ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 43




                                               

მიკრორაიონი

მიკრორაიონი, რეზიდენციული უბანი - ქალაქის თანამედროვე საცხოვრებელი განაშენების პირველადი ერთეული. იგი უმთავრესი სტრუქტურული ელემენტია საბჭოთა კავშირის, სხვა ვარშავის პაქტის ქვეყნებისა და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის ურბანულ რეზიდენციულ დაგეგმარება ...

                                               

მიტელცენტრი

მიტელცენტრი ჰქვია სამხარეო დაგეგმარებასა და ეკონომიკურ გეოგრაფიაში ცენტრალურ ადგილთა სისტემის საშუალო საფეხურის ცენტრალურ ადგილს, რომელიც გერმანელმა გეოგრაფმა ვალტერ კრისტალერმა შეიმუშავა 1950 წელს. ადგილის მნიშვნელობას ნაკლებად განაპირობებს მისი ...

                                               

ობერცენტრი

ობერცენტრი ჰქვია სამხარეო დაგეგმარებასა და ეკონომიკურ გეოგრაფიაში ზედა საფეხურის ცენტრალურ ადგილს და წარმოადგენს გერმანელი გეოგრაფის ვალტერ კრისტალერის მიერ დამკვიდრებულ ერთ–ერთ ცნება–ტერმინს ცენტრალური ადგილების სისტემიდან. ობერცენტრების, ანუ მთ ...

                                               

უნტერცენტრი

უნტერცენტრი - სამხარეო და ეკონომიკურ გეოგრაფიაში ყველაზე დაბალი საფეხურის ცენტრალური გეოგრაფიული პუნქტი, ან ადგილი. ცნება "უნტერცენტრი" შეიმუშავა და დაამკვიდრა გერმანელმა გეოგრაფმა ვალტერ კრისტალერმა თავის ცენტრალურ ადგილთა სისტემაში, რომელიც 193 ...

                                               

ცენტრალურ ადგილთა სისტემა

XX საუკუნის 30–იან წლებში გერმანელმა გეოგრაფმა ვალტერ კრისტალერმა ცენტრალურ ადგილთა სისტემის თეორია შეიმუშავა. ამ სისტემის მოდელის რეალიზაცია შესაძლებელია იდეალური ტიპის ჰომოგენურ სივრცეებში ცენტრალურ ადგილთა, პუნქტთა იერარქიული სტრუქტურის საფეხუ ...

                                               

გიგანტიზმი

გიგანტიზმი - ადამიანის პათოლოგიური ზრდა სიმაღლეში. ჩვეულებრივ 190-200 სმ-ზე მაღალი ადამიანი გიგანტად ითვლება. ლიტერატურაში აღწერილი ყველაზე მაღალი ადამიანის სიმაღლეა 320 სმ. გიგანტიზმი მამაკაცებში უფრო ხშირია. ვლინდება 9-10 წლის ასაკში ან სქესობრ ...

                                               

დისგრაფია

დისგრაფია, აგრეთვე აგრაფია - წერის უნარის დარღვევა, რომელიც არაა დაკავშირებული ინტელექტუალურ შესაძლებლობასთან. ადამიანებს დისგრაფიით შეუძლიათ თავისუფლად კითხვა, თუმცა კოორდინაციის ნაკლებლობის გამო, წერენ მხოლოდ გარკვეულ დონეზე. ასევე მათ უჭირთ ზო ...

                                               

დისლექსია

დისლექსია - კითხვის უნარის დაქვეითება, ხოლო ფართო გაგებით - სწავლის უნარის დაქვეითება, რომელიც კითხვის, წერის, ზეპირი მეტყველების პრობლემებით ხასიათდება. ამ პრობლემის მქონე ადამიანები ვერ ახერხებენ დაწერილი სიტყვის აღქმას, თუმცა მოსმენილი სიტყვის ...

                                               

აგლომერაცია

საქალაქო აგლომერაცია - დასახლებული პუნქტების, მეტწილად ქალაქური ტიპის, კომპაქტური დაჯგუფება, რომლებიც ალაგ-ალაგ ერთმანეთს ერწყმის და ერთიანდება რთულ მრავალკომპონენტურ დინამიურ სისტემაში ინტენსიური საწარმოო, სატრანსპორტო და კულტურული კავშირებით. ა ...

                                               

აკროპოლისი

აკროპოლისი ძველი ბერძნული ქალაქის ყველაზე მაღალი და გამაგრებული ნაწილი, ე. წ. ზედა ქალაქი. ქალაქის რელიგიური და პოლიტიკური ცენტრი. აკროპოლისი იყო პირველადი დასახლებული ადგილი. მის გარშემო შენდებოდა ნაკლებად დაცული ე. წ. ქვედა ქალაქი. აკროპოლისი წ ...

                                               

ქალაქი

ქალაქი - მსხვილი დასახლებელი პუნქტი, რომელიც ასრულებს სამრეწველო, სატრანსპორტო, სამეურნეო, კულტურული, პოლიტიკური, ადმინისტრაციული ორგანიზაციის ფუნქციებს. ქალაქის კატეგორია ადგილობრივი თავისებურებებით განისაზღვრება შემდეგი ნიშნების მიხედვით: მოსახ ...

                                               

წითელი ფარნების კვარტალი

წითელი ფარნების კვარტალი - ქალაქის ის რაიონი, სადაც განვითარებულია პროსტიტუცია ან სხვადასხვა სახეობების სექს-ინდუსტრია. სათაური წარმოიშვა წითელი ფარნებისგან, რომლებიც საროსკიპოში დგას.

                                               

ბანოვანი (წოდება)

ბანოვანი - პრივილეგიური წოდების მანდილოსანი, საერთოდ, დარბაისელი და საპატიო ქალი. სომხეთში ამ წოდების შესატყვისია მაინანარ, რუსულში სვეტსკაია ლვიცა. საქართველოში ეს წოდებები მთავრებისა და აზნაურების მეუღლეებს ეკუთვნოდათ.

                                               

დომინანტი ქალი

დომინანტი ქალი - ქალი, რომელიც იღებს დომინანტის როლს დაბმის და დისციპლინის, დომინაციის და მორჩილების ან სადომაზოხისმის სექსუალური პრაქტიკისას, რომლების ძირითადად აბრევიატურით "ბდსმ" გამოისახება. მამაკაცებში მისი ეკვივალენტია ბატონი. აღსანიშნავია, ...

                                               

სათავნო

სათავნო - ქალის პირადი, მამის სახლიდან მოყოლილი ქონება, პირუტყვი ან ფული, რომელიც ქმრის ოჯახში მის პირად საკუთრებას შეადგენდა. ქართლ-კახეთში სათავნოს "ქრთამს" ეძახდნენ, რაც ძველ ქართულში სასყიდელს აღნიშნავდა. მზითვისაგან განსხვავებით სათავნო ქალი ...

                                               

ქალები აზერბაიჯანში

ქალები აზერბაიჯანში ყოველთვის მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ ქვეყნის ისტორიასა და განვითარებაში. დღესაც ქალთა უფლებები ქვეყანაში დაცულია აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კონსტიტუციით.

                                               

ქალები ბოსნია და ჰერცეგოვინაში

ომის პერიოდში ქალები არანაკლებ ხდებოდნენ ძალადობის მსხვერპლი, ვიდრე მამაკაცები. განსაკუთრებული სისასტიკით გამოირჩეოდნენ სერბული ფორმირებები ბოსნიელი ქალების მიმართ: სერბული არმია, პოლიცია, მოხალისეთა ფორმირებები და ადგილობრივი სერბებიც კი, რომლებ ...

                                               

ქალი

ქალი - მდედრობითი სქესის ადამიანი. ტერმინი როგორც წესი ზრდასრული ასაკის ადამიანზე ითქმის, მაშინ როდესაც გოგონა მდედრობითი სქესის ბავშვზე ან მოზარდზე მიანიშნებს. ტერმინი ქალი ხშირად გამოიყენება ზოგადი მნიშვნელობით, ასაკის მიუხედავად, ისეთ ფრაზებში ...

                                               

ვანდალიზმი

ვანდალიზმი - მატერიალურ ფასეულობათა და კულტურის ძეგლთა უაზრო განადგურება. სახელწოდება წარმოდგება ძველი გერმანული ტომის ვანდალებისაგან, რომლებმაც 455 წელს რომი დაარბიეს და მრავალი ანტიკური ძეგლი გაანადგურეს.

                                               

ვენდეტა

ვენდეტა - სისხლის აღების ადათი; წესჩვეულება მოდის უპირატესად სარდინიიდან და კორსიკიდან, რომელმაც გავრცელება ჰპოვა მთელ მსოფლიოში. მალე ეს ტერმინი ლიტერატურულ წიგნებსა და კრებულებშიც დაიწერა. ამ ტერმინს ხმარობდნენ იმ ადამიანის გამომსახველად, რომელ ...

                                               

საფეხბურთო ხულიგნობა

საფეხბურთო ხულიგნობა - ტერმინი, რომელიც აღნიშნავს ფეხბურთის ფანების მიერ ძალადობრივ, უწესო ქმედებას. საფეხბურთო ხულიგანიზმის დროს შეტაკებები მიმდინარეობს, როგორც წესი ფირმებს შორის. შეტაკებების მთავარი მიზანი არის მეტოქე გუნდის ფანებში შიშის დანე ...

                                               

სიკვდილით დასჯა

სიკვდილით დასჯა - სასჯელის უმაღლესი ზომა - ადამიანის სიცოცხლის მოსპობა, რაც გათვალისწინებულია კანონით ყველაზე უფრო მძიმე დანაშაულის ჩადენისათვის. ამჟამად საერთაშორისო სამართალი არაორაზროვნად გმობს სიკვდილით დასჯას. XX საუკუნის დასასრულისთვის პოლი ...

                                               

ძალადობა

ძალადობა - ძალის აშკარა ან ფარული გამოყენება ადამიანის ან ადამიანთა ჯგუფისაგან ისეთი რამის მისაღწევად, რაზედაც ისინი თავისი ნებით არ თანხმდებიან. სინონიმებია: აგრესია, სასტიკი მოპყრობა, შეურაცხოფა, იძულება, ხელყოფა, წამება, მუქარა. ძალადობა არის ...

                                               

აზნაური

აზნაური - ფეოდალური საზოგადოების გაბატონებული კლასის წარმომადგენელი. ტერმინი უცხოური წარმოშობისაა და ქართულად გაფორმებულ სიტყვად არის მიჩნეული. ზოგიერთი მკვლევარი - სპარსულ "ზანას" უკავშირებს, ზოგი - სპარსულ "აზნას".

                                               

ასტურიის პრინცესა

ასტურიის პრინცესა - ესპანური არისტოკრატიული წოდება, რომელიც ენიჭებოდათ ჯერ კასტილიის, შემდეგ კი ესპანეთის ტახტის მემკვიდრის, ანუ ასტურიის პრინცის მეუღლეებს. წოდება შეიქმნა 1388 წელს მეფე ხუან I-ის მიერ და პირველი ასტურიის პრინცესა მისი ვაჟის, ენრ ...

                                               

ასტურიის პრინცი

ასტურიის პრინცი - ესპანური არისტოკრატიული წოდება რომელიც დაარსდა 1388 წელს კასტილის მეფე ხუან I-ის მიერ. ასტურიის პრინცის, ან პრინცესის წოდებას ატარებდა ჯერ კასტილიის, შემდეგ კი ესპანეთის მეფის ტახტის მემკვიდრე. უმეტეს შემთხვევაში ასტურიის პრინცი ...

                                               

ბაი (სოციალური ფენა)

ბაი - ოქტომბრის რევოლუციამდელ შუა აზიაში, ყაზახეთში, ალთაისა და ნაწილობრივ კავკასიაში მდიდარი, მსხვილი მიწათმფლობელი, მესაქონლე, მევახშე. ბაების სოციალური კატეგორია წარმოიქმნა კაპიტალიზმამდელ პერიოდში. XX საუკუნის დამდეგისათვის გაიზარდა იმ ბაების ...

                                               

ბეგი (ტიტული)

ბეგი - ბეი, გვაროვნულ და ფეოდალურ დიდკაცობის ტიტული ახლო და შუა აღმოსავლეთ ქვეყნებში. თავდაპირველად ეწოდებოდა თურქი ტომების ზედაფენის წარმომადგენლებს. X საუკუნეში ყარახანიდების ბატონობის პერიოდში ტერმინი გავრცელდა შუა აზიაში. ოქროს ურდოს ხანი უზბ ...

                                               

გენერალ-გუბერნატორი

გენერალ-გუბერნატორი არის დიდი პროვინციების უმაღლესი ამასრულებელი ორგანოს მეთაური. რუსეთი - ცარისტულ რუსეთში პროვინციის ან მხარის გამგებელი. დიდი ბრიტანეთი - ქომონველსის ზოგიერთ ქვეყანაში დედოფლის წარმომადგენელი. საფრანგეთი - ფრანგული კოლონიების გ ...

                                               

გუბერნატორი

გუბერნატორი - თანამედროვე სახელმწიფოებში ამა თუ იმ ტერიტორიული ერთეულის უმაღლესი თანამდებობის პირი. მაგ., ამერიკის შეერთებულ შტატებში არის შტატის აღმასრულებელი ხელისუფლების მეთაური - ირჩევს მოსახლეობა. საქართველოს კონსტიტუციაში 1995-2019 წლებში გ ...

                                               

დიდებული

დიდებული - პრივილეგირებულ წოდებათა უმაღლესი სოციალური ფენის წარმომადგენელი ფეოდალური ხანის საქართველოში. "დიდება" მეფის მიერ აზნაურისათვის დიდი სახელოსა და მისი შესაფერისი ყმა-მამულის ბოძებას ერქვა. დიდებამინიჭებულ აზნაურს დიდებული აზნაური ეწოდებ ...

                                               

დიდი მთავარი

დიდი მთავარი - მთავართა უპირველესის წოდება კიევის რუსეთსა და ფეოდალური დაქუცმაცებულობის პერიოდში. რუსეთის ცენტრალიზებული სახელმწიფოს შექმნის შემდეგ ამ ტიტულს მხოლოდ მოსკოვის დიდი მთავარი ატარებდა. 1547 წელს შევიდა რუსეთის მეფის, ხოლო 1721 - იმპერ ...

                                               

დოფინი

დოფინი - არისტოკრატიული წოდება საფრანგეთში, რომელიც მოქმედებდა 1350-1791 და 1824-1830 წლებში. სიტყვა დოფინი მომდინარეობს საფრანგეთის რეგიონ დოფინედან, რომელიც სამართავად ენიჭებოდათ დოფინებს. წოდება ენიჭებოდა სამეფო დინასტიის უფროს ვაჟს და ამით იგ ...

                                               

ერბზელცერი

ერბზელცერი იყო გერმანული არისტოკრატული წოდება. ერბზელცერები ეწოდებოდათ გერმანული ქალაქის ვერლის პატრიციებს, რომელთაც მარილის რეწვის მემკვიდრეობითი უფლება ჰქონდათ. XIV საუკუნეში ამ უფლებას 48 ოჯახი ფლობდა, XVI საუკუნეში მათი რიცხვი 8-მდე შემცირდა, ...

                                               

ერისთავთ-ერისთავი

ერისთავთ-ერისთავი - დიდ ფეოდალ მფლობელ-მოხელეთა ტიტული, ერისთავების უფროსი, დიდი ერისთავი. ქართულ წყაროებში ხშირად მკვეთრად არ არის გამიჯნული "ერისთავისაგან" ნაწარმოებ სხვა ტერმინთაგან ; ზოგჯერ ერისთავთერისთავის მნიშვნელობით გვხვდება "ერისთავი", ...

                                               

ერისთავი

ერისთავი - სახელმწიფო ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული ერთულის გამგებელი ძველ საქართველოში. ერისთავობა გვაროვნული წყობილების წიაღში შექმნილი ინსტიტუტი ჩანს. თავდაპირველად "ერისთავი" ჯარის უფროსს, სარდალს აღნიშნავდა. კლასობრივი საზოგადოებისა და სახელმწი ...

                                               

ერცკანცლერი

ერცკანცლერი - ერთ-ერთი უმაღლესი სახელმწიფო თანამდებობა საღვთო რომის იმპერიაში, იმპერიის კანცელარიის ხელმძღვანელი და იმპერატორის შემდეგ მეორე პირი სახელმწიფოში. თავსართი "ერც-" აღნიშნავდა თანამდებობის უფრო მაღალ სტატუსს, ვიდრე სხვა სახელმწიფოებისა ...

                                               

ეჯიბი

ეჯიბი, ორი მნიშვნელობა აქვს: ერთ-ერთი დიდმოხელე ქართველი მეფის სასახლეში, მეკარე, მეფისთვის მთხოვნელთა სურვილის მომხსენებელი. ამირეჯიბის ხელქვეითი. ჰქონდა დარბაზში შესვლის განსაკუთრებული უფლება. საქართველოში ეჯიბები ჰყავდათ დიდებულ ხელისუფლებსაც ...

                                               

თავადი

თავადი - ფეოდალური კლასის ზედაფენის წარმომადგენელი XV - XVIII საუკუნეებში საქართველოში, აზნაურთაგან განსხვავებული ცალკე წოდება. XV საუკუნამდე ფეოდალთა კლასის წარმომადგენელთა საერთო სახელი აზნაური იყო. აზნაურთა ზედა ფენას დიდებული აზნაურები დიდებუ ...

                                               

ინკა

ინკა, საპა ინკა, აპუ ან უბრალოდ საპა – თავიდან წარმოადგენდა კუსკოს სამეფოს მმართველის, ხოლო შემდეგში ინკების იმპერიის იმპერატორის ტიტულს. თვითონ ამ ტიტულის წარმოშობა მისტიური და ლეგენდარულია, უკავშირდება ქალაქ კუსკოს ასევე ლეგენდებით მოცულ დაარსე ...

                                               

ინფანტი

ინფანტი - ესპანეთსა და პორტუგალიაში უფლისწულთა ტიტული. მეფის ასულს ინფანტას უწოდებდნენ. XIV საუკუნიდან არაგონის, კასტილიის, ლეონისა და ნავარიის სამეფოებში მხოლოდ ტახტის მემკვიდრეებს ჰქონდათ პრინცისა და პრინცესის ტიტული, ხოლო სამეფოს დანარჩენი ბავ ...

                                               

კაგანი

კაგანი - მონღოლურ ენაში აღნიშნავს იმპერატორის სტატუსს. ამ წოდებით მოიხსენიებდნენ მას, ვინც კაგანატს მართავდა. ტერმინი მოგვიანებით შეივდა თურქულ ენებშიც - კაიანი. ის შეიძლება ითარგმნოს როგორც ხანების ხანი მეფეთ მეფე. თანამედროვე მონღოლურში გამოითქ ...

                                               

კაიზერი

კაიზერი - საღვთო რომის იმპერიის, ავსტრიის იმპერიის და გერმანიის იმპერიის იმპერატორთა სახელწოდება. სიტყვა კაიზერი, ისევე როგორც სლავური ცარი ნაწარმოებია რომაული კეისარიდან. გერმანულ ენაში კაიზერი არის იმპერატორის სინონიმი. უმრავლეს სხვა ენებში კი ...

                                               

კალგა

კალგა - ტიტული ყირიმის სახანოში, რომლის მატარებელიც ითვლებოდა სახანოს ტახტის მემკვიდრედ და ხანის შემდეგ პირველ პირად. კალგას წოდება დაწესდა 1486 წელს, ყირიმის მე-3 ხანის, მენლი I გირეის მმართველობის პერიოდში. კალგას პირადად ხანი ნიშნავდა. ის აუცი ...

                                               

კონსორტი

კონსორტი - ისტორიული არისტოკრატიული წოდება. ატარებდა ის ადამიანი, რომელიც სამეფო ტახტზე იჯდა არა მემკვიდრეობის, არამედ ქორწინების გამო. ინგლისსა და სხვა მონარქიულ სახელმწიფოებში კონსორტი ეწოდება ადამიანს რომელიც არის მონარქის მეუღლე და თავად მონა ...

                                               

კურაპალატი

კურაპალატი - IV-V საუკუნეების ბიზანტიის კარის მოხელე, სასახლის დაცვის უფროსი. ითვლებოდა სახელმწიფოს ერთ-ერთ უმაღლეს პირად კეისარსა და ნოველისიმოსთან ერთად. კურაპალატობას თავდაპირველად ანიჭებდნენ იმპერატორის ოჯახის წევრებს, ხშირად - ტახტის მემკვიდ ...

                                               

ლეგატი

ლეგატი - მაღალი თანამდებობის პირი რომაულ არმიაში. ტერმინმა როგორც მთავარსარდალი ფორმალური სახე მიიღო ავგუსტუსის დროს. რომის რესპუბლიკიდან მოყოლებული, ლეგატები იღებდნენ დიდ წილს წარმატებული სამხედრო კამპანიებიდან, რაც მათ საკმაოდ ხელსაყრელ მდგომარ ...

                                               

მადამ დოფინი

მადამ დოფინი - წოდება შუა საუკუნეების საფრანგეთში. მადამ დოფინი იყო ქალი, რომელიც დაქორწინებული იყო საფრანგეთის დოფინზე და ითვლებოდა მომავალ დედოფლად. სხვა ქვეყნებში, მაგალითად ბრიტანეთში, მადამ დოფინის სინონიმია უელსის პრინცესა.

                                               

მაიორდომი

მაიორდომი - უმაღლესი თანამდებობის პირი მეროვინგების ფრანკთა სახელმწიფოში. თავდაპირველად მაიორდომს მეფე ნიშნავდა, იგი სათავეში ედგა სასახლის მმართველობას. ფეოდალიზაციის პროცესში სამეფო ხელისუფლების დასუსტების შედეგად მაიორდომის ფუნქციები გაფართოვდ ...

                                               

მარზპანი

მარზპანი ორი მნიშვნელობა აქვს: ქვეყნის, მხარის, ოლქის მმართველი სასანიანთა ირანში. უმაღლესი მოხელე, რომელიც IV-VI საუკუნეებში ინიშნებოდა ირანის მიერ დაპყრობილი ქვეყნის მმართველად და შაჰის ადგილობრივ ნაცვლად. ქართლის პირველი მარზპანი იყო სომეხი ფე ...