელი ფილოსოფოსები მოღვაწეობდნენ სოკრატემდე ან მის პერიოდში, თუმცა იმჟამად გაბატონებული დოგმები შედარებით ადრე განვითარდა. სოკრატემდელი ფილოსოფოსები უარყოფდნენ ტრადიციულ მითოლოგიურ ახსნას მათ ირგვლივ არსებული ფენომენისთვის და მას გაცილებით ...

                                               

ქიმიის ისტორია

ქიმიის ისტორია - წარმოადგენს დროს უძველესი ისტორიიდან დღემდე. ძვ. წ. 1000 წლისთვის ცივილიზაციებმა გამოიყენეს ტექნოლოგიები, რომლებიც დღეისთვის ქიმიის სხვადასხვა დარგების საფუძვლებს წარმოადგენენ. მაგალითად ჭურჭლის და ჭიქების დამზადება, მადნიდან ლით ...

                                               

ვენის წრე

ვენის წრე - მეცნიერებისა და ფილოსოფოსების ჯგუფი, რომელიც რეგულარულად იკრიბებოდა ვენაში 1924 წლიდან 1936 წლამდე. წრეს ხელმძღვანელობდა ინდუქციურ მეცნიერებათა კათედრის პროფესორი მორიც შლიკი. "ვენის წრის" მოღვაწეობასთან ტრადიციულად აკავშირებენ ფილოსო ...

                                               

ნეიროფილოსოფია

ნეიროფილოსოფია ან ნეირომეცნიერების ფილოსოფია - ნეირომეცნიერებისა და ფილოსოფიის ინტერდისციპლინარული კვლევა, რომელიც შეისწავლის თუ რა მნიშვნელობის მატარებელი შეიძლება იყოს ნეირომეცნიერული კვლევები ისეთი ფილოსოფიური არგუმენეტების თვალსაზრისით, რომლე ...

                                               

პოზიტივიზმი

პოზიტივიზმი - XIX საუკუნის შუა წლებში ოგიუსტ კონტის მიერ ჩამოყალიბებული ფილოსოფიური თეორია, რომლის მიხედვით ერთადერთი ჭეშმარიტი ცოდნა არის მეცნიერული ცოდნა, რომელიც თეორიების მეცნიერული შემოწმების საშუალებით მიიღწევა. ამ შეხედულებას მეცნიერების ი ...

                                               

პრეფორმიზმი

პრეფორმიზმი - ფილოსოფიაში XVII–XVIII საუკუნეებში გავრცელებული მოძღვრება, რომლის მიხედვითაც უკვე ჩანასახშივეა მოცემული ორგანიზმის მთელი მრავალფეროვნება და მისი განვითარება არის მხოლოდ კვერცხში ან სპერმატოზოიდში წინასწარ შექმნილ სტრუქტურათა უბრალო ...

                                               

ჰიპოთეზა

ჰიპოთეზა - მეცნიერული ვარაუდი, რომელიც წამოყენებულია გარკვეული მოვლენების ასახსნელად და მოითხოვს დამოწმებას. ჰიპოთეზის საშუალებით, გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, კეთდება დასკვნა ცალკეული ობიექტის, კავშირის ან მოვლენის მიზეზის შესახებ. ჰიპოთეზას ა ...

                                               

კრისტალური მესერი

კრისტალური მესერი - დამხმარე გეომეტრიული გამოსახულება, რომელიც შემოღებულია კრისტალის აღნაგობის ანალიზისათვის. მესერს აქვს ბადესთან მსგავსება, რაც იძლევა საფუძველს მესრის წერტილებს უწოდოთ კვანძები. კვანძებს შორის არსებული ქიმიური კავშირებისა და ბმ ...

                                               

ნეირომეცნიერი

ნეირომეცნიერი - მეცნიერი, რომელიც ბიოლოგიის განშტოების, ნეირომეცნიერებაშია სპეციალიზებული. საკვლევი სფერო მოიცავს ფიზიოლოგიას, ბიოქიმიას, ანატომიასა და ნეირონებისა და ნერვული ცირკულირების მოლეკულურ ბიოლოგიას, განსაკუთრებით ქცევასთან და დასწავლასთ ...

                                               

ბედი ქართლისა (ჟურნალი)

"ბედი ქართლისა", "რევიუ დე კარტველოლოჟი" - ქართველოლოგიური სამეცნიერო ჟურნალი. დაარსდა 1948 წელს პარიზში. 1958 წლამდე გამოდიოდა ქართულ ენაზე. ამ წლიდან სტატიები იბეჭდებოდა ფრანგულ, გერმანულ და ინგლისურ ენებზე. ყოველწლიურად გამოდიოდა ჟურნალის ერთი ...

                                               

კავკასიონი (ჟურნალი)

"კავკასიონი" - ქართული ყოველთვიური ჟურნალი, საქართველოს მწერალთა კავშირის ორგანო, გამოდიოდა თბილისში 1924 წელს. გამოვიდა 4 ნომერი. თანამშრომლობდნენ კონსტანტინე მაყაშვილი, იოსებ გრიშაშვილი, სანდრო შანშიაშვილი, ლეო ქიაჩელი, შალვა დადიანი, დავით კლდ ...

                                               

საარქივო საქმე (ჟურნალი)

"საარქივო საქმე" - სამეცნიერო ჟურნალი, რომელსაც სცემდა საქართველოს ცენტრალური არქივი 1929–1932 წლებში, ჟურნალ "საქართველოს არქივის" გამოცემის შეწყვეტის შემდეგ. გამოვიდა 5 წიგნი. ჟურნალი შეიცავდა შემდეგ განყოფილებებს: ოფიციალური განყოფილება არქივე ...

                                               

სამეცნიერო ჟურნალი

სამეცნიერო ჟურნალი - პერიოდული გამოცემა, რომელიც სამეცნიერო ინფორმაციის წყარო და სამეცნიერო კომუნიკაციის საშუალებაა. სამეცნიერო ჟურნალს ენათესავება სამეცნიერო ბიულეტენები, სამეცნიერო სტატიებისა და მოხსენებების კრებულები "შრომების", "სამეცნიერო წე ...

                                               

საქართველოს არქივი

"საქართველოს არქივი" - სამეცნიერო ჟურნალი, რომელსაც სცემდა საქართველოს სსრ ცენტრალური არქივი 1926–1927 წლებში "საისტორიო მოამბის" პირველი სერიის შემდეგ, რედაქტორი - ალ. წერეთელი. ჟურნალში გამოქვეყნებულია მასალები საარქივო საქმის თეორიულ საკითხებზ ...

                                               

ქართველური მემკვიდრეობა

ქართველური მემკვიდრეობა - საერთაშორისო სამეცნიერო ქართველოლოგიური ჟურნალი. გამოდის 1995 წლიდან. წარმოადგენს აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქართველური დიალექტოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის პერიოდულ სამეცნიერო ოგრანოს. მასში ქვეყნდ ...

                                               

ახალგაზრდა ფიზიკოსთა საერთაშორისო ტურნირი

ახალგაზრდა ფიზიკოსთა საერთაშორისო ტურნირი - გუნდური შეჯიბრება სკოლის მოსწავლეთა შორის. მოსწავლეები ერთმანეთს ფიზიკის რთული ამოცანების ამოხსნაში, ამოხსნის მოხსენებაში და ამ მოხსენებების სამეცნიერო დისკუსიის დროს დაცვის უნარში ეჯიბრებიან. ფიზიკის ო ...

                                               

ქიმიის საერთაშორისო ოლიმპიადა

ქიმიის საერთაშორისო ოლიმპიადა - ყოველწლიური საერთაშორისო სამეცნიერო ოლიმპიადა სკოლის მოსწავლეთათვის. ქიმიის პირველი საერთაშორისო ოლიმპიადა 1968 წელს ჩატარდა ქალაქ პრაღაში, მაშინდელ ჩეხოსლოვაკიაში, რის შემდეგაც იგი ტარდება ყოველ წელს გარდა 1971 წლ ...

                                               

აფა-სტილი

ამერიკის ფსიქოლოგიური ასოციაციის სტილი style) კვლევითი ნაშრომების წერის საყოველთაოდ მიღებული ფორმატია, განსაკუთრებით სოციალურ მეცნიერებათა კვლევებისა და თეზისებისთვის. აფა-სტილი მიუთითებს, მაგალითად, ციტატებისა და წყაროების სახელებს და რიგს ქვესა ...

                                               

გრუნტების მექანიკა

გრუნტების მექანიკა, მეცნიერების დარგი, რომელიც შეისწავლის შენობა-ნაგებობათა ფუძეების, ბუნებრივი და ხელოვნური ფერდობებისა და მიწის ნაგებობათა დაძაბულ-დეფორმირებულ მდგომარეობას, მდგრადობასა და სიმტკიცეს, ფუძის დეფორმაციასთან დაკავშირებით ნაგებობათა ...

                                               

დედამიწის მეცნიერებები

დედამიწის მეცნიერებები - ეწოდება მეცნიერების დარგებს, რომელთა კვლევის ობიექტია დედამიწა და მისი სხვადასხვა ასპექტები: მეტეოროლოგია - მეცნიერება ატმოსფერული მოვლენების შესახებ. გეოფიზიკა - მეცნიერება დედამიწის ქერქის, ოკეანეების და ატმოსფეროს ფიზი ...

                                               

დეფორმაცია

დეფორმაცია - სხეულის შემადგენელი ნაწილაკების ფარდობითი მდებარეობის ცვლილება, რომელიც იწვევს სხეულის ან მისი ელემენტების მოცულობის ან ფორმის ცვლილებას. დეფორმაციის დროს ატომებს შორის იცვლება მანძილები და ურთიერთქმედების ძალები, რის გამოც მყარ სხეუ ...

                                               

დირაკის განტოლება

დირაკის განტოლება - ელექტრონის მოძრაობის კვანტური განტოლება, რომელიც ექვემდებარება ფარდობითობის თეორიას და გამოიყენება სხვა წერტილოვანი ფერმიონების ასაღწერად, რომელთა სპინი 1/2-ია; შექმნილია პოლ დირაკის მიერ 1928 წელს.

                                               

კამათი სიმის შესახებ

კამათი სიმის შესახებ - სამეცნიერო დისკუსია, რომელიც წარიმართა მეთვრამეტე საუკუნეში მათემატიკოსებს შორის და ეხებოდა მერხევი სიმის შესწავლის საკითხს. დისკუსია განიხილავდა ფუნქციის მცნების განმარტებას და მან გადამწყვეტი როლი ითამაშა მათემატიკის მთელ ...

                                               

კვანტური ელექტროდინამიკა

კვანტური ელექტროდინამიკა - ელექტრომაგნიტური ურთიერთობის კვანტურველური თეორია. მისი ყველაზე დამუშავებული ნაწილია ველის კვანტური თეორია. კლასიკური ელექტროდინამიკა იხილავ მხოლოდ ელექტრომაგნიტური ველის მუდმივ თივისებებს, თვითონ კვანტური ელექტროდინამი ...

                                               

ლოგიკა

ლოგიკა ბერძ. λόγος - თავდაპირველად ნიშნავდა სიტყვას, ან რაიმე ნათქვამს, შემდგომში ფიქრის ან აზრის მნიშვნელობა მიეცა, ხშირად მოიხსენიება, როგორც არგუმენტთა შესწავლა, თუმცა მისი ზუსტი განსაზღვრება დღემდე ფილოსოფოსთა დისკუსიის საგანია. ნებისმიერი გა ...

                                               

მანჰეტენის პროექტი

მანჰეტენის პროექტი - ამერიკელი, ინგლისელი, გერმანელი და კანადელი მეცნიერების ჯგუფის სახელწოდება, რომელთა ხელმძღვანელობით 1942 წლის სექტემბერში ბირთვული იარაღი შემუშავდა. პროექტის ჩარჩოებში შეიქმნა სამი ატომური ყუმბარა: პლუტონის "ტრინიტი", ურანის ...

                                               

მუდმივი ძრავა

მუდმივი ძრავა - წარმოსახვითი მოწყობილობა, რომლითაც მიიღებული ენერგია მასზე დახარჯულ ენერგიაზე მეტია.

                                               

პანსპერმია

პანსპერმია - ჰიპოთეზა, რომლის მიხედვით სიცოცხლის წარმომქმნელი "თესლი" უკვე მთელ სამყაროშია მიმოფანტული, რომ ამ "თესლების" მეშვეობით არსებობს დედამიწაზე ცხოვრება და რომ მათ შეიძლება გაავრცელონ, ან უკვე გაავრცელეს სიცოცხლე სხვა საცხოვრებლად ვარგის ...

                                               

რიტორიკა

რიტორიკა, rhētorikḗ "მეტყველების, სიტყვის ხელოვნება") - მჭევრი მეტყველების ხელოვნება, მჭევრმეტყველება. რიტორიკა იყო ანტიკური ხანის საბერძნეთში მეტად ცნობილი დისციპლინა, რომლის ფლობაც უმნიშვნელოვანესად მიიჩნეოდა.

                                               

უჯრედული თეორია

უჯრედული თეორია - თეორია რომელიც ჩამოაყალიბეს ბოტანიკოსმა მათიას შლაიდენმა და ფიზიოლოგმა თეოდორ შვანმა. თეორიის მიხედვით, უჯრედი არის ყველა ცოცხალი აგებულების ძირითადი ერთეული. 1855 წელს რუდოლფ ვირხოვმა დაადგინა რომ ყველა უჯრედი წარმოიქმნება საწყ ...

                                               

ფსიქოდინამიკა

ფსიქოდინამიკა არის თერმოდინამიკის პრინციპთა გამოყენების შედეგი ფსიქოლოგიაში. უფრო დეტალურად, ფსიქოდინამიკა წარმოადგენს ადამიანის ქცევის შესწავლის მეთოდს, მოტივაციისა და Drive-ის საფუძველზე; ეს მიდგომა განზოგადებულია ნებისმიერი პიროვნების, ნებისმი ...

                                               

ეროვნულ ანგარიშთა სისტემა

ეროვნულ ანგარიშთა სისტემა - ეკონომიკური სტატისტიკის წარმოების, ეკონომიკურ-სტატისტიკური და საერთაშორისო შედარებითი ანალიზის მიზნით გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის, საერთაშორისო სავალუტო ფონდის, ევროპის გაერთიანების კომისიის, ეკონომიკური თანამშრო ...

                                               

მსოფლიოს ქვეყნები მოსახლეობის მიხედვით (2005)

ქვემოთ მოცემულია სუვერენული სახელმწიფოებისა და სხვა ტერიტორიების სია მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით. რიგითი ნომრები მითითებული აქვთ მხოლოდ სუვერენულ სახელმწიფოებს, სხვა ტერიტორიები სიაში ჩართულია შედარებისათვის. მონაცემები ასახავს 2005 წლის მდგო ...

                                               

მსოფლიოს ქვეყნები მოსახლეობის მიხედვით (2006-2012)

იხილეთ აგრეთვე: მსოფლიოს ქვეყნები მოსახლეობის მიხედვით ქვემოთ მოცემულია სუვერენული სახელმწიფოებისა და სხვა ტერიტორიების სია მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით. მონაცემები ასახავს 2006-2012 წლის მდგომარეობას.

                                               

ქვეყნების სია მოსახლეობის სიმჭიდროვის მიხედვით

ამ სტატიაში ჩამოთვლილია სახელმწიფოთა სია, სორტირებული მოსახლეობის სიმჭიდროვის მიხედვით. სიაში მოყვანილია მხოლოდ დამოუკიდებელი ქვეყნები 2004 წლისთვის, მაგრამ არ არის გათვალისწინებული დამოკიდებული ტერიტორიები. ა. ^ შენიშვნა: საქართველოს მონაცემები ...

                                               

ჯინის კოეფიციენტი

ჯინის ინდექსი წარმოადგენს მონაცემების გაფანტულობის საზომს. ის შემოღებულ იქნა 1912 წელს იტალიელი სტატისტიკოსის, კორადო ჯინის მიერ. ჯინის ინდექსი ზომავს უთანაბრობას მონაცემთა განაწილებაში. ინდექსის მნიშვნელობა 0 უთითებს, რომ უთანაბრობა არ არსებობს, ...

                                               

ფილოსოფია

ფილოსოფია - მეცნიერება, მსოფლმხედველობა, იდეების და შეხედულებების სისტემა სამყაროზე და მასში ადამიანის ადგილზე. მისი კვლევის საგანია სამყაროსთან ადამიანის შემეცნებითი, სოციალურ-პოლიტიკური, ღირებულებითი, ეთიკური და ესთეტიკური ურთიერთობები. ფილოსოფ ...

                                               

აბსოლუტური მოძრაობა

აბსოლუტური მოძრაობა - მოძრაობა ათვლის აბსოლუტური სისტემის მიმართ. სივრცისა და დროის მეტაფიზიკური თეორია ასეთ სისტემებად თვლიდა აბსოლუტურ სივრცესა და დროს, რომელთა მიმართ მოძრაობას იგი აბსოლუტურს უწოდებდა. "აბსოლუტური მოძრაობა, - წერდა ნიუტონი, - ...

                                               

აბსოლუტური უძრაობა

აბსოლუტური უძრაობა - უძრაობა ათვლის აბსოლუტური სისტემის მიმართ. სივრცისა და დროის მეტაფიზიკური თეორია ასეთ სისტემებად თვლიდა აბსოლუტურ სივრცესა და დროს, რომელთა მიმართ უძრაობას იგი აბსოლუტურს უწოდებდა. აბსოლუტური უძრაობას მეტეფიზიკური აზროვნება ნ ...

                                               

აბსოლუტური "მე"

აბსოლუტური "მე" - ფიხტეს ფილოსოფიის ძირითადი ცნება, აღნიშნავს სუბიექტს, რომელიც წინ უსწრებს მის დიფერენცირებას კონკრეტულ "მედ" და "არა-მედ". აბსოლუტური "მე" არის კანტის ტრანსცენდენტალური სუბიექტის, ტრანსცენდენტალური აპერცეფიის თავისებური გააზრება.

                                               

აბსტრაქცია

აბსტრაქცია - შემეცნებითი ოპერაცია, შემეცნების ფორმა, რომელიც მდგომარეობს საგანთა თვისებების და მიმართების აზროვნებით გამოყოფაში, გამოცალკევებაში და შემდეგ განზოგადებაში. აქ იგულისხმება არა თვითონ საგნის ოპერაციები, არამედ აზროვნებითი ოპერაციები. ...

                                               

ალეთოლოგიური რეალიზმი

ალეთოლოგიური რეალიზმი - ქართველი მეცნიერის შალვა ნუცუბიძის ფილოსოფიური ნააზრევი, რომელიც მან შეიმუშავა მოღვაწეობის პირველ ნახევარში. ალეთოლოგიური რეალიზმის მიზანი იყო შემეცნების მეთოდის დაფუძნება. ამისათვის ჯერ უნდა დაძლეულიყო ის დაბრკოლებანი, რო ...

                                               

ანიმიზმი

ანიმიზმი - ზოგადად სულისა და სულიერების არსებობის რწმენა, ასევე უსულო საგნებისა და ბუნებრივი მოვლენებისათვის სულის არსებობის დაშვება. ტერმინი პირველად გამოიყენა გერმანელმა მეცნიერმა გ. შტალმა. ნაშრომში "Theoria medica" 1708 მან ანიმიზმი დაარქვა მ ...

                                               

ანტინომია

ანტინომია - ორი წინაღმდეგობრივი მსჯელობა,სადაც უპირატესობა არც ერთ არ მიეწერება, არამედ ისინი თანაბარდასაბუთებადი მსჯელობებია. ერთის უარყოფით მეორე საბუთდება და პირიქით.

                                               

აპრიორული

აპრიორული - ცოდნა, რომელიც ცდამდე და მისგან დამოუკიდებლადაა მოცემული ცნობიერებაში და ის თვითონ განსაზღვრავს ცდაში მიღებულ გრძნობად მონაცემებს. ის არის ყველა ადამიანისათვის დამახასიათებელ საყოველთაობის მატარებელი იდეალური ფორმა.

                                               

არცოდნის ცოდნა

არცოდნის ცოდნა - ცოდნა ცოდნის არარსებობის შესახებ. სოკრატე ამ ცოდნას შემეცნების აუცილებელ პირობად თვლიდა. წარმოდგენებში განხორციელებული კერძოა და პირობითი, ამიტომ ის ნამდვილი ცოდნა არ არის, -არცოდნაა. ნამდვილი ცოდნა ზოგადი და აბსოლუტური ხასიათისა ...

                                               

აქსიოლოგია

აქსიოლოგია - ფილოსოფიური მოძღვრება ღირებულებებზე. ღირებულებებში იგულისხმება იდეები, იდეალები, შეხედულებები, პრინციპები, რომლებიც საფუძვლად უდევს ადამიანთა ცხოვრების წესს. აქსიოლოგიის ამოცანაა ღირებულებების ონტოლოგიური სტატუსის დადგენა, იმის გარკვ ...

                                               

დეტერმინიზმი

დეტერმინიზმი, ან წინასწარგანჩინება - შეხედულება სამყაროს კანონზომიერების შესახებ, რომლის მიხედვითაც სამყაროში ყველაფერი მიზეზ-შედეგობრივი კავშირით არის განპირობებული, დეტერმინირებული. ამიტომ სამყაროში არ არსებობს არავითარი უმიზეზო მოვლენა ანუ შემ ...