ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 44




                                               

სუვერენი

სუვერენი - ტიტული, რომელიც შეიძლება გამოყენებულ იქნას უმაღლესი ლიდერისადმი სხვადასხვა კატეგორიებში. სიტყვა ნასესხებია ძველი ფრანგულიდან souverain, რომელიც საბოლოო ჯამში წარმოიშვა ლათინური სიტყვიდან superānus, რაც აღნიშნავს "უმაღლესს". სუვერენის რ ...

                                               

სულთანი

სულთანი - ხელმწიფის ტიტული ზოგიერთ მაჰმადიანურ ქვეყანაში. თურქეთში შემორჩა 1922 წლამდ. მაროკოში - 1957 წლამდე. სულთანი იყო ეგვიპტის მმართველი XIII - XVI საუკუნეებში და 1914 - 1922 წლებში. სულთანის ტიტულს ატარებენ მსხვილი ფეოდალები დასავლეთ აფრიკი ...

                                               

უელსის პრინცესა

უელსის პრინცესა - ბრიტანული არისტოკრატიული წოდება, რომელსაც ატარებენ უელსის პრინცის მეუღლეები. წოდება დაარსდა 1278-1283 წლებში ინგლისის მეფე ედუარდ I-ის მიერ უელსის სამთავროს დაპყრობის შემდეგ და იგი ენიჭებოდა ჯერ ინგლისის, შემდეგ კი დიდი ბრიტანეთ ...

                                               

ფარაონი

ფარაონი - ძველი ეგვიპტელი მეფეების ტიტული. ფარაონები უდიდეს როლს ასრულებდნენ ეგვიპტელთა ცხოვრებაში. ისინი ერთდროულად ქვეყნის მმართველებიც იყვნენ და უმაღლესი ქურუმებიც. ფარაონი იყო განკაცებული ღმერთი დედამიწაზე და ღმერთი სიკვდილის შემდეგ. თვით ტერ ...

                                               

გენერალ-ფელდმარშალი

ფელდმარშალი ან გერმანულ ქვეყნებში გენერალ-ფელდმარშალი იყო XVI საუკუნეში კავალერიის მეთაური. ოცდაათწლიან ომში გენერალ-ფელდმარშალი გენერლის უმაღლესი რანგი იყო. XVII საუკუნიდან ევროპის ქვეყნების არმიათა უმაღლესი სამხედრო რანგია.

                                               

შაჰი

შაჰი - მონარქის აღმნიშვნელი სიტყვაა სპარსულ ენაში. სპარსეთისა და სპარსეთის იმპერიის მონარქების ტიტული. მისი ევროპული შესატყვისია "მეფე" სპარსეთის სამეფოს ხანაში ან "იმპერატორი" სპარსეთის იმპერიის / ირანის იმპერიის ხანაში. უკანასკნელმა ირანის შაჰმ ...

                                               

შეჰზადე

შეჰზადე - ოსმალეთის იმპერიის სულთნის შვილების ტიტული. ტიტულს გამოიყენებდნენ მხოლოდ ოსმალეთის იმპერიის სამეფო კარის მამრობითი წევრების აღსანიშნავად. სიტყვა "შეჰზადე" სპარსული წარმოშობისაა და ფარსი ენაზე ნიშნავს "სულთნის შვილს, პრინცს". როგორც წესი ...

                                               

შირვანშაჰი

შირვანშაჰი - შირვანის მმართველთა წოდება შუა საუკუნეებში. პირველი მმართველები ამ წოდებით იხსენიებიან სასანიანების ირანის დროს. შირვანშაჰების იაზიდოდთა საგვარეულო სათავეს იღებს აღმოსავლეთ ამიერკავკასიის მმართველ არაბ სამხედრო მოხელეთაგან: XI საუკუნ ...

                                               

შტატჰალტერი

შტატჰალტერი შეკავებას" ნიშნავს) - ევროპის რიგ სახელმწიფოებში თანამდებობის პირი, რომელიც სახელმწიფო პოლიტიკის გამტარებელია ქვეყნის კონკრეტულ ტერიტორიაზე. ადგილნაცვლის პოსტი ისტორიის სიღრმეებიდან იღებს სათავეს. როდესაც სახელმწიფოს მმართველს ქვეყნის ...

                                               

ცარი

ცარი - სიტყვის ფართო გაგებით ნიშნავს სახელმწიფოს ერთპიროვნულ მმართველს. იგი მონარქის ტიტულია. XIX საუკუნის რუსულ ისტორიოგრაფიაში ეს ტიტული ზოგჯერ იმპერატორის სინონიმადაც გამოიყენებოდა. მაგ.: ცარს უწოდებდნენ მაკედონიის და ბულგარეთის მეფეებს, იაპონ ...

                                               

ხალიფა

ხალიფა - მუსლიმანური თემისა და მუსლიმანური თეოკრატიული სახელმწიფოს სასულიერო და საერო ხელმძღვანელი, ხალიფები ითვლებოდნენ ალაჰის მოციქულის – მაჰმადის მოადგილეებად, ხოლო ომაიანებიდან დაწყებული – თვით ალაჰის მოადგილეებად დედამიწაზე. X საუკუნის I ნახ ...

                                               

ხევისბერი

ხევისბერი - კულტის მსახური, ხალხური და სახელმწიფო წარმომადგენელი ძველი საქართველოს აღმოსავლეთ მთიანეთში. სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით, ჴევის-ბერი ერთი ჴეობის უხუცესი კაცია. ხევისბერობას საკანონმდებლო წესით განამტკიცებდა მთიულეთისთვის განკუთ ...

                                               

ხელმწიფე

ხელმწიფე, ჴელმწიფე – ძველი ქართული იურიდიული ტერმინი, რომელიც თავდაპირველად აღნიშნავდა საზოგადოდ შემძლებელს, უფლების მქონეს, სრულუფლებიანს, აგრეთვე მმართველს, ხელისუფალს, ხოლო შემდეგში, XI-XII საუკუნეებში, მეფეს. საისტორიო წყაროებში იხსენიება ჴელ ...

                                               

ჰერცოგი

ჰერცოგი - ძველ გერმანელებთან ტომის არჩევითი ბელადი. დასავლეთ ევროპაში ადრინდელ შუა საუკუნეებში - ტომის მთავარი. ფეოდალური დაქუცმაცებულობის პირობებში - დიდი ტერიტორიების მფლობელი. ფეოდალური დაქუცმაცებულობის მოსპობის შემდეგ - ერთ-ერთი მაღალი თავადა ...

                                               

ჯანმრთელობა

ჯანმრთელობა - არის ორგანიზმის ნორმალური მდგომარეობა, როდესაც ორგანიზმის სტრუქტურები და მათი ფუნქციები შეესაბამება ერთმანეთს და ორგანიზმის მარეგულირებელი სისტემები ძალმოსულნი არიან შეინარჩუნონ ორგანიზმის შინაგანი გარემოს მუდმივობა ანუ ჰომეოსტაზი.

                                               

აცილებადი პიროვნების აშლილობა

აცილებადი პიროვნების აშლილობა აგრეთვე ცნობილი როგორც შფოთვითი პიროვნების აშლილობა, არის C კლასტერში შემავალი პიროვნების აშლილობა. აპა-ს მქონე პირებს ახასიათებთ სოციალური "შეჩერება", არაადექვატურობის და არასრულფასოვნების განცდები, გაზრდილი სენსიტი ...

                                               

დამოკიდებული პიროვნების აშლილობა

დამოკიდებული პიროვნების აშლილობა, წინათ ცნობილი როგორც ასთენიკური პიროვნების აშლილობა, - პიროვნული პათოლოგია, რომელიც ხასიათდება ყოვლისმომცველი ფსიქოლოგიური დამოკიდებულებით სხვა ადამიანებზე. ეს პიროვნული პატერნი წარმოადგენს ხანგრძლივ მდგომარეობას ...

                                               

პარანოიდული პიროვნების აშლილობა

პარანოიდული პიროვნების აშლილობა - ფსიქიკური აშლილობა და ხასიათდება მყარი, ხანგრძლივი ეჭვიანობით და განზოგადოებული უნდობლობით სხვების მიმართ. მას აგრეთვე მოიხსენიებენ, პარანოიდულ პიროვნების დარღვევად. ამ პათოლოგიის მქონე პირები არიან ჰიპერსენსიტიუ ...

                                               

პირველადი ჯანდაცვა

პირველადი ჯანდაცვა - პირველადი ჯანდაცვა თავისი ფუნქციით წარმოადგენს მოსახლეობის ჯანმრთელობის ხელშეწყობისა და შემდგომი გაუმჯობესების ძირითად რგოლს, რომელმაც უნდა უზრუნველყოს მისი სამსახურებისადმი მაქსიმალური ხელმისაწვდომობა საზოგადოების ყველა ჯგუფ ...

                                               

პიროვნების აშლილობა

პიროვნების აშლილობა არის ფსიქიკური აშლილობების კლასი და ხასიათდება მტკიცე არაადაპტაციური ქცევითი, კოგნიტური და შინაგანი განცდების პატერნებით, რომლებიც ვლინდება მრავალ ცხოვრებისეულ კონტექსტში და განიხილება როგორც გადახრა აშლილობის მქონე ადამიანის ...

                                               

სამედიცინო გეოგრაფია

სამედიცინო გეოგრაფია - მეცნიერება, რომელიც შეისწავლის ადამიანის დაავადებათა და პათოლოგიურ მდგომარეობათა გავრცელებას, გავრცელების მიზეზებს და გეოგრაფიული გარემოს გავლენას მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე. სამედიცინო გეოგრაფია ვითარდება გეოგრაფიისა და სამ ...

                                               

სამედიცინო ტურიზმი

გამაჯანსაღებელი ან სამედიცინო ტურიზმი - სხვა ქვეყნებში ან რეგიონებში მოგზაურობა სამედიცინო, სტომატოლოგიური ან ქირურგიული მომსახურებისთვის. ბოლო წლებში სამედიცინო ტურიზმის მზარდ პოპულარობაზე მრავალმა ფაქტორმა იქონია გავლენა: ინდუსტრიულ ქვეყნებში ს ...

                                               

საუნა

საუნა აბანოს ტიპის მცირე ოთახი ან სახლია განკუთვნილი მშრალი ან ორთქლიანი სიცხის პროცედურების მისაღებად. წარმოშობით ფინეთიდანაა, სკანდინავიის შემდეგ სხვა ქვეყნებშიც გავრცელდა. საუნის მიღება სოციალური ღონისძიებაა, რომელშიც მონაწილეები შიშვლდებიან დ ...

                                               

შიზოიდური პიროვნების აშლილობა

შიზოიდური პიროვნების აშლილობა არის პიროვნების აშლილობა, რომელიც ხასიათდება სოციალური ურთიერთობებისადმი უინტერესობით, განდეგილი ან განმარტოებული ცხოვრების სტილით, ჩაკეტილი ცხოვრება, ემოციური სიცივე და აპათია. დაავადებულმა ინდივიდებმა შესაძლოა შექმ ...

                                               

ჯანდაცვა

ჯანდაცვა არის სახელმწიფო, სოციალ–ეკონომიკურ, სამედიცინო და საზოგადოებრივ ღონისძიებათა სისტემა, რომლის მიზანია ადამიანთა ჯანმრთელობის დაცვა, დაავადებების თავიდან აცილება და მკურნალობა, სიცოცხლის გახანგრძლივება. ჯანდაცვა ზოგიერთ ქვეყანაში ეფუძნება ...

                                               

Casus belli

Casus belli - რომის სამართლის იურიდიული ტერმინი, რომელიც აღნიშნავს ომის დაწყების ფორმალურ მიზეზს. თანამედროვე მეცნიერებაში გამოიყენება როგორც casus foederis ანტონიმი. Casus belli-ს ერთ-ერთი საუკეთესი მაგალითი არის ერც ჰერცოგ ფრანც ფერდინანდის მკვ ...

                                               

კოდექსი

კოდექსი - ლათინური სიტყვაა და "წიგნს" ნიშნავს. კოდექსი კოდიფიცირებულ კანონთა, ნორმათა კრებულს წარმოადგენს. იგი არის ერთიანი სისტემატური საკანონმდებლო აქტი, რომელიც საზოგადოებრივი ურთიერთობის რომელიმე სფეროს არეგულირებს.

                                               

პოლიცია

პოლიცია - საგანგებო სამართალდამცავი სახელმწიფო სტრუქტურების სისტემა. პოლიციის ხელთ არის შეიარაღებული რაზმები, რომელთა ამოცანაა წესრიგისა და არსებული საზოგადოებრივი და სახელმწიფო წყობილების დაცვა. საპოლიციო სისტემა შეიძლება იყოს ცენტრალიზებული ან ...

                                               

რესტიტუცია

რესტიტუციის კანონი ქონების ანაზღაურების კანონს ემყარება, თუმცა ის განსხვავდება კომპენსაციის კანონისგან, რომელიც დანაკარგის ანაზღაურებას ემყარება. რესტიტუციის გადაწყვეტილებით სასამართლო ავალდებულებს დამცველს მოსაჩივრეს დაუთმოს მისი ქონებისგან ამონ ...

                                               

სამართლებრივი აქტი

სამართლებრივი აქტი - იურიდიული ძალის მქონე დოკუმენტი, აქტი, შედგენილი სახელმწიფოში მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად. სამართლებრივი აქტი შეიძლება იყოს სხვადასხვა სახის და გამომდინარე აქედან - სხვადასხვა ძალის მქონე. სამართლებრივი აქტის ძირითადი ...

                                               

სასამართლო

საქართველოში არსებობს საერთო სასამართლოების სისტემა, რომელშიც შედის: რაიონული საქალაქო, სააპელაციო და საკასაციო უზენაესი სასამართლოები. რაიონული საქალაქო სასამართლო პირველი ინსტანციის სასამართლოა, რომელიც საქართველოს მთელს ტერიტორიას მოიცავს. ადმ ...

                                               

საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობა

საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობა შედგება საქართველოს კონსტიტუციის, საერთაშორისო ხელშეკრულებებისა და შეთანხმებების, ამ კოდექსის და მათ შესაბამისად მიღებული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებისაგან.

                                               

საქართველოს საგადასახადო კოდექსი

საქართველოს საგადასახადო კოდექსი საქართველოს კონსტიტუციის შესაბამისად განსაზღვრავს საქართველოს საგადასახადო სისტემის ფორმირებისა და ფუნქციონირების ზოგად პრინციპებს, აწესრიგებს საქართველოს ეკონომიკურ საზღვარზე მგზავრის, საქონლისა და სატრანსპორტო ს ...

                                               

ტენდერი

ტენდერი - სამუშაოს, მომსახურების, საქონლის შესყიდვის ერთ-ერთი ფორმაა, რომლის საშუალებით ხორციელდება პოტენციურ მიმწოდებელთა მოწვევა წინადადებების წარსადგენად. შედეგად, ხორციელდება, წინასწარ განსაზღვრული წესების შესაბამისად, გამარჯვებულის გამოვლენა ...

                                               

ადვოკატურა

ადვოკატურა - ორგანიზაციული წარმონაქმნი, სადაც მუშაობენ ადვოკატთა კოლეგიების წევრები, აგრეთვე სხვა პირები, რომლებიც კანონმდებლობის შესაბამისად უფლებამოსილნი არიან აწარმოონ საადვოკატო საქმიანობა. ადვოკატთა კოლეგიის უმადლესი ორგანო - საერთო კრება ან ...

                                               

დუმილის უფლება

დუმილის უფლება - ადამიანის საყოველთაოდ აღიარებული ერთ-ერთი უფლებაა. აღნიშნული უფლება მოიცავს, სასამართლო ან სამართალდაცვითი ორგანოსათვის ჩვენების მიცემისგან თავის შეკავების უფლებას. მისი მიზანია დაიცვას პირი თვითდაბრალებისგან. აღნიშნული უფლებით, ...

                                               

ორმაგი დასჯის აკრძალვა

ორმაგი დასჯის აკრძალვა - თანამედროვე სისხლის სამართლის ერთ-ერთი ფუნდამენტური პრინციპია. აღნიშნული პრინციპის მიხედვით აკრძალულია ერთი და იმავე დანაშაულისათვის ერთი და იმავე პირის ორჯერ გასამართლება და დასჯა. იგი აღიარებულია სამოქალაქო და პოლიტიკურ ...

                                               

იურიდიული პირი

იურიდიული პირი - განსაზღვრული მიზნის მისაღწევად შექმნილი, საკუთარი ქონების მქონე ორგანიზებული წარმონაქმნი, რომელიც თავისი ქონებით დამოუკიდებლად აგებს პასუხს და საკუთარი სახელით იძენს უფლებებსა და მოვალეობებს, დებს გარიგებებს და შეუძლია სასამართლო ...

                                               

ბანიცია

ბანიცია - სასჯელის სახე ძველ პოლონურ სამართალში. ბანიცია ორგვარი სახისაა: სამუდამო ან დროებითი. იგი წარმოადგენს უფლების ჩამორთმევას სახელმწიფო დამნაშავისათვის. პირველი სახის სასჯელი ემსახურებოდა ხელისუფლების დაუმორჩილებლობის ან ყაჩაღობის აღკვეთას ...

                                               

ექსტრადიცია

როგორც წესი, ერთი სახელმწიფოდან მეორეში პირის ექსტრადიციისათვის საჭიროა ორ სახელმწიფოს შორის საერთაშორისო ხელშეკრულების არსებობა. თუმცა, ზოგიერთი სახელმწიფოს პრაქტიკის მიხედვით, პირის ექსტრადიცია შესაძლებელია ასევე ხელშეკრულების არარსებობის პირობ ...

                                               

მართლწინააღმდეგობა

მართლწინააღმდეგობა სამართლის ყოველ დარგში აღნიშნავს პირის ქმედებას, რომელიც ეწინააღმდეგება მართლწესრიგს, საზოგადოებაში დამკვიდრებულ კულტურის ნორმებს. სამართლის თეორიაში მართლწინააღმდეგობის არსი ძირითადად ნეგატიურად, ე. ი. მართლწინააღმდეგობის გამო ...

                                               

მოსარჩელე

მოსარჩელე, სამოქალაქო პროცესში ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც მიმართავს სასამართლოს, არბიტრაჟს ან სამედიატორო სასამართლოს მოპასუხის მიერ დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების ან კანონიერი ინტერესის დასაცავად. თუ სასამართლო მიიღებს სარჩელს, აღი ...

                                               

ოქროს ბულა

ოქროს ბულა - შუა საუკუნეების მნიშვნელოვან სახელმწიფოებრივ სიგელთა სახელი, რომელიც სიგელზე შეკიდებულ ოქროს ბეჭდისაგან წარმოდგება. თავდაპირველად გამოიყენებოდა ბიზანტიის იმპერიაში. ცნობილია უნგრეთის მეფის ანდრაშ II-ის 1222 წლის ოქროს ბულა, რომელმაც ...

                                               

სარჩელი

სარჩელი, უფლების დაცვის პროცესუალური საშუალება. ყოველ დაინტერესებულ პირს შეუძლია კანონით დადგენილი წესით მიმართოს სასამართლოს, არბიტრაჟს, სამედიატორო სასამართლოს დარღვეული ან სადავო უფლების, ანდა კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დასაცავად. სა ...

                                               

ადვოკატი

ადვოკატი - პირი, რომლის პროფესიაა იურიდიული დახმარება გაუწიოს მოქალაქეს ან სახელმწიფო თუ საზოგადოებრივ ორგანიზაცია-დაწესებულებას. ადვოკატი სისხლის სამართლის საქმეში გამოდის ბრალდებულისა და განსასჯელის დამცველად, ასევე დაზარალებულის წარმომადგენლად ...

                                               

ცნებათა იურისპრუდენცია

ცნებათა იურისპრუდენცია - სამართლის მეცნიერების მიმდინარეობა, რომლის ძირითადი დებულების თანახმად, სამართალი ცნებათა სრულყოფილ სისტემას წარმოადგენს. ამ მიმდინარეობის მიმდევრების თავალსაზრისით შესაძლებელია ასეთი სისტემიდან ნებისმიერი სამართლებრივი პ ...

                                               

საერთაშორისო კერძო სამართალი

საერთაშორისო კერძო სამართალი - სამართლის დარგი, რომელიც სწავლობს, თუ რომელი ქვეყნის სამართალი უნდა იქნეს გამოყენებული უცხო ელემენტით დატვირთული კეროძსამართლებრივი ურთიერთობის დროს. საერთაშორისო კერძო სამართალი არის შიდასახელმწიფოებრივი სამართლის ...

                                               

კანონი (ნორმატიული აქტი)

კანონი - სახელმწიფოს უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოს მიერ განსაკუთრებული წესით მიღებული აქტი, რომელიც არეგულირებს უმნიშვნელოვანეს საზოგადოებრივ ურთიერთობებს. კანონები ყველაზე გავრცელებული ფორმაა, რომლის მეშვეობითაც უნდა დადგინდეს კონსტიტუციურ- ...

                                               

პეტიცია

პეტიცია - წერილობითი კოლექტიური თხოვნა ხელისუფლების უმაღლესი ორგანოებისადმი, მთავრობის მეთაურისადმი; კოლექტიური შუამდგომლობა. ზოგიერთ სახელმწიფოში პეტიციის შექმნა შეუძლია არა მხოლოდ მოქალაქეებს, არამედ ნებისმიერ ადამიანს. თუმცა პეტიციის შესამნელა ...

                                               

საერთაშორისო თავაზიანობა

საერთაშორისო თავაზიანობა, საერთაშორისო პრაქტიკაში იურიდიულად არასავალდებულო წესები, რომელსაც იყენებენ პრაქტიკული მიზანშეწონილობის გამო ნაცვალგების საწყისებზე ან სახელმწიფოს სურვილით. საერთაშორისო სამართლის ნორმებისაგან განსხვავებით, საერთაშორისო ...