ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 317




                                               

კამბრიული სისტემა

კამბრიული სისტემა - პალეოზოური ჯგუფის პირველი სისტემა. აბსოლუტური გეოქრონოლოგიით კამბრიული სისტემა დაიწყო 570 მლნ. წლის წინათ და გრძელდებოდა 70 მლნ. წელიწადს. კამბრიული სისტემა დაადგინა ინგლისელმა გეოლოგმა ადიმ სეჯუიკმა უელსში. იყოფა ქვედა, შუა დ ...

                                               

კარბონული სისტემა

კარბონული სისტემა - პალეოზოური ჯგუფის რიგით მეხუთე სისტემა. მოსდევს დევონურ სისტემას და წინ უსწრებს პერმულ სისტემას. აბსოლუტური გეოქრონოლოგიით კარბონული სისტემა დაიწყო 350 მლნ. წლის წინათ და გრძელდებოდა 75 მლნ. წელს. კარბონული სისტემა დაადგინეს ი ...

                                               

მეზოზოური ჯგუფი

მეზოზოური ჯგუფი და ბერძნ. ζώω - სიცოცხლე), დედამიწის ქერქის შრეთა სტრატიგრაფიული სკალის უკანასკნელის წინა ჯგუფი. გამოყო ინგლისელმა გეოლოგმა ჯ. ფილიპსმა. შეიცავს ტრიასულ სისტემას, იურულ სისტემას, დაცარცულ სისტემას. აბსოლუტური გეოქრონოლოგიით მეზოზო ...

                                               

მეოთხეული სისტემა

მეოთხეული სისტემა, ანთროპოგენური სისტემა - კაინოზოური ჯგუფის უკანასკნელი სისტემა. სახელი "მეოთხეული სისტემა" უწოდა 1829 წელს ჟ. დენუაიემ, "ანთროპოგენი" - ალექსი პავლოვმა 1922 წელს. მეოთხეული სისტემა -ის ქვედა საზღვარი და დანაწილება დავას იწვევს. ...

                                               

მისისიპური ეპოქა

მისისიპური ეპოქა წარმოადგენს კარბონული პერიოდის მე-2 საფეხურს, რომელიც დაიწყო 359 მილიონი წლის წინ და დასრულდა 318 მლნ.წ.წ. ეპოქას სახელი ეწოდა მისისიპის პატივსაცემად, რადგან მის ხეობაში აღმოჩენილი იქნა ამ პერიოდის უამრავი ქვა. ოფიციალური დაყოფის ...

                                               

ნეოგენური სისტემა

ნეოგენური სისტემა, ნეოგენი - კაინოზოური ჯგუფის რიგით მეორე სისტემა. მოსდევს პალეოგენურ სისტემას და წინ უსწრებს მეოთხეულ სისტემას. სახელი უწოდა ავსტრიელმა გეოლოგმა მ. ჰერნესმა, რომელმაც გააერთიანა ჩ. ლაიელის მიერ გამოყოფილი მიოცენი და პლიოცენი. აბ ...

                                               

ორდოვიციული სისტემა

ორდოვიციული სისტემა - პალეოზოური ჯგუფის რიგით მეორე სისტემა. მოსდევს კამბრიულ სისტემას და წინ უსწრებს სილურულ სისტემას. აბსოლუტური გეოქრონოლოგიით ორდოვიციული პერიოდი დაიწყო 500 მლნ. წლის წინათ და გრძელდებოდა 60 მლნ. წელიწადს. ორდოვიციული სისტემა ...

                                               

პალეოგენური სისტემა

პალეოგენური სისტემა, პალეოგენი, კაინოზოური ჯგუფის რიგით პირველი სისტემა. მოსდევს ცარცულ სისტემას და წინ უსწრებს ნეოგენურ სისტემას. აბსოლუტური გეოქრონოლოგიით პალეოგენური სისტემა დაიწყო 67 მლნ. წლის წინათ და გრძელდებოდა 42 მლნ. წელი. პალეოგენური სი ...

                                               

პალეოზოური ჯგუფი

პალეოზოური ჯგუფი, და ბერძ. ζωη - სიცოცხლე) - დედამიწის ქერქის ფენათა სტრატიგრაფიული სკალის ერთ-ერთი ჯგუფი. აბსოლუტური გეოქრონოლოგიით პალეოზოური ერა დაიწყო 570 მლნ. წლის წინათ და გრძელდებოდა 340-350 მლნ. წელიწადს. პალეოზოური ჯგუფი გამოყო ა. სეჯუიკ ...

                                               

პენსილვანიური ეპოქა

პენსილვანიური ეპოქა წარმოადგენს კარბონული პერიოდის პირველ საფეხურს, რომელიც დაიწყო 318.1 ± 1.3 მლნ.წ.წ და დასრულდა 299 ± 0.8 მლნ.წ.წ. ეპოქას სახელი ეწოდა პენსილვანიის შტატის პატივსაცემად, რადგან სწორედ ამ ტერიტორიაზე იქნა აღმოჩენილი პენსილვანიური ...

                                               

პერმული სისტემა

პერმული სისტემა - პალეოზოური ჯგუფის უკანასკნელი, რიგით მეექვსე სისტემა. მოსდევს კარბონულ სისტემას და წინ უსწრებს მეზოზოური ჯგუფის ტრიასულ სისტემას. აბსოლუტური გეოქრონოლოგიით პერმული პერიოდი დაიწყო 285 მლნ წლის წინათ და გრძელდებოდა 55 მლნ. წელი. გ ...

                                               

სილურული სისტემა

სილურული სისტემა - პალეოზოური ჯგუფის რიგით მესამე სისტემა, გეოლოგიური წელთაღრიცხვის პალეოზოური ერის მესამე პერიოდი. მოსდევს ორდოვიციულ სისტემას და წინ უსწრებს დევონურს. აბსოლუტური გეოქრონოლოგიით სილურული პერიოდი დაიწყო 440 მილიონი წლის წინ და გაგ ...

                                               

ტრიასული სისტემა

ტრიასული სისტემა, მეზოზოური ჯგუფის რიგით პირველი სისტემა. აბსოლუტური გეოლოგოგიური ქრონოლოგიით ტრიასული სისტემა დაიწყო 230 მლნ. წლის წინათ და გრძელდებოდა 35 მლნ. წელი. ტრიასული სისტემა იყოფა სამ სექციად, დასავლეთ ევროპაში ამ სექციებს, ძირითადად გე ...

                                               

ცარცული სისტემა

ცარცული სისტემა - მეზოზოური ჯგუფის რიგით მესამე სისტემა. მოსდევს იურულ სისტემას და წინ უსწრებს პალეოგენურ სისტემას. აბსოლუტური გეოქრონოლოგიით ცარცული პერიოდი დაიწყო 135-137 მლნ. წლის წინათ და გრძელდებოდა დაახლოებით 70 მლნ. წელი. ცარცული სისტემა გ ...

                                               

მანტიური პლუმი

მანტიური პლუმი, მანტიური დიაპირი - დედამიწის მანტიის შედარებით ცხელი არე, რომელსაც პირველად მიახლოებაში აქვს სუბვერტიკალური კოლონის ფორმა სოკოსებრი ზედა ნაწილით. მანტიური პლუმი გამოვლინებულია სეისმური ტომოგრაფიის მეთოდის მეშვეობით. გადაჭიმულია ქვ ...

                                               

სახელმძღვანელო ნამარხები

სახელმძღვანელო ნამარხები, სახელმძღვანელო ფორმები - გარკვეული გეოლოგიური ასაკის დანალექი ქყებებისათვის განსაკუთრებით დამახასიათებელი ცოცხალი ორგანიზმების განამარცხებული ნაშთები. სახელმძღვანელო ნამარხებს ახასიათებს გავრცელების ფართო გეოგრაფიული არე ...

                                               

ცხელი ლაქები

ცხელი ლაქები, ცხელი წერტილები, ჰოტსპოტები - შედარებით უძრავი მაგმის ლოკალური წყარო, რომელიც იმყოფება დედამიწის მანტიაში და რომელიც მისსავე ზედაპირზე განმეორებადი ვულკანური ამოფრქვევებითაა გამოვლინებული. ტერმინი შემოიღო კანადელმა გეოფიზიკოსმა ჯონ ...

                                               

წვიმის ტყეები

"წვიმის ტყეები" - ტყე, რომლისთვისაც დამახასიათებელია უხვი რაოდენობით ატმოსფერული ნალექები და დიდი სინოტივე. როგორც წესი შედგება მაღალი, ფოთლოვანი ხეებისაგან. ჩვეულებრივ, ვრცელდება ეკვატორის ირგვლივ, ნოტიო ტროპიკულ შემაღლებულ და დადაბლებულ ადგილებ ...

                                               

მცირე გამყინვარების პერიოდი

მცირე გამყინვარების პერიოდი - პერიოდი შედარებითი გლობალური გამყინვარებისა, რომელიც დედამიწაზე XIV - XIX საუკუნეებში იყო. მოცემული პერიოდი უკანასკნელი ორი ათასი წლის განმავლობაში ყველაზე ცივია საშუალოწლიური ტემპერატურის მიხედვით. მცირე გამყინვარებ ...

                                               

ნამარხი ნაშთები

ნამარხი ნაშთები დედამიწაზე სიცოცხლის არსებობის დამტკიცებულ ფაქტებს წარმოადგენენ. ისინი სხვადასხვა სახისაა - დაწყებული ცხოველთა და მცენარეთა გაქვავებული ნაწილებისგან დამთავრებული ფიჭვის ხის ფისზე მიკრული მწერებით, რომლებიც გაქვავებული ქარვის ნატეხ ...

                                               

ინდო-ბერძნული სამეფო

ინდო-ბერძნული სამეფო - სახელმწიფო ჩრდილოეთ ინდოეთში, ძვ.წ.180 – ძვ.წ. 10 წ.წ., მართავდნენ ევტიდემის დინასტიის გამგრძელებელი ბერძენი მეფეები. ინდო–ბერძნული სამეფო წარმოიქმნა როგორც ბერძნულ–ბაქტრიული სამეფოს გაფართოება.

                                               

არიავარტა

არიავარტა - ჩრდილოეთ ინდოეთის სახელწოდება კლასიკურ სანსკრიტულ ლიტერატურაში. "მანი–სმრიტი" გვაზლევს დაზუსტებულ ადგილა ამ სახელწოდების ქვეშ - "მიწა ჰიმალაებსა და ვინდჰიას, აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ზღვებს შორის". "ვასიშტჰა–დჰარამასუტრას" თანახმად ...

                                               

ვალიდე სულთანი

ვალიდე სულთანი სათაური იყო პირველად გამოყენებული მე-16 საუკუნეში აი აიშე ჰაფსა სულთან, სელიმ I-ის მეუღლე და სულეიმან დიდებულის დედა, ჩვეულებრივ, ამ სახელწოდებას იღებდნენ ოსმალეთის სულთნის დედები. დედები, რომლებიც ადრე გარდაიცვალნენ და ვერ მოესწრნ ...

                                               

მუთაზილიტები

მუთაზილიტები - რაციონალური მიმდინარეობის მიმდევრები ადრინდელ მუსლიმანურ თეოლოგიაში. მუთაზილობის დამაარსებელია ვასილ იბნ ატაი. დასრულებული სისტემის სახე მიიღო IX საუკუნეში. მუთაზილობის თეორეტიკოსები უარყოფდნენ ორთოდოქსული ისლამის ბევრ დოგმას და თვ ...

                                               

ნაიბი

ნაიბი - შუა საუკუნეების ისლამურ სახელმწიფოებში პროვინციის გამგებელი; რუსეთთან შეერთებამდე ამიერკავკასიის სახანოებში შემავალი ცალკეული ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთულის უფროსი; შამილის საიმამოში სამხედრო-ადმინისტრაციული ფუნქციის მქონე მოხელე. აღმ ...

                                               

სეფევიდების სპარსეთი

სეფევიდების სპარსეთი - იყო ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი სპარსული დინასტია. XVI საუკუნის დასაწყისში, სეფევიდების დინასტიის წყალობით, სპარსეთმა დამოუკიდებლობა აღიდგინა და მალე მსოფლიოს ერთ-ერთი წამყვანი ქვეყანა გახდა. 642 წლიდან მოყოლებული სპარსე ...

                                               

სიფინის ბრძოლა

სიფინის ბრძოლა - ერთ-ერთი ბრძოლა, რომელიც გაიმართა 657 წლის 26-28 ივლისს მართლმორწმუნე ხალიფა ალისა და სირიის აჯანყებული მმართველის მუავიას შორის. თავდაპირველად ბრძოლა აჯანყებულთათვის წარუმატებელი აღმოჩნდა. თუმცა მუავიამ ხრიკს მიმართა: თავის ჯარი ...

                                               

ტომბუქტუ

ტომბუქტუ, მოძველებული სახელი ტიმბუქტუ, Tin-Bouktou, Tinbuktu, Timbuctoo და Timbuktoo ბერბერო-ლიბიური ენები) - შუა საუკუნეების ქალაქი მალის ცენტრალური ნაწილის ჩრდილოეთში, მდინარე ნიგერიდან 13 კმ-ით ჩრდილოეთში, მოსახლეობა - 54 453 ადამიანი. ქალაქმა ...

                                               

ღაზი

ღაზი - ისლამურ სამყაროში მოხალისე მეომარი, რომელიც სარწმუნოების, სიმართლისა და სამართლიანობის დასაცავად იბრძვის. ისლამურ წყაროებში პირველად ეს ცნება X-XI საუკუნეში ჩნდება. განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს მოგვიანებით, XI-XV საუკუნეებში, ბიზანტიურ ...

                                               

ხარიჯიტები

ხარიჯიტები - ერთ-ერთი მუსლიმური თემის მიმდევრები არიან, რომლებიც ხალიფა უსმანისა და ალის მმართველობის ბოლოს ჩნდებიან. ხარიჯიტების მოძრაობა აღმოცენდა სახალიფოში სოციალურ წინააღმდეგობათა და ხელისუფლებისათვის პოლიტიკური ბრძოლის გამწვავების პერიოდში. ...

                                               

ჰანბალი

ჰანბალი, ჰანაბილა - ერთ–ერთი აჰლ ას–სუნნას რელიგიურ–სამართლებრივი სკოლებიდან. მისი მეთოდოლოგიის ფუძემდებლად ითვლება იმამი აჰმად იბნ ჰანბალი.

                                               

ჰანიფიზმი

ჰანიფიზმი - რელიგიურ მონოთეისტური მოძრაობის ერთ-ერთი ფორმა, რომელიც აღმოცენდა ისლამდელ არაბეთში და განიცადა იუდაიზმისა და ქრისტიანობის გავლენა. ჰანიფიზმის მიმდევრები ქადაგებდნენ მონოთეიზმსა და ასკეტიზმს. მოუწოდებდნენ ტომისა და ადგილობრივი ღმერთებ ...

                                               

აპოლოგეტები

აპოლოგეტები, რომის იმპერიაში უმთავრესად II-III საუკუნეებში მცხოვრები ადრინდელი ქრისტიანული მწერლები, რომლებიც თავიანთ "აპოლოგიებში" იცავდნენ ქრისტიანობას წარმართობისა და იუდაიზმისაგან. აპოლოგეტები ამტკიცებდნენ, რომ ქრისტიანები იმპერიის ერთგული მო ...

                                               

ახალი აღთქმა

ახალი აღთქმა, "საღვთო წიგნების" კრებული, ბიბლიის ნაწილი, რომელშიც გადმოცემულია იესო ქრისტეს მოძღვრება. ახალი აღთქმის წიგნების პირველი ნაწილია "ოთხთავი", ანუ 4 სახარება - მათესი, მარკოზის, ლუკასი და იოანესი. მას მოსდევს "საქმე მოციქულთა", "კათოლიკ ...

                                               

დიდი განხეთქილება კათოლიკურ ეკლესიაში

დიდი განხეთქილება კათოლიკურ ეკლესიაში - პერიოდი პაპობის ისტორიაში, როდესაც პაპის ტახტისთვის რამდენიმე პაპი იბრძოდა ერთდროულად. დიდი განხეთქილების მიზეზები იყო პაპობის, როგორც სისტემის დაკნინება დასავლეთ ევროპაში ცენტრალიზებული სახელმწიფოების ჩამო ...

                                               

დიდი სქიზმა

დიდი სქიზმა - საეკლესიო განხეთქილება, რომელმაც ქრისტიანული ეკლესია ორ ნაწილად, მართლმადიდებელ და კათოლიკურ ეკლესიად გაჰყო. დიდი სქიზმის თარიღად, ჩვეულებრივ, სახელდება 1054 წელი, როდესაც რომის პაპ ლეო IX-ის დესპანმა კარდინალმა ჰუმბერტ სილვა-კანდიდ ...

                                               

დიოფიზიტობა

დიოფიზიტობა - ქრისტოლოგიური კონცეფცია, რომლის თანახმადაც იესო ქრისტეში თანაბრად აღიარებულია ორი ბუნება - ღვთაებრივი და ადამიანური, რომელიც შეერთებულია "შეურწყმელად, უცვლელად, განუყოფლად და განუყრელად". როგორც დოქტრინა გაფორმდა ქალკედონის მსოფლიო ...

                                               

დოკეტიზმი

დოკეტიზმი, დოკეტები - ერთ-ერთი უძველესი ერეტიკული ქრისტიანული სწავლება და მისი მიმდევრები. ისინი უარყოფდნენ ქრისტეს ვნებების რეალურობას და მის განხორციელებას, რაც მათი აზრით, ეწინააღმდეგება ღვთის უვნებლობისა და უსაზღვრობის შესახებ წარმოდგენებს. ი ...

                                               

ზენონის ჰენოტიკონი

ჰენოტიკონი ანუ შეერთების წერილი გამოსცა იმპერატორმა ზენონმა იმ იმედით, რომ შეართებდა დიოფიზიტებსა და მონოფიზიტებს, მაგრამ საბოლოოდ ვერც ერთი მხარე ვერ დაკმაყოფილდა. მხოლოდ ზოგიერთმა მოაწერა ხელი, ისიც იმპერატორის მოთხოვნით, დანარჩენებმა კი იმპერა ...

                                               

ნესტორიანელობა

ნესტორიანელობა – ქრისტიანული ერესი. ნესტორიანული დოქტრინით, ქრისტე მხოლოდ კაცია, რომელშიც სულიწმიდის საშუალებით ჩასახლდა სიტყვა – ღმერთი. 431 წელს ეფესოს III მსოფლიო საეკლესიო კრებამ დაგმო ნესტორიანელობა და განკვეთა ამ სწავლების მამამთავარი ნესტო ...

                                               

საეკლესიო განხეთქილება კავკასიაში

საეკლესიო განხეთქილება კავკასიაში - უთანხმოება ამიერკავკასიის ეკლესიებს შორის ქრისტოლოგიური დოგმატიკის საკითხებზე, რომელიც VII საუკუნის დამდეგს მათ შორის ოფიციალური ურთიერთობის გაწყვეტით დამთავრდა. უთანხმოების რეალური საფუძველი სხვადასხვა საგარეო ...

                                               

სერგიანელობა

სერგიანელობა - საეკლესიო-ისტორიულ და პუბლიცისტურ ლიტერატურაში დამკვიდრებული ტერმინი. ტერმინი დაამკვიდრა რუსულმა მართლმადიდებელმა ეკლესიამ საზღვარგარეთ და გამოიყენება მოსოვის საპატრიარქოს წინააღმდეგ ოპოზიციურად განწყობილი სხვადასხვა მართლმადიდებულ ...

                                               

სიონის პრიორატი

სიონის პრიორატი - საიდუმლო საზოგადოება, რომელიც 1970-იანი წლებიდან ფიგურირებს სალიტერატურო და სამეცნიერო კვლევებში. ორგანიზაციის სინამდვილეში არსებობას ზოგი მეცნიერი უარყოფს, თუმცა მეცნიერთა გარკვეული ნაწილი ამ ორდენის არსებობას დამტკიცებულად მიი ...

                                               

ქართლის გაქრისტიანება

ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადება ქართლში - IV საუკუნეში, იბერიაში მირიან მეფის დროს ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადება. ქართლის ოფიციალურად გაქრისტიანებასთან დაკავშირებით, მოიპოვება 4 ძირითადი წყარო: მოქცევაჲ ქართლისაჲ, ქართ ...

                                               

ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადება

ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადება - უმნიშვნელოვანსი მოვლენა ეკლესიის ისტორიაში, როდესაც დევნილი ეკლესიის მოძღვრება რომის იმპერიის აღმსარებლობად იქცა. ეს მოვლენა დაკავშირებულია იმპერატორ კონსტანტინე დიდის სახელთან.

                                               

ნასაუ

ნასაუ - ბაჰამის კუნძულების დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი, ქვეყნის კომერციული, კულტურული და ეკონომიკური ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 248 948 ადამიანს, რაც მთლიანი ბაჰამის კუნძულების მოსახლეობის 70 %-ია. ქალაქის ცენტრიდა ...

                                               

ალეზიის ბრძოლა

ალეზიის ბრძოლა - ძვ. წ. 52 წლის სექტემბერში გამართული ბრძოლა გალებსა და რომის რესპუბლიკას შორის. გალიის არმიას ხელმძღვანელობდა ვერცინგეტორიქსი, რომაელებს კი იულიუს კეისარი. ალეზია იყო გალიის ომის უკანასკნელი ბრძოლისველი, სადაც საბოლოოდ გადაწყდა ო ...

                                               

თერმოპილეს ბრძოლა

თერმოპილეს ბრძოლა - ბრძოლა ბერძნებსა და სპარსელებს შორის. გაიმართა ძვ. წ. 480 წელს თერმოპილესთან, მთის ვიწრო გასასვლელში, თესალიისა და შუა საბერძნეთის საზღვარზე.

                                               

მარათონის ბრძოლა

მარათონის ბრძოლა - ბრძოლა სპარსელებსა და ბერძნებს შორის, რომელიც ძვ. წ. 490 წელს მარათონის ველზე გაიმართა. ის იყო დამაგვირგვინებელი შეტაკება სპარსელების პირველი შეჭრისა საბერძნეთში, რომელიც წარმოადგენდა სპარსელების საპასუხო რეაქციას იონიელების აჯ ...

                                               

პლატეის ბრძოლა

პლატეის ბრძოლა - ძვ. წ. 479 წლის სექტემბერში სამხრეთ ბეოტიაში ბრძოლა გაიმართა ბერძნებსა და სპარსელებს შორის. ბერძნებს პავსანია ხელმძღვანელობდა, სპარსელებს მარდონიოსი. ბერძნები მოხერხებულ თავდაცვით პოზიციებზე გამაგრდნენ და სპარსელები ვერ ბედავდნენ ...