ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 352




                                               

პარხალი (მხარე)

პარხალი - მხარე საქართველოს სამეფოში, ისტორიულ პროვინცია ტაოში, ამჟამად თურქეთში. მოიცავდა მდინარე ჭოროხის შუა წელის მარცხენა შენაკადის პარხალისწყლის აუზს. ცენტრი იყო დაბა პარხალი. პარხალში მდებარეობს ქართული არქიტექტურის ძეგლი პარხალი.

                                               

საარიშიანო

საარიშიანო - ჰერი დიდებულის არიშიანისათვის დავით აღმაშენებლის მიერ სამფლობელოდ მიცემული ტერიტორია. XII-XIII საუკუნეებში გაერთიანებული საქართველოს უკიდურესი სამხრეთ-აღმოსავლეთი სანაპირო იყო და მოიცავდა ახლანდელი აზერბაიჯანის დასავლეთ ნაწილს. ტერმი ...

                                               

საინგილო

საინგილო - მხარე ფეოდალური ხანის საქართველოში, ისტორიული კახეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი, თანამედროვე აზერბაიჯანში. მოიცავს ბელაქნის, ზაქათალისა და კახის რაიონების ტერიტორიას. ტერმინი "საინგილო" XIX საუკუნეში დამკვიდრდა ინგილოებით დასახლებული მ ...

                                               

სამეგრელო

სამეგრელო - დასავლეთ საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე. ეს არის მდინარე რიონს, ცხენისწყალს, ენგურსა და შავ ზღვას შორის მოქცეული ტერიტორია. სახელწოდება მომდინარეობს ისტორიული მხარის ეგრისის სახელიდან. ქართულ წერილობით წყაროებში იხსენიება XII ...

                                               

სამურზაყანო

სამურზაყანო - ისტორიული მხარე დასავლეთ საქართველოში, დღევანდელი აფხაზეთის ტერიტორიაზე. როგორც პოლიტიკური ერთეული ჩამოყალიბდა XVII-XVIII საუკუნეების მიჯნაზე მიტაცებული ოდიშის ტერიტორიაზე. მოიცავდა ძირითადად ახლანდელი გალის მუნიციპალიტეტის ტერიტორი ...

                                               

სამცხე

სამცხე - საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე, ისტორიული მესხეთის ნაწილი. არის მოსაზრება, რომ ადრე ამ მხარეს ოძრხე ეწოდებოდა. მისი ისტორიული საზღვრებია: დასავლეთით - არსიანის მთები, ჩრდილოეთით - ფერსათის მთები, სამხრეთით - ერუშეთის მთები, კასრი ...

                                               

სანიგეთი

სანიგეთი - სანიგებით დასახლებული ისტორიული მხარე ახლანდელი აფხაზეთი ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე. სანიგეთის "მეფეს" სპადაგას, რომელსაც ძალაუფლება იმპერატორ ადრიანესგან მიუღია, იხსენიებს არიანე II საუკუნის პირველ ნახევარში. როგოპრც მეფის სა ...

                                               

საჩინო (მხარე)

საჩინო - ისტორიული მხარე ქვემო იმერეთში. მოიცავდა მდინარეების ყუმურისა და სულორის ხეობებს, აღმოსავლეთით ესაზღვრებოდა მდინარე კორისწყალი, დასავლეთით საჯავახოს მთები. იყოფოდა ზემო საჩინოდ და ქვემო საჩინოდ. მთლიანად მოიცავდა ამჟამინდელი ვანის მუნიცი ...

                                               

საჯავახო (მხარე)

საჯავახოდ იწოდება საჯავახოს ქედის წინა ზოლის ტერიტორია, ახლანდელი სამტრედიისა და ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტების სასაზღვრო რეგიონი. დიმიტრი ბაქრაძის აღწერით ესაა ტერიტორია საწაბლიოს ქედსა და საჯავახოსწყალს, ანუ ახლანდელ ხევისწყალს შორის. უფრო ადრე ს ...

                                               

სპერი

სპერი - ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე, ისტორიული მესხეთის ნაწილი. იგი მდებარეობს ჭოროხის ზემო დინებაში. მკვლევართა დიდი ნაწილი სპერსა და მის მოსახლეებს მიიჩნევს აღმოსავლელი ქართული ეთნიკური, სახელმწიფოებრივი და კულტუ ...

                                               

სპერი (ისტორიული მხარე)

სპერი - მხარე ისტორიულ სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, ის მოიცავდა მდინარე ჭოროხის, არაქსის და მტკვრის სათავეებს, ხოლო ჩრდილოეთიდან პონტოს მთებით იყო გარშემორტყმული.

                                               

სურები

სურები – ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი დასავლეთ საქართველოში, გურიაში, მდინარე სუფსის ზემო წელში. ადმინისტრაციულად მოქცეულია ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის სამ თემში: ზემო სურები, შუა სურები და ქვემო სურები იგივე დიდივანი.

                                               

ტაო

ტაო, ტაონი - საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე, ისტორიული მესხეთის ნაწილი, მდებარეობდა მდინარე ჭოროხის შუა დინების აუზში. ტაო ორ ნაწილად იყოფოდა: ამიერი და იმიერი ტაო ანუ ქვემო და ზემო ტაო. ტაოს ორივე ნაწილს ...

                                               

ტაშირი

ტაშირი - ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე შუა საუკუნეების აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის განაპირა ოლქი.

                                               

ფარავანი (ტერიტორია)

ფარავანი, ფარავნა, ფანავრა, ფანავარი - ტერიტორიული ერთეული შუა საუკუნეების სამხრეთ საქართველოში, თრიალეთისა და ჯავახეთის საზღვარზე; ქართლის სამეფოს შემადგენელი ნაწილი. სახელწოდება "ფარავანი" წყაროებში პირველად XVI საუკუნეში იხსენიება, მაგრამ ტერმ ...

                                               

ფოსო (მხარე)

ფოსო, ჩუღურეთი - საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე, წარმოადგენდა კარწახის ტბის გარშემო არსებულ ტაფობს. იგი ემიჯნება ჯავახეთის წყალის აუზს და ქმნის დამოუკიდებელ ორგანიზმს. ფოსოში იდგა ჯავახეთის წყაროსთავის ტაძარი, რომელიც აღნიშნული რეგიონის ს ...

                                               

ფშავი

ფშავი - საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე. ისტორიულად იგი ხევსურეთთან ერთად ფხოვად იწოდებოდა. უძველეს წყაროებში სწორედ "ფხოვი" გვხვდება, ფშავი და ხევსურეთი შედარებით გვიან დამკვიდრებული სახელწოდებებია.

                                               

ფხოვი

ფხოვი, ფხოეთი - ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე აღმოსავლეთ საქართველოში, არაგვის ხეობაში, ძირითადად, მოიცავს დღევანდელი ფშავისა და ხევსურეთის ტერიტორიებს და მათი უძველესი სახელწოდება. ი. ჯავახიშვილი ფხოვის ისტორიულ ტერიტორას ასე ფარგლავს: "ფხოელები", ...

                                               

ქართველთა სამეფო

ქართველთა სამეფო - იყო შუასაუკუნეების ევრაზიული მონარქია ბაგრატიონთა დინასტიის დაქვემდებარებაში, წარმოშობილი დაახლოებით 888 წელს; შეცვლა იბერიის საერისმთავრო ისტორიულ ტაო-კლარჯეთის მხარეში, ან ზემო იბერია ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთში, ასევე თანამედ ...

                                               

ქართლი

სახელწოდება მომდინარეობს ქართველთა ლეგენდარული ეთნარქის - ქართლოსისგან 2116 ქრ. წ. ლეგენდის თანახმად ქართლოსის მამამ თარგამოსმა გაუყო მის ძეებს კავკასია, ქართლოსს ერგო ტერიტორია სპერის ზღვიდან ხუნანამდე. თავად ქართლოსმა აღაშენა ქალაქი და სახელად ...

                                               

ქვაბლიანი

ქვაბლიანი - ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული, ხეობა შუა საუკუნეების სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, ისტორიულ სამცხეში. IX საუკუნეში ქვაბლიანის მფლობელი იყო გიორგი ჩორჩანელი. XIII საუკუნეში მეფე დავით VII ულუმ ქვაბლიანი დიდ ფეოდალ სარგის ჯაყელს უ ...

                                               

ქვემო ქართლი

ქვემო ქართლი - საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე, ქართლის ერთი ნაწილი. იგი შემოსაზღვრული იყო თრიალეთის, ჯავახეთისა და ბამბაკ-ერევნის ქედებით. სხვადასხვა პერიოდში მისი კუთხეები იხსენიებიან სხვადასხვა სახელებით, რომელთა შინაარსი ხშირად იცვლებო ...

                                               

ქიზიყი

ქიზიყი, ქისიყი - ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე აღმოსავლეთ საქართველოში. მოიცავდა ტერიტორიას მდინარე მტკვრის ჩრდილოეთით, ყარაიის ველის ქვემოთიდან მოკიდებული, მდინარეების ივრისა და ალაზნის ქვემო წელის აუზი. ძველ წყაროებში მისი სახელი კამბეჩოვანის სახე ...

                                               

ქსნისხევი

ქსნისხევი - საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე. იგი მოიცავს ქსნის ხეობას და მისი შენაკადების: ცხრაძმის, ჭურთის, ცხავატურის და ალეურის ხეობებს. ამ კუთხეს სამხრეთით ემიჯნება სოფელი მუხრანი, ხოლო ჩრდილოეთის საზღვარს წარმოადგენს ყელის ტბა. ქსნისხ ...

                                               

შავშეთი

შავშეთი შემოსაზღვრული იყო შავშეთის ქედით, არსიანის მთით და არტანუჯს კლდის მასივით. ის აჭარის სამხრეთით და სამცხის გასწვრივ მდებარეობდა. ამიტომ აჭარის სამხრეთი საზღვარი, შავშეთის ქედი, მისთვის ჩრდილოეთის საზღვარი იყო, ხოლო აღმოსავლეთით იგივე მთა ა ...

                                               

შიდა ქართლი

შიდა ქართლი ვრცელდებოდა აღმოსავლეთით არაგვსა და თბილისამდე, ჩრდილოეთით - კავკასიონის ცენტრალურ ქედამდე, დასავლეთით - ლიხის ქედამდე, ხოლო სამხრეთით - თრიალეთის ქედამდე და ფარავნის ტბამდე. შიდა ქართლის მტკვრის სამხრეთით მდებარე ნაწილს გაღმამხარი ეწ ...

                                               

ცხავატი (მხარე)

ცხავატი - ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლში, ახლანდელი დუშეთის რაიონის დაბა ფასანაურის ჩრდილოეთით სოფ. ქვეშეთამდე. მთიულეთში სიტყვა "ცხავატი" მთაგორიან, ბარიდან მთისკენ გარდამავალი რელიეფის აღმნიშვნელი ზოგადი სახე ...

                                               

ცხინვალის რეგიონი

ცხინვალის რეგიონი ან სამხრეთი ოსეთი - პირობითი სახელი რეგიონისა, რომელიც მოიცავს ყოფილი საქართველოს სსრ-ს სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ტერიტორიას. 1989 წელს დაწყებული ქართულ-ოსური კონფლიქტის შედეგად, საქართველოს უზენაესი საბჭოს მიერ ოლქის სტა ...

                                               

ცხრაძმისხევი

ცხრაძმისხევი, ცხრაზმისხევი - ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლში მდ. ქსნის ხეობის ზემო წელზე. შუა საუკუნეებში - ადმინისტრაციული ერთეული. თავსდება ახლანდელი ახალგორის მუნიციპალიტეტის ლარგვისის თემის საკრებულოსა და მი ...

                                               

წანარეთი

წანარეთი - ისტორიული მხარე აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, მოიცავდა დარიალის ხეობის ზემოთს, ჯვრის უღელტეხილისა და მისი მიმდგომი რეგიონის ტერიტორიას - წანარეთის ხევს. VII და განსაკუთრებით VIII-IX საუკუნეებში წანარების ტომის დაწინაურებამ და პოლიტ ...

                                               

წილკანი (მხარე)

წილკანი - ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი, შუა საუკუნეებში - თემი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლში, მთიულეთის არაგვის სათავეებში. სახელწოდება მომდინარეობა სიტყვისაგან "წინკარი". წილკანი საქართველოს ერთ-ერთი პირველი მხარეა, სადაც ქრისტიანული რელ ...

                                               

წობენი

წობენი, წობნები - ნასოფლარი, ისტორიულ-გეოგრაფიული პუნქტი აღმოსავლეთ საქართველოში, ახლანდელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდ. არაგვის მარცხენა ნაპირზე, სოფელ ჩინთის ჩრდილოეთით 400 მ-ზე. ხევის მარჯვენა ნაპირას, ჟინვალ ბარისახოს გზის აღმოსავლეთით. თარიღ ...

                                               

წოფოფორი

წოფოფორი, წობოფორი - ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი, ადმინისტაციულ-ტერიტორიული ერთეული შუა საუკუნეების აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლში, ისტორიულ სომხითში. მოიცავდა მდ. ბანოშისწყლის ხეობას მდ. დებედის ზვემო წელამდე. სახელწოდება "წოფოფორი" მომ ...

                                               

ჭართალი (მხარე)

ჭართალი, ჭართალეთი - ისტორიული მხარე აღმოსავლეთ საქართველოში, მდინარე მთიულეთის არაგვის შუა წელზე, სოფ. ანანურიდან მდინარე ხანდოსხევამდე. ზოგჯერ მთიულეთის ნაწილადაც მოიაზრება. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ხანდო, სამხრეთით - ბაზალეთი, აღმოსავლეთით - ფშავ ...

                                               

ხადა

ხადა - ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, მდინარე მთიულეთის არაგვის სათავეებთან, ისტორიული თემი. ხალხური ლექსი: "არ ვიცი ხანდო-ჭართალი, გუდამაყარი სად არი, ხადაში გამიგონია სამოცი ციხე მაგარი". ცხავატთან ერთად ქმნიდა ე ...

                                               

ხანდო (მხარე)

ხანდო - საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე. იგი არაგვის ხეობის ერთ-ერთი მცირე კუთხეა, რომელსაც ხშირად მთიულეთის ნაწილად მოიხსენიებენ. მდებარეობს არაგვის ხეობაში, მთიულეთის სამხრეთით. იგი შედგება ერთმანეთის გვერდით მდებარე ორი ხევის - ხანდოსწყ ...

                                               

ხევი (მხარე)

ხევი, წანარეთის ხევი - ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე საქართველოში. თანამედროვე საქართველოს ტერიტორიული მოწყობით ხევი მოქცეულია ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაში, რომლის ცენტრიც არის დაბა სტეფანწმინდა.

                                               

ხევსურეთი

ხევსურეთი - საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე. იგი მდებარეობს აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, კავკასიონის ქედის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კალთებზე, ჩრდილოეთის განედის 42°25′-42°27′ და აღმოსავლეთი გრძედის 44°48′-45°18′ შუა. მას უჭირავს დაახლოებით ...

                                               

ხერკი

ხერკი - ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი აღმოსავლეთ საქართველოში, შუა საუკუნეების ადმინისტრაციული ერთეული - ხევი მდინარე არაგვის დინების სამხრეთით მარცხენა მხარეს. ხერკი იგივე საგურამოს ან თეზმის ხევია. ვახუშტი ბატონიშვილის ლოკალიზაციით აღმოსავლეთით ...

                                               

ხეფინისხევი

ხეფინისხევი, ხეფინის ხევი - ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი დასავლეთ საქართველოში, იმერეთში. შუა საუკუნეებში ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული.

                                               

ხორძენე

ხორძენე, ხორზენე, ხოლარძენე - მხარე ისტორიულ სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში. მდინარე ჭოროხის ხეობაში. მოიცავს შუა საუკუნეების მხრეებს, ტაოსა და კოლას. წყაროებში პირველად მოხსენიებული აქვს სტრაბონს, როგორც ძვ. წ. II ს. ქართლის სამეფოს ტეროტორია, ან ...

                                               

ხუნანი (მხარე)

ხუნანი - მხარე ისტორიულ აღმოსავლეთ საქართველოში, მოიცავდა ტერიტორიას მდინარეების პასანსუსა და ძეგამჩაის შორის. ქართული ლიტერატურული წყაროების თანახმად, ძვ. წ. III საუკუნეში არსებობდა ხუნანის საერისთავო, დაარსებული მეფე ფარნავაზ I-ის მიერ. წყაროებ ...

                                               

ჯავახეთი

ჯავახეთი - ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი სამხრეთ საქართველოში. მოიცავს ახლანდელი ახალქალაქისა და ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიას. ისტორიულად საზღვრავდა დასავლეთით მდინარე მტკვარი, ჩრდილოეთით, სამხრეთით და აღმოსავლეთით შავვაშეთის, სამსარის ...

                                               

კახეთის აჯანყება (1605)

1605 წლის აჯანყება ქიზიყიდან დაიწყო. კონსტანტინე I სასწრაფოდ გაემართა იქითკენ და დიდი საჩუქრებით, დაპირებებითა და შაჰის აგენტების დახმარებით მოახერხა აჯანყებულთა ასისთავების მოსყიდვა. მარტის დამლევს კონსტანტინე I გრემში ჩავიდა. აქ თავადებსა და სხ ...

                                               

კახეთის აჯანყება (1615)

კახეთის აჯანყება 1615 წელს – კახეთის მოსახლეობის ბრძოლა ყიზილბაშ დამპყრობთა წინააღმდეგ. ირანის შაჰის აბას I-ის ლაშქრობათა შედეგად შევიწროებული კახეთის მოსახლეობა შესაფერის მომენტს უცდიდა აჯანყების დასაწყებად. იმერეთში ლტოლვილმა თეიმურაზ I-მა სპარ ...

                                               

კახეთის აჯანყება (1659)

კახეთის აჯანყება 1659 - კახეთის მოსახლეობის ბრძოლა ყიზილბაშ დამპყრობელთა წინააღმდეგ. კახეთის საკითხის საბოლოოდ მოსაგვარებლად სპარსელმა დამპყრობლებმა გადაწყვიტეს კახეთიდან ადგილობრივი მოსახლეობის გასახლება და იქ მომთაბარე-მეჯოგე ტომების ჩასახლება. ...

                                               

არგონავტები

არგონავტები - ბერძნულ მითოლოგიაში გმირთა ჯგუფი, რომელთაც ტროას ომამდე იასონთან ერთად კოლხეთში იმოგზაურეს ოქროს საწმისის მოსაპოვებლად. მათი სახელი მოდის მათივე გემის, არგო, სახელწოდებიდან, რომელიც თავის მხრივ მისი ამშენებელი არგოსის სახელს ატარებდ ...

                                               

აფშილეთი

აფშილეთი, აფსილეთი - აფშილებით დასახლებული ტერიტორია ისტორიულ კოლხეთში. თავდაპირველად ფლავიუს არიანეს ცნობით, მოიცავდა ახლანდელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტს მდინარე ღალიძგის ჩრდილოეთით მდინარე კოდორამდე. წარმოადგენდა რომის ვასალურ პატარა სამთავროს. ...

                                               

ბრძოლა სამხრეთ კოლხეთში

ძვ. წ. 410 წლისათვის აქემენიდებს კოლხები, მოსონიკები და ხალიბები აღარ ემორჩილებოდნენ. მეფე არტაქსერქსე II-ს ძვ. წ. 404–ძვ. წ. 359 აუჯანყდა საკუთარი ძმა კიროსი, რამაც განაპირობა აქემენიანთა გავლენის დაკარგვა იმპერიის პერიფერიებზე. კიროსი, რომელიც ...

                                               

კოლხები

კოლხები - სამხრეთ-აღმოსავლეთ და აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთში მცხოვრები ძველი ქართველი ტომების საერთო სახელი, რომლის მიხედვით ძველი ბერძნები მთელ ქვეყანას კოლხეთს, კოლხიდას უწოდებდნენ. ძვ. წ. I ათასწლეულში კოლხებმა შექმნეს კოლხას, ხოლო VI საუკუნეში ...