ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 356




                                               

საუფლისწულო

საუფლისწულო - ფეოდალური მიწისფლობელობის ფორმა საქართველოში. ერთიანი ქართული ფეოდალური მონარქიის ეპოქაში საუფლისწულო ერქვა მეფის სახასო მამულიდან რომელიმე უფლისწულისათვის გამოყოფილ დროებით სამფლობელოს. XV - XVIII საუკუნეებში სათავადოებში საუფლისწუ ...

                                               

საუფროსო

საუფროსო - ოჯახის გაყრისას უფროსი ძმის განსაკუთრებული წილი სამკვიდრო ქონებაში. ქართულ საკანონმდებლო ძეგლებში საუფროსოს გვერდით იხსენიება აგრეთვე საუმცროსო და საშუალო. საუფროსო ცნობილი ყოფილა საქართველოში უკვე VIII - IX საუკუნეებში. საეკლესიო მოძღ ...

                                               

საქართველოს სიძველენი

საქართველოს სიძველენი - დოკუმენტთა კრებული, რომელიც გამოსცა საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოებამ ექვთიმე თაყაიშვილის რედაქტორობით. გამოვიდა 3 ტომი. 1911 წელს დაიბეჭდა IV ტომის პირველი თაბახი, მაგრამ სხვადასხვა მიზეზის გამო ბეჭდვა შე ...

                                               

საქართველოს ძველთაგან და ჩვეულებითად ქართველ მეფეთა დროთა შემოღებულ სჯულნი

"საქართველოს ძველთაგან და ჩვეულებითად ქართველ მეფეთა დროთა შემოღებულ სჯულნი" - ქართული ჩვეულებითი სამართლის კრებული. შედგენილია XIX საუკუნის დასაწყისში რუსეთის იმ ადმინისტრაციული სასამართლო ორგანოების საჭიროებისათვის, რომლითაც საქართველოს მკვიდრთ ...

                                               

საქვრივო

საქვრივო - ქვრივი გლეხი ქალის გათხოვებისას მისი ბატონის სასარგებლოდ სასიძოსათვის დაკისრებული გადასახადი გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში. საქვრივო ვახტანგ VI-ის სამართლითა და დასტურლამალით წესრიგდებოდა. სამეფო სოფლებში საქვრივოს ძირითადი ნაწილი მეფ ...

                                               

საქონელი (სამართალი)

საქონელი - ქონების სახეობა ძველ საქართველოში. სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით, საქონელი არის უსულო ხვასტაგი "საყოლელისაგან" განსხვავებული მოძრავი ქონება. ივანე ჯავახიშვილის დაკვირვებით, ტერმინი "საქონელი" ძველად მოძრავი უსულო საგან-ნივთების აღ ...

                                               

საჭურჭლე

საჭურჭლე - ძვირფასეულობა, განძი და სიმდიდრის საცავი, ხაზინა ძველ საქართველოში.საჭურჭლის შინაარსად, მის ჩვეულებრივ შიგთავსად სახელწოდების მიხედვით "ჭურჭელი" - ძვირფასი ნივთები, მოძრავი განძეულობა იგულისხმება. გაერთიანებული სამეფოს ხანაში ტერმინი " ...

                                               

სახელო

სახელო, თანამდებობა ძველ საქართველოში. მოხელის "გასაგებელი". "საჴელოი" "ჴელიდან" წარმოდგა. "სახელოთა სჯანი" ანუ მართვა-გამგეობის საქმეთა წარმართვა მეფის საზრუნავს შეადგენდა. გაერთიანების ხანის საქართველოში ცენტრალური სამოხელეო აპარატი დარგებად იყ ...

                                               

სისხლი (სამართალი)

"სისხლი" - სასჯელის სახე, ქონებრივი საზღაური სისხლის სამართალდარღვევისათვის ძველ საქართველოში. "სისხლი" სხვადასხვაგვარი დანაშაულისათვის იყო დაწესებული; ჩვეულებრივ, მკვლელობისა და სხეულის დაზიანებისათვის, აგრეთვე ცოლის უმიზეზოდ დაგდებისა თუ "განტე ...

                                               

სჯული

სჯული, რჯული, შჯული - კანონი, წესი და ჩვეულება, სამართალი ძველ საქართველოში. ტერმინი "სჯული" წარმოდგა "სჯა" ზმნისაგან და თავდაპირველად ნაბჭობს, გადაწყვეტილს ნიშნავდა. განასხვავებდნენ "ბუნებით სჯულის", "საწერილ სჯულს" ანუ კანონმდებლობას, "უწერელ ს ...

                                               

ყუთლუ-არსლანის დასის გამოსვლა

ყუთლუ-არსლანის დასის გამოსვლა - მოქალაქეთა ზედაფენებისა და ფეოდალთა ერთი ჯგუფის აჯანყება ცენტრალური სამეფო ხელისუფლების წინააღმდეგ მეჭურჭლეთუხუცეს ყუთლუ-არსლანის მეთაურობით XII საუკუნის მეორე ნახევრის საქართველოში. ყუთლუ-არსლანის დასის პროგრამა მ ...

                                               

ძეგლისდება (გიორგი ბრწყინვალე)

ძეგლის დადება მეფეთ მეფის გიორგის მიერ - XIV საუკუნის, გიორგი V ბრწყინვალის მეფობის პერიოდში შედგენილი ქართული სამართლის წიგნი. განკუთვნილი იყო აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთისათვის, სადაც ამ დროისათვის სრული ანარქია სუფევდა. მეფე ადგილზე გაეცნო ...

                                               

ხელდებული

ხელდებული - ძველი ქართული სოციალურ-პოლიტიკური შინაარსის ტერმინი, რომლითაც აღინიშნებოდა ვისიმე მფარველობაში მყოფი, დაქვემდებარებული. სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით - "ჴელის-დადება ესე არს. დიდებულმან ვინ გინდა მიიბაროს და თავის საფარველს ქვეშ ...

                                               

ხელმწიფის კარის გარიგება

"გარიგება ჴელმწიფის კარისა" - ქართული სამართლის ძეგლი. მეფის ხელისუფლებისა და სამეფო კარის წესდებულება. შედგენილი უნდა იყოს XIV საუკუნეში. ჩვენამდე მოაღწია XVII საუკუნის ერთადერთმა ხელნაწერმა, რომელიც ძალზე დაზიანებულია. ნახევარზე მეტი დაკარგულად ...

                                               

სტეფან დეჩანსკი

სტეფან უროშ III ცნობილი როგორც სტეფან დეჩანსკი - სერბეთის მეფე 1322–1331 წლებში. მეფე სტეფან მილუტინის და სერბი არისტოკრატი ელენას ვაჟი. მეფეების, სტეფან დუშანის და სიმეონ უროშის მამა. მისი მეტსახელი უკავშირდება დეჩანის მონასტერს, რომელიც მისივე ...

                                               

იუსტინიანა-პრიმა

იუსტინიანა პრიმა - ბიზანტიური ქალაქი, რომელიც არსებობდა 535-დან 615 წლამდე. დღეს, არქეოლოგიური ძეგლი ლებანესთან ახლოს, სამხრეთ სერბეთში. დააარსა იმპერატორმა იუსტინიანე I-მა და იყო ცენტრალურ ბალკანეთს დაქვემდებარებული საარქიეპისკოპოსოს ცენტრი. 197 ...

                                               

დრაგა ობრენოვიჩი

დრაგა ობრენოვიჩი - სერბი არისტოკრატი. სერბეთის დედოფალი 1900-1903 წლებში როგორც მეფე ალექსანდრე I-ის მეუღლე.

                                               

იულია ჰუნიადი დე კეთელი

იულია ჰუნიადი დე კეთელი - უნგრელი არისტოკრატი. სერბეთის მთავრის მეუღლე 1860-1868 წლებში როგორც მიჰაილო ობრენოვიჩ III-ის ცოლი.

                                               

ნატალია ობრენოვიჩი

ნატალია ობრენოვიჩი - სერბი დიდგვაროვანი. სერბეთის დედოფალი 1875-1889 წლებში როგორც მეფე მილან I-ის მეუღლე. მეფე ალექსანდრე I-ის დედა.

                                               

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2118

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2118 - გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2118 მიიღეს ერთხმად 2013 წლის 27 სექტემბერს, სირიული ქიმიური იარაღის ლიკვიდაციის სამოქმედო გეგმასთან დაკავშირებით სირიის სამოქალაქო ომის დროს. ...

                                               

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2235

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2235 შეეხება ერთობლივი საგამოძიებო მექანიზმის შექმნას, რომელიც მოახდენს ინდივიდების, ორგანიზაციების, ჯგუფებისა და მთავრობების იდენტიფიცირებას, რომლებიც იქნებიან პასუხისმგებელნი ქიმიური იარაღის გამოყენებაში სირიი ...

                                               

ევფრატის ფარი

ოპერაცია ევფრატის ფარი ან ჯარაბულუსის ბრძოლა - საზღვრისპირა ბრძოლა, რომელიც მიმდინარეობს მთელს სირიის საზღვარზე ქალაქ ჯერაბლუსთან, თურქეთის სამხედროების ოფიციალური განცხადებით, სირიის თავისუფალი არმია, თურქეთის სპეცსამსახურების მხარდაჭერით, და ას ...

                                               

მატუშ ჩაკი

მატუშ ჩაკ ტრენჩინელი - უნგრელი მაგნატი. პეტერ I ჩაკის ვაჟი. დასავლეთ და ცენტრალური სლოვაკეთის "უგვირგვინო მეფე". სლოვაკების მას მიმართავდნენ მას როგორცს "პან ვაგას და ტატრს". უნგურლი საგვარეული ჩაკი უძველესი დროიდან იღებდა ფესვებს ესტერგომის კომი ...

                                               

პრიბინა

პრიბინა - ნიტრის სამთავროს პირველი დოკუმენტალურად დადასტურებული მთავარი, ბლატენის სამთავროს პირველი მთავარი. პრიბინას მმართველობის პერიოდში ნიტრაში დაარსდა პირველი ქრისტიანული ეკლესია. თუმცა ამ დროისთვის თავად პრიბინა არ ყოფილა ქრისტიანი. 833 წელ ...

                                               

ჩეხოსლოვაკია

ჩეხოსლოვაკია - ქვეყანა ცენტრალურ ევროპაში, რომელიც არსებობდა 1918-1993 წლებში. 1968 წელს ჩეხოსლოვაკია დაიპყრო საბჭოთა ჯარებმა. მათ ქვეყანა 1990 წელს, კომუნისტური მმართველობის დაცემის შემდეგ დატოვეს. ეს მოვლენა ისტორიაში ხავერდოვანი რევოლუციის სახ ...

                                               

ჩეხოსლოვაკიის დაშლა

ჩეხოსლოვაკიის დაშლა, ოფიციალურად და მშვიდობიანად ძალაში შევიდა 1993 წლის 1 იანვარს. ამ მოვლენას ”ხავერდოვანი რევოლუცია” ეწოდა იმიტომ, რომ ის უსისხლოდ განხორციელდა. ის ორ ნაწილად გაიყო - ჩეხეთის რესპუბლიკა და სლოვაკეთი. ხავერდოვანმა რევოლუციამ დაა ...

                                               

არინ-ბერდი

არინ-ბერდი - ბორცვი ქალაქ ერევნის მახლობლდ, რომელზედაც ურარტუს მეფე არგიშთი I-მა დაახლოებით ძვ. წ. 782 წელს ააგო ციხესიმაგრე. არინ-ბერდზე აღმოჩენილ ლურსმულ წარწერებში ციხე ერებუნის სახელწოდებით მოიხსენიება. ბორცვზე გამოვლინებულია უძველესი დასახლე ...

                                               

ახპატის მონასტერი

ახპატი, X-XIII საუკუნეების სამონასტრო კომპლექსი სოფელ ახპატში, შემოზღუდულია გალავნით. ჩვენამდე მოღწეულ ნაგებობათაგან აღსანიშნავია: ნშანის მთავარი ეკლესია, რომელიც გარედან შემკულია ქტიტორების სკულპტურული გამოსახულებით, შიგნით კედლები მოხატულია ; გ ...

                                               

გარნის ტაძარი

გარნის წარმართული ტაძარი - ძვ. წ. I საუკუნის წარმართული ტაძარი სომხეთში. მდებარეობს ერევნიდან 28 კილომეტრში კოტაიქის პროვინციის სოფელ გარნიში, მდინარე აზატის ხეობაში. ტაძარი საბჭოთა პერიოდში აღადგინეს ნანგრევებისაგან.

                                               

გოლოვინოს სამაროვანი

გოლოვინოს სამაროვანი - ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური ძეგლი სოფელ გოლოვინოს მიდამოებში. გამოვლინდა რამდენიმე სამაროვანი: 1. 1929 და 1950 წლებში გათხარეს ძვ. წ. VIII-VII სს. კრომლეხები. აღმოჩნდა ბრინჯაოსა და რკინის იარაღი, ბრინჯაოს სამკაული, პასტისა ...

                                               

ერებუნი

ერებუნი - ურარტუს უძველესი ქალაქი, რომლის ნანგრევებიც მდებარეობს არინ-ბერდის ბორცვზე, თანამედროვე ერევნის გარეუბანში. ქალაქი დააარსა ურარტუს მეფე არგიშთი I-მა ძვ. წ. 782 წელს. იმასთან დაკავშირებით, რომ ერებუნი მდებარეობს ერევნის მახლობლად და ასევ ...

                                               

ერევნის მღვიმე

ერევნის მღვიმე - მუსტიეს ხანის I ნახევრის არქეოლოგიური ძეგლი ქ. ერევნის ტერიტორიაზე, მდინარე რაზდანის ხეობის მარჯვენა ნაპირას. 1967-1968 წლებში გათხარა ბ. ერიწიანმა. მღვიმეში აღმოჩნდა ლითოლოგიურად ერთმანეთისაგან განსხვავებული 7 ფენა, რომლებიც ვიუ ...

                                               

კარმირ-ბლური

კარმირ-ბლური - ბორცვი, მდებარეობს სომხეთში, ერევნის დასავლეთით, მდინარე რაზდანის მარცხენა ნაპირზე. კარმირ-ბლურის ბორცვზე აღმოჩენილია უძველესი ურარტუული ნამოსახლარი ქალაქი-ციხესიმაგრე თეიშებაინი. კარმირ-ბლურმა არქეოლოგების ყურადღება მიიპყრო 1936 წ ...

                                               

მეწამორი (არქეოლოგია)

მეწამორი - არქეოლოგიური ძეგლი მდინარე მეწამორის სათავესთან. გათხრილია ნამოსახლარის რამდენიმე ფენა: ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის, შუა ბრინჯაოს ხანის, გვიანდელი ბრინჯაოს, წინა ურარტული ხანის, ურარტული ხანის ანუ "სადნობარების" ფენა. მათში აღმოჩენილია მრ ...

                                               

აშხადარი

აშხადარი - დიდი სომხეთის მეფე არშაკუნიანების საგვარეულო დინასტიიდან. აშხადარი სამეფო ტახტზე თრდატ I-ის შემდეგ ავიდა, მისი მმართველობა დაიწყო 110 წელს და დასრულდა 113, მის შემდეგ კი ტახტზე პართამასირი ავიდა. აშხადარი პართიელი მონარქის პაკორ II-ის ...

                                               

ვალარშ I

ვალარშ I - დიდი სომხეთის მეფე არშაკუნიანების საგვარეულო დინასტიიდან. ვალარშ I სამეფო ტახტზე პარტამასირის შემდეგ ავიდა, მისი მმართველობა დაიწყო 117 წელს და დასრულდა 144, მის შემდეგ კი ტახტზე სოჰემოსი ავიდა. 116 წელს ვალარში მეთაურობდა რომის იმპერი ...

                                               

პართამასირი

პართამასირი ასევე პარტამასირი და პართომასირისი - დიდი სომხეთის მეფე არშაკუნიანების საგვარეულო დინასტიიდან. პართამასირი სამეფო ტახტზე აშხადარის შემდეგ ავიდა, მისი მმართველობა დაიწყო 113 წელს და დასრულდა 114, მის შემდეგ კი ტახტზე ვალარშ I ავიდა. პა ...

                                               

სანატრუკი

სანატრუკი - დიდი სომხეთის მეფე არშაკუნიანების საგვარეულო დინასტიიდან. სანატრუკი სამეფო ტახტზე თრდატ I-ის შემდეგ ავიდა, მისი მმართველობა დაიწყო 88 წელს და დასრულდა 110 წელს, მის შემდეგ კი ტახტზე აშხადარი ავიდა. სანატრუკი 91 წლიდან 109 წლამდე იყო შ ...

                                               

ავარაირის ბრძოლა

ავარაირის ბრძოლა - სომხეთის ისტორიაში ერთ-ერთი უდიდესი ბრძოლა. ბრძოლა წარმოებდა ავარაირის ველზე ვასპურაკანში სომეხ აჯანყებულებსა და მათ სასანიანთა მმართველებს შორის. სომხებს წინამძღოლობდა ვარდან მამიკონიანი, სპარსელებს - მუშკან ნისალავურტი. მიუხე ...

                                               

არტაშატის ბრძოლა

არტაშატის ბრძოლა - ბრძოლა რომის სახელმწიფოსა და დიდი არმენიის ჯარებს შორის ძვ. წ. 68 წელს. ამ ბრძოლის შედეგებს სხვადასხვა ისტორიკოსი სხვადასხვანაირად აფასებს. რომაელებმა ვერ აიღეს ქალაქი, რომელსაც ე.წ. "სომხეთის კართაგენი" უწოდეს. ბრძოლა გაიმართა ...

                                               

ვარდანაკერტის ბრძოლა

ვარდანაკერტის ბრძოლა - ბრძოლა სომხებსა და ომაიანთა სახალიფოს შორის. გაიმართა 702 წელს, როდესაც სმბატ ბაგრატუნმა დაამარცხა ომაიანთა სახალიფოს 8 000-იანი არმია ნახჭევნის გარნიზონიდან. სმბატმა, ბიზანტიის დახმარებით, შეძლო სომხეთის უმეტესი ნაწილის ხე ...

                                               

ტიგრანაკერტის ბრძოლა

ტიგრანაკერტის ბრძოლა - მესამე მითრიდატული ომის ბრძოლა რომის რესპუბლიკის და დიდი სომხეთის ჯარებს შორის, რომელიც მოხდა ძვ. წ. 69 წლის 6 ოქტომბერს დიდი არმენიის დედაქალაქ ტიგრანაკერტის მახლობლად. მიუხედავად იმისა, რომ მნიშვნელოვანი რიცხობრივი უპირატ ...

                                               

ქალბაჯარის ბრძოლა

ქალბაჯარის ბრძოლა - მთიანი ყარაბაღის 1993 წლის გაზაფხულ-ზაფხულის კამპანიის ბრძოლა. გამოიწვია სომხური სამხედრო ძალების მიერ აზერბაიჯანის ქალბაჯარის რაიონის დაკავებამ.

                                               

არტავაზდ II

არტავაზდ II - დიდი სომხეთის მეფე, ტიგრან II-ის ძე. იბრძოდა რომის იმპერიისაგან სომხეთის დამოუკიდებლობისათვის. ამ მიზნით სახელმწიფო და დინასტიური კავშირი დაამყარა პართიის სამეფოსთან. დაიბრუნა რომაელთაგან მიტაცებული წოფქი სოფენე და მცირე სომხეთი. მა ...

                                               

არტაშეს II

არტაშეს II - დიდი სომხეთის მეფე არტავაზდ II-ის ძე. ებრძოდა რომის იმპერიის ექსპანსიას. გაანადგურა სომხეთში დარჩენილი რომაელთა გარნიზონები. რომაელებთან ბრძოლაში დამარცხდა და პართიაში გაიქცა. პართიის სამეფოს დახმარებით ძვ. წ. 30 წელს სომხეთში დაბრუნ ...

                                               

არტაშეს III

არტაშეს III - ბოსფორის, პონტოს, კილიკიისა და კაპადოკიის პრინცი და რომის ვასალი სომხეთის მეფე 18-35 წლებში. პონტოს მეფე პოლემონ I-ის ვაჟი. ტახტზე შეცვალა არშაკ I-მა.

                                               

არტაშირ ერვანდუნი

არტაშირ ერვანდუნი სომხ. Արտաշիր Երվանդունի - სომხეთის სატრაპიის მეფე ერვანდუნების დინასტიიდან. მისი მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 440 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 404 წელს.

                                               

არშაკ I (სომხეთი)

არშაკ I - პართიის პრინცი და სომხეთის მეფე I საუკუნეში. არშაკ I იყო პართიის მეფის, არტაბან III-ისა და მისი უცნობი მეუღლის პირველი ვაჟი. იგი დაიბადა და გაიზარდა პართიის იმპერიაში. მისი სახელი გამომდინარეობს პართიის და პონტოს ურთიერთობისგან. 35 წელს ...

                                               

არშამ I

არშამ I - სომხეთის, კომაგენესა დასოფენეს მეფე ერვანდუნების დინასტიიდან დინასტიიდან. არშამმის მმართველობა ძვ. წ. 260 წელს დაიწყო, მან სავარაუდოდ პაპის იერვანდ III მემკვიდრეობა განაგრძო, როგორც სომხეთისა და სოფენეს მეფემ და მამის სამესის მმართველობ ...

                                               

აშოტ I

აშოტ I - სომხეთის მეფე, ბაგრატუნების დინასტიის დამაარსებელი. 859 წლიდან პოლიტიკურად დასუსტებული არაბთა სახალიფო იძულებული იყო სპარაპეტი აშოტ I სომხეთის მთავართა მთავრად ეცნო. აშოტ I სათავეში ჩაუდგა სომხეთის განთავისუფლებისა და გაერთიანებისათვის ბ ...