ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 52




                                               

თვლის ორობითი სისტემა

თვლის ორობითი სისტემა - თვლის სისტემა, რომელიც აგებულია პოზიციურ პრინციპზე 2-ის ფუძით. ამ სისტემაში იყენებენ მხოლოდ ორ ნიშანს - ციფრებს 0 და 1; აქაც, ისევე როგორც ყოველ პოზიციურ სისტემაში, ციფრის მნიშვნელობა დამატებით დამოკიდებულია მის მიერ დაკავ ...

                                               

ინტეგრალი

ინტეგრალი - მათემატიკის ერთ-ერთი ძირითადი ცნება. ∫ a b f d x {\displaystyle \int _{a}^{b}f\,dx} რიცხვი, რომლისკენაც მიისწრაფვის S n = ∑ f δ x {\displaystyle S_{n}=\sum f\delta _{x}} ჯამები, როდესაც n მიისწრაფვის პლუს უსასრულებისკენ. ინტეგრალის ას ...

                                               

კალკულუსი

კალკულუსი - ცვლილების მათემატიკური შესწავლა, მაგალითად, როგორც გეომეტრია შეისწავლის ფორმებს და ალგებრა შეისწავლის ოპერაციებს და მათ გამოყენებას განტოლებების ამოხსნისთვის. მას გააჩნია ორი ძირითადი დარგი, დიფერენციალური აღრიცხვა და ინტეგრალური კალკ ...

                                               

კანტორის აქსიომა

კანტორის აქსიომა - წრფის უწყვეტობის დამახასიათებელი ერთ-ერთი აქსიომა, რომლის თანახმად ერთმანეთში ჩალაგებული იმ სეგმენტების ნებისმიერ მიმდევრობას, რომელთა სიგრძეები ნულისაკენ მიისწრაფვის, აქვს საერთო წერტილი. კანტორის აქსიომა ჩამოაყალიბა გეორგ კან ...

                                               

კოლმოგოროვის აქსიომატიკა

ალბათობის თეორიაში კოლმოგოროვის აქსიომატიკა წარმოადგენს ხდომილების ალბათობის მათემატიკურ აღწერას. ეს აქსიომები შემოთავაზებული იყო რუსი მათემატიკოსის, ანდრეი კოლმოგოროვის მიერ 1933 წელს და სახელი ეწოდათ მისსავე პატივსაცემად.

                                               

კომპლექსური ანალიზი

კომპლექსური ანალიზი - მათემატიკის ნაწილი, რომელიც შეისწავლის კომპლექსური ცვლადის ფუნქციებს. ასევე განარჩევენ მათემატიკის ქვედარგს მრავალი ცვლადის კომპლექსური ანალიზი. კომპლექსური ფუნქცია არის ფუნქცია რომელიც განმარტებულია კომპლექსური რიცხვების ქვ ...

                                               

კრებადობა

კრებადობა მათემატიკაში გამოხატავს მიმდევრობების, მწკრივების, ან მსგავსი მათემატიკური ცნებების გარკვეული სახის ზღვრულ ქცევას. "მათემატიკური ობიექტების" მიმდევრობის კრებადობა არაზუსტად ნიშნავს ამ მიმდევრობის წევრების გარკვეული "საბოლოო" მნიშვნელობი ...

                                               

კუბის გაორკეცება

კუბის გაორკეცება - უძველესი კლასიკური ამოცანა ისეთი კუბის აგების შესახებ, რომლის მოცულობა ორჯერ აღემატება მოცემული კუბის მოცულობაზე. კუბის გაორკეცების ამოცანას ხშირად უწოდებენ დელოსის ამოცანასაც, ვინაიდან კუნძულ დელოსის მოსახლეობის ეპიდემიისგან გ ...

                                               

ლოგარითმი

ლოგარითმი - ფუნქცია მათემატიკაში, რომელიც იღებს იმ რიცხვით მნიშვნელობას რომელიც საჭიროა რომ ავიყვანოთ ლოგარითმის ფუძე და მივიღოთ მისივე მნიშვნელი, აღნიშნავენ სამი ლათინური ასოთი log. თუ a> 0,a≠1, დადებით b რიცხვის ლოგარითმი a ფუძით ეწოდება ისე ...

                                               

ლუწი და კენტი ფუნქციები

ლუწი ფუნქცია - მათემატიკაში ისეთი y = f {\displaystyle y=f\,\!} ფუნქციაა, რომლის განსაზღვრის არეს ყოველ x {\displaystyle x\,\!} რიცხვთან ერთად მისი მოპირდაპირე − x {\displaystyle -x\,\!} რიცხვიც ეკუთვის და ამასთან მართებულია ტოლობა f = f {\displa ...

                                               

მათემატიკური ანალიზი

მათემატიკური ანალიზი - მათემატიკის ვრცელი დარგი. მისი საწყისი ცნებებია ზღვარი და კრებადობა. შეისწავლის უწყვეტობას, დიფერენცირებას, ინტეგრირებას. ეს საკითხები უპირველეს ყოვლისა განიხილება ნამდვილი და კომპლექსური რიცხვებისათვის, მაგრამ ასევე უფრო ზ ...

                                               

მათემატიკური ინტუიციონიზმი

მათემატიკური ინტუიციონიზმი - ფილოსოფიურ-მათემატიკური მიმდინარეობა, რომელიც უარყოფს მათემატიკის სიმრავლურ-თეორიულ გაგებას და ინტუიცია მიაჩნია მათემატიკის ერთადერთ წყაროდ და მისი აგების სიმკაცრის მთავარ კრიტერიუმად. ინუიციონისტური შეხედულებების მიხ ...

                                               

მათემატიკური ლოდინი

ალბათობის თეორიაში შემთხვევითი სიდიდის მათემატიკური ლოდინი ეწოდება მის ყველა მნიშვნელობათა ალბათობით შეწონილ საშუალოს. დისკრეტული შემთხვევითი სიდიდის შემთხვევაში შეწონვა ხდება მნიშვნელობათა ალბათობებით, ხოლო უწყვეტი შემთხვევითი სიდიდის შემთხვევაშ ...

                                               

მათემატიკური სტატისტიკა

მათემატიკური სტატისტიკა – მათემატიკის ნაწილი, რომელშიც განხილული ამოცანები ძირითადად სტატისტიკიდან მომდინარეობს. ამ ამოცანების შესასწავლად მათემატიკური სტატისტიკა იყენებს ალბათობის თეორიას და მათემატიკის სხვა დარგებს.

                                               

მათემატიკური ფაქტორიალი

მათემატიკაში n {\displaystyle n} ნატურალური რიცხვის ფაქტორიალი განისაზღვრება როგორც 1 {\displaystyle 1} -დან n {\displaystyle n} -მდე ყველა რიცხვის ნამრავლი. n! = 1 ⋅ 2 ⋅ … ⋅ n = ∏ i = 1 n i {\displaystyle n!=1\cdot 2\cdot \ldots \cdot n=\prod _{ ...

                                               

მარგინალური ალბათური განაწილება

ალბათობის თეორიასა და სტატისტიკაში, შემთხვევითი ცვლადების ერთობლიობის რაიმე ქვესიმრავლეში მყოფი შემთხვევითი ცვლადის მარგინალური ალბათური განაწილება წარმოადგენს პირობითი ალბათური განაწილების საპირისპირო ცნებას და განიმარტება როგორც ამ შემთხვევითი ...

                                               

მარტივი და შედგენილი რიცხვები

n ნატურალური რიცხვის გამყოფი ეწოდება ისეთ m ნატურალურ რიცხვს, რომელზედაც n იყოფა უნაშთოდ. დავშალოთ რიცხვი მარტივ მამრავლებად: რიცხვი იყოფა უმცირესს მარტივ გამყოფზე, მომდევნოც იგივე პრინციპით და ა.შ. ვიდრე არ მივიღებთ 1-ს. 420:2=210, 210:2=105, 10 ...

                                               

მოდულით შებრუნებული რიცხვი

მოდულით შებრუნებული რიცხვი a {\displaystyle a} რიცხვისა მოდულით m {\displaystyle m} არის ისეთი მთელი x {\displaystyle x} რიცხვი, რომ a x ≡ 1 mod m, {\displaystyle ax\equiv 1{\pmod {m}},} შეგვიძლია x {\displaystyle x} აღვნიშნოთ როგორც a − 1 {\disp ...

                                               

ნამდვილი ცვლადის ანალიზი

ნამდვილი ცვლადის ანალიზი - ნამდვილი ანალიზი ან ნამდვილი ცვლადის ფუნქციათა თეორია, ეს არის მათემატიკური ანალიზის განხრა რომელიც შეისწავლის ნამდვილი ცვლადის ფუნქციებს, მათ თვისებებს,უწყვეტობას, დიფერენცირებას, ინტეგრირებას ასევე მიმდევრობებს და მათ ...

                                               

ნორმალიზაციის მუდმივა

ალბათობის თეორიაში, ნორმალიზაციის მუდმივა წარმოადგენს ისეთ მუდმივას, რომელზეც უნდა გამრავლდეს არა-უარყოფითი ფუნქცია, რათა ამ უკანასკნელის ინტეგრალი განსაზღვრის არეზე 1-ს გაუტოლდეს, ანუ, აღნიშნული ფუნქციისგან მიღებულ იქნას ალბათური სიმკვრივის ფუნქ ...

                                               

ნორმალური განაწილება

ალბათობის თეორიაში ნორმალური განაწილება წარმოადგენს უწყვეტი ტიპის განაწილებას. ის აღწერს ისეთი შემთხვევითი სიდიდის განაწილებას, რომელიც კონცენტრირებულია ერთი მნიშვნელობის ირგვლივ. გრაფიკულად ნორმალურ განაწილების სიმკვრივეს ზარის ფორმა აქვს. ანალი ...

                                               

პირობითი ალბათური განაწილება

ალბათობის თეორიასა და სტატისტიკაში, ორი ერთობლივად განაწილებული შემთხვევითი X და Y ცვლადისთვის, Y -ის პირობითი ალბათური განაწილება X -ის პირობით წარმოადგენს Y -ის ალბათურ განაწილებას, როცა X იღებს გარკვეულ მნიშვნელობას.

                                               

პოზიციური კოდი

პოზიციური კოდი ციფრულ მოწყობილობებში ხშირად გამოიყენება, სადაც რიცხვი განისაზღვრება ერთიანის პოზიციით ნულების სიმრავლეში, ან ნულის პოზიციით ერთიანების სიმრავლეში. მაგალითად, თუ პოზიციური კოდის სიმრავლე შედგება 10 პოზიციისაგან, ათობითი რიცხვი 8 პო ...

                                               

რაციონალური რიცხვი

მათემატიკაში რიცხვს ეწოდება რაციონალური, თუ ის შეიძლება გამოისახოს როგორც ორი მთელი რიცხვის ერთმანეთზე გაყოფის შედეგი, ანუ c რაციონალური რიცხვია, თუკი ის შეიძლება ჩაიწეროს როგორც c=a/b, სადაც a და b მთელი რიცხვებია და ამასთან b არ უდრის ნოლს. ნებ ...

                                               

რგოლი (მათემატიკა)

რგოლი – მათემატიკაში, კერძოდ აბსტრაქტულ ალგებრაში არის ალგებრული სტრუქტურა, რომელშიც განმარტებულია ორი ბინარული ოპერაცია და ისინი აკმაყოფილებენ გარკვეულ პირობებს. რგოლების მაგალითებია მთელ რიცხვები, პოლინომები, მატრიცები და ა.შ.

                                               

რიცხვითი ანალიზი

რიცხვითი ანალიზი ან გამოთვლითი მათემატიკა სწავლობს ალგორითმებს "უწყვეტი მათემატიკის" ამოცანებისთვის. ეს ამოცანები უკავშირდება ნამდვილი და კომპლექსური ცვლადის ფუნქციებთან დაკავშირებულ გამოთვლებს, დიფერენციალური განტოლებების მიახლოებით ამოხსნებს და ...

                                               

საქართველოს მათემატიკური საზოგადოება

საქართველოს მათემატიკური საზოგადოება - სსრკ-ის ერთ-ერთი მათემატიკური საზოგადოება. ჩამოყალიბდა 1962 წელს. საქართველოს მათემატიკური საზოგადოების პირველი პრეზიდენტი იყო ვიქტორ კუპრაძე, შემდგომში ლევან გოკიელი, არჩილ ხარაძე. 1976 წლიდან საქართველოს მ ...

                                               

საშუალო კვადრატული

მათემატიკაში და ფიზიკაში საშუალო კვადრატული მნიშვნელობა არის ცვალებადი სიდიდის სტატისტიკური მახასიათებელი. ეს ცნება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ისეთი ცვლადი სიდიდეების დასახასითებლად, რომელთა მნიშვნელობა შეიძლება იყოს როგორც დადებითი, ასევე უარყ ...

                                               

სიგმა-ალგებრა

σ-ალგებრა მათემატიკური ტერმინია და აღნიშნავს სიმრავლეთა კოლექციას, რომელიც გარკვეულ პირობებს აკმაყოფილებს. σ-ალგებრები ძირითადად გამოიყენება ზომის განსამარტად გამომდინარე იქიდან, რომ ზომის განსაზღვრა გარკვეული მოსაზრებებით უფრო მოსახერხებელია სიმ ...

                                               

სიდიდე

სიდიდე - ერთ-ერთი ძირითადი მათემატიკური ცნება, რომლის მნიშვნელობა მათემატიკის განვითარებასთან ერთად განიცდიდა განზოგადებას. ჯერ კიდევ ევკლიდეს "საწყისებში" იყო ნათლად ჩამოყალიბებული თვისებები იმ სიდიდეებისა, რომლებსაც ამჟამად სხვა განზოგადებისაგა ...

                                               

სკალარი

სკალარი - სიდიდე, რომლის ყოველი მნიშვნელობა შეიძლება გამოისახოს ერთი ნამდვილი რიცხვით. ტერმინი სკალარი გამოიყენება ვექტორულ აღრიცხვაში, სადაც იგი უპირისპირდება ვექტორს.

                                               

ტოლობა

ტოლობა - ობიექტთა ურთიერთშეცვლის მიმართება, რომლითაც მათი ურთიერთშეცვლის ძალით თვლიან ტოლად. ტოლობის ასეთი გაგება მომდინარეობს გოტფრიდ ლაიბნიციდან. ურთიერთშეცვლა შეიძლება იყოს მეტნაკლებად სრული, მაგრამ საერთოდ ის ყოველთვის ფარდობითია, რადგანაც გა ...

                                               

ტოპოლოგია

ტოპოლოგია - მათემატიკის დარგი, რომლის შესწავლის ობიექტებია ტოპოლოგიური სივრცეები, უწყვეტი ასახვები, და დაკავშირებული მათემატიკური ცნებები. მისი მეშვეობით ხდება მათემატიკაში ისეთი ფუნდამენტური ცნებების ფორმალიზება, როგორიცაა ბმულობა, კრებადობა, უწ ...

                                               

ტოპოსების თეორია

ტოპოსების თეორია - კატეგორიათა თეორიის ნაწილი, რომელიც სწავლობს ტოპოსებს - განსაკუთრებული კატეგორიები განსაზღვრული დამატებითი სტრუქტურით და ტოპოსებთან დაკავშირებულ კატეგორიულ მეთოდებს. ტოპოსების თეორიის განვითარება დაოწყო XX საუკუნის მეორე ნახევა ...

                                               

ფილდზის მედალი

ფილდზის მედალი - პრემია, რომელიც ენიჭება ოთხ ან ნაკლებ ორმოც წლამდე ასაკის მათემატიკოსს საერთაშორისო მათემატიკური კავშირის ყოველ კონგრესზე, ყოველ ოთხ წელიწადში ერთხელ. პრემია შეიქმნა კანადელი მათემატიკოსის, ჯონ ჩარლზ ფილდზის ანდერძით. პირველი მედ ...

                                               

ფუნქციონალური ანალიზი

ფუნქციონალური ანალიზი - თანამედროვე მათემატიკის დარგი, რომლის ძირითადი ამოცანაა უსასრულოგანზომილებიანი სივრცეებისა და მათი ასახვების შესწავლა. ყველაზე უფრო კარგად შესწავლილია წრფივი სივრცეები და წრფივი ასახვები. ფუნქციონალური ანალიზისთვის დამახას ...

                                               

შემთხვევითი სიდიდე

ალბათობის თეორიასა და მათემატიკურ სტატისტიკაში შემთხვევითი სიდიდე ეწოდება ზომად ფუნქციას ალბათური სივრციდან ნამდვილ n–განზომილებიან სივრცეში მასზე განმარტებული ბორელის სიგმა–ალგებრით. შემთხვევითი სიდიდე შემოღებული იქნა იმისთვის, რომ შესაძლებელი ყ ...

                                               

ჩვეულებრივი წილადები

m/n სახის რიცხვს, სადაც m, n ϵ N წილადი ეწოდება. m-ს წილადის მრიცხველი ეწოდება, ხოლო n-ს მნიშვნელი. მნიშვნელი n მიუთითებს რამდენ ტოლ ნაწილად არის გაყოფილი მთელი, მრიცხველი m კი რამდენი ნაწილი არის აქედან აღებული. თუ m

                                               

ხდომილობა

ალბათობის თეორიაში ალბათური ხდომილება ეწოდება ისეთ მოვლენას ექსპერიმენტში, რომელსაც ალბათობა ენიჭება. მაგალითად, თუ ჩავატარებთ მონეტის აგდების ცდას, ხდომილებები იქნება გერბის მოსვლა და საფასურის მოსვლა. აქსიომატურ ალბათობის თეორიაში ხდომილებები ი ...

                                               

ბიოტექნოლოგია

ბიოტექნოლოგია - ცოცხალ არსებათა გამოყენებაა სასარგებლო პროდუქტების - სამედიცინო პრეპარატების, ვაქცინებისა და წამლების - დასამზადებლად. ის ხშირად მოიცავს მიკრობების - პაწაწინა, ერთუჯრედიანი არსებების, მაგალითად, ბაქტერიებისა და საფუვრის - გამოყენე ...

                                               

მედიცინა

მედიცინა - მეცნიერებისა და პრაქტიკული საქმიანობის დარგი, რომელიც მიმართულია ადამიანთა ჯანმრთელობის დაცვის, დაავადებების თავიდან აცილებისა და მკურნალობის, სიცოცხლის გახანგრძლივებისაკენ. საუკუნეების განმავლობაში ადამიანთა გამოცდილებით დაგროვდა სამკ ...

                                               

აზერბაიჯანის ეროვნული ონკოლოგიური ცენტრი

აზერბაიჯანის ეროვნული ონკოლოგიური ცენტრი - ონკოლოგიური დაავადებების, ასევე ონკოლოგიური დაავადებების მკურნალობის კვლევის ინსტიტუტი. ცენტრი მდებარეობს ბაქოში. 1990 წლიდან ცენტრის გენერალური დირექტორი ჯამილ ალიევია.

                                               

ალტერნატიული მედიცინა

ალტერნატიული მედიცინა მოიცავს მკურნალობის ისეთ მეთოდებსა და მიდგომებს, რომლებსაც თანამედროვე დასავლური სამყარო და მედიცინა არ აღიარებს და არ მიიჩნევს აკადემიურად და კლასიკურად. ალტერნატიული მედიცინის სახეობებია: აკუპუნქტურა, იოგა, მედიტაცია, ნატუ ...

                                               

ანესთეზია

ანესთეზია ბერძნული წარმოშობისაა და სიტყვასიტყვით "უგრძნობლობას" ნიშნავს. ანესთეზია იგივე გაუტკივარება ტკივილის შეგრძნების ხელოვნური გზით დათრგუნვაა, რაც აუცილებელია ქირურგიული მანიპულაციებისა და სხვადასხვა დიაგნოსტიკური პროცედურის დროს. მედიცინაშ ...

                                               

ანტიბიოტიკები

ანტიბიოტიკები, აგრეთვე, ანტიბაქტერიული საშუალებები - არის ანტიმიკრობული პრეპარატები, რომლებიც გამოიყენება ბაქტერიული ინფექციის სამკურნალოდ და პრევენციისთვის. მათ შეიძლება მოკლან ბაქტერია ან შეაჩერონ მისი ზრდა. ზოგიერთ ანტიბიოტიკს გააჩნია ასევე ან ...

                                               

აორტა

აორტა - სისხლის მიმოქცევის დიდი წრის უდიდესი არტერიული სისხლძარღვი. აორტა გამოდის გულის მარცხენა პარკუჭიდან და მისგან გამოყოფილია ნამგლისებრი სარქველით. აორტაში გამოყოფენ ასწვრივ აორტას, ათრტის რკალსა და დასწვრივ აორტას.

                                               

აპენდექტომია

აპენდექტომია - ანთებითი ჭიაყელა დანამატის ქირურგიული მოცილება. კლასიკური აპენდექტომია მაკბურნეის, იგივე დიაკონოვ-ვოლკოვიჩის განაკვეთით კეთდება. იჭრება კანი, კანქვეშა ცხიმოვანი ქსოვილი, გარეთა ირიბი კუნთის აპონერვოზი, შიგნითა ირიბი და განივი კუნთე ...

                                               

არტერია

არტერიები - სისხლძარღვები, რომლებსაც სისხლი, ვენებისგან განსხვავებით, გადააქვს გულიდან ორგანოებამდე. სახელწოდება არტერია, ანუ ჰაერის მატარებელი ერასისტრატიდან მომდინარეობს, ის თვლიდა, რომ ვენა შეიცავდა სისხლს, ხოლო არტერია - ჰაერს. აღსანიშნავია, ...

                                               

ასტიგმატიზმი

ასტიგმატიზმი - თვალის შუქმტეხი აპარატის დეფექტი, რაც გამოწვეულია რქოვანას და უფრო იშვიათად, ბროლის ზედაპირის არათანაბარი სიმრუდით. ერთ თვალში ამეტროპიის სხვადასხვა სახის, ან ერთი სახის ამეტროპიის სხვადასხვა ხარისხის შერწყმა. ასტიგმატიზმი არის ორ ...

                                               

აუდიოლოგია

აუდიოლოგია - მეცნიერების დარგი, რომელიც შეისწავლის სმენას, სმენის დაქვეითებისა და სიყრუის გამომწვევ მიზეზებს, შეიმუშავებს მათი დიაგნისტიკისა და მკურნალობის რაციონალურ მეთოდებს. აუდიოლოგია დიდ ადგილს უთმობს აგრეთვე სმენაზე საწარმოო ფაქტორების მავნ ...