ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 314




                                               

პომაკები

პომაკები - საკამათო წარმომავლობისა და ეთნიკურობის ხალხი, რომელთა წარმომადგენლები გაფანტულად ცხოვრობენ ბულგარეთში, სერბეთში, მაკედონიაში, საბერძნეთსა და თურქეთში.

                                               

ეპოსი

ეპოსი - სინამდვილის ასახვა თხრობითი გზით, ავტორი უმეტესწილად არ ფიგურირებს. ადამიანისა და მისი ცხოვრების ასახვის ტიპის ეპოსი იყო პროზაულ და პოეტურ ფორმებად: დიდი, საშუალო და მცირე. დასავლეთის კულტურაში ეპოსის უძველესი და უთვალსაჩინოესი ნიმუშებია ...

                                               

ბეოვულფი

ბეოვულფი - ძველსაქსონური ეპიკური პოემა, რომლის მოქმედებაც ვითარდება სკანდინავიაში, ანგლების ბრიტანეთში გადასახლებამდე. სათაური დარქმეულია მთავარი გმირის პატივსაცემად. ტექსტი შეიქმნა VIII საუკუნის დასაწყსისში, ხოლო შემდგომ ქრისტიანობის გავრცელების ...

                                               

ბილინები

ბილინები - ძველ რუსულ ენაზე შესრულებული ზეპირი ეპოპეები, რომლებშიც ერთმანეთშია შერეული წარმართული და ქრისტიანული ტრადიციები. ყველაზე ცნობილი ბილინაა უცნობი ავტორის სიტყვა იგორის სოფლის შესახებ.

                                               

ისქანდერნამე

ისქანდერნამე, ალექსანდრე მაკედონელის შესახებ ფსევდოკალისთენეს რომანის აღმოსავლური რედაქციები. ფალური, სირიული და არაბული ქრონიკები საფუძვლად დაედო ახლ სპარსულ ენაზე შექმნილ მრავალრიცხოვან ვერსიებს. პირველი ვრცელი პოემა "ისქანდერნამე" ეკუთვნის ნიზ ...

                                               

კალევალა

კალევალა - XIX საუკუნის ეპოსი. კარელიურ და ფინურ ფოლკლორსა და მითოლოგიაში შემორჩენილი ზეპირსიტყვიერი გადმოცემების საფუძველზე შეადგინა ელიას ლენროტმა. ის კარელიის და ფინეთის ეროვნულ ეპოსს წარმოადგენს და მიიჩნევა ფინური ლიტერატურის ყველაზე მნიშვნელ ...

                                               

ნართული ეპოსი

ნართული ეპოსი - კავკასიის ხალხთა ეპოსი. ტერმინი "ნართი" ეპოსის გმირების საერთო სახელწოდებაა, რომლებიც თავისებურ დასს ქმნიან. ნართული ეპოსი მითოლოგიური მოტივებით მდიდარი საგმირო-სათავგადასავლო ჟანრის ნაწარმოებია. იგი კომპოზიციურად შეკრულ და მყარი ...

                                               

სინუჰეს ამბავი

სინუჰეს ამბავი - ძველეგვიპტური ლიტერატურის ძეგლი შუა სამეფოს ეპოქის მეთორმეტე დინასტიის პერიოდიდან. ტექსტის ორიგინალი უსათაუროა. პოემის უცნობი ავტორი პირველ პირში მოგვითხრობს სავარაუდოდ გამოგონილ ამბავს სამეფო კარის მსახურის სინუჰეს ცხოვრების შეს ...

                                               

ნუმერაციის სატელეფონო გეგმა

ნუმერაციის სატელეფონო გეგმა - სისტემა, რომელიც ტელეფონის მომხამრებლებს საშუალებას აძლევს, განახორციელონ და მიიღონ საქალაქთაშორისო და საერთაშორისო სატელეფონო ზარები. განასხვავებენ ღია და დახურულ ნუმერაციის გეგმებს: ნუმერაციის დახურული გეგმის დროს ...

                                               

გულის სუტრა

გულის სუტრა არის ცნობილი მაჰაჲანა ბუდისტური სუტრა; ძალიან პოპულარულია მაჰაიანურ ბუდისტებში მისი სიბრძნისა და მნიშვნელობის სიღრმის გამო. სანსკრიტული სახელი პრაჯნჲაპარამიტა ჰრდაჲა ითარგმნება: "ტრანსცენდენტული სრულყოფის სიბრძნის გული". ბუდისტი მწერლ ...

                                               

ბოდჰისატვა

ბოდჰისატვა - ბუდისტური რელიგიის ტერმინი. სიტყვასიტყვით - "ის, ვისი არსებაც არის სრულყოფილი ცოდნა", შინაარსით - "მომავალი ბუდა, ის, ვინც ბუდად უნდა იქცეს ამ ცხოვრებაში ან რომელსამე მომავალ განსხეულებაში". ეს არის ადამიანი, მოძღვარი, რომელმაც მიაღწ ...

                                               

აბსოლუცია

აბსოლუცია - ქრისტიანულ ღვთისმეტყველებაში: ცოდვების მიტევება, შენდობა. ტერმინი გამოიყენება ასევე იურისპრუდენციაში მსჯავრდადებულის სასჯელისგან გათავისუფლების შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსანიშნავად. ქრისტიანული ეკლესიის ისტორიის ადრეულ ეტა ...

                                               

ადოპციონიზმი

ადოპციონიზმი, იგივე ადოპციანიზმი - ქრისტიანული თეოლოგიური მოძღვრება, რომლის მიხედვითაც იესო მიიჩნევა ღმერთის მიერ შვილად აყვანილად. დოქტრინის მიხედვით, იესო იყო ადამიანი, რომელმაც თავისი სათნოებითა და მორჩილებით ღმერთისგან შვილად აყვანის პატივი დ ...

                                               

ალილუია

ალილუია, აგრეთვე ალელუია - ღვთის სადიდებელი გალობა ქრისტიანულ და იუდეურ ღვთისმსახურებაში. ქრისტიანულ ღვთისმსახურებაში ეს ფრაზა ჩასართავად ითქმის ზოგიერთ ფსალმუნში, აგრეთვე, როგორც წმინდა სამების სადიდებელი, დაერთვის სხვადასხვა ლოცვებსა და საგალობ ...

                                               

ეკლესიის მამები

ეკლესიის მამები - საპატიო ტიტული, რომელიც გამოიყენება IV საუკუნიდან გამოჩენილი საეკლესიო მოღვაწეებისა და მწერლების აღსანიშნავად, რომელთაც მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვით საეკლესიო დოგმატიკის, იერარქიული ორგანიზაციისა და ეკლესიის ღვთისმსახურების ფორ ...

                                               

მონტანიზმი

მონტანიზმი - ადრეული ქრისტიანული რელიგიური მიმდინარეობა ფრიგიაში. მის მამამთავრად მიჩნეულია მღვდელი მონტანი. მისი მიმდევრები მკაცრ ასკეტურ ცხოვრებას ქადაგებდნენ და ელოდებოდნენ ქრისტეს მხსნელ თანასწრებას, რის შედეგადაც ზეციური იერუსალემი უნდა დაშვ ...

                                               

პიეტა

პიეტა - ძველ რომაულ მითოლოგიაში მშობლების მიმართ შვილის სიყვარულის განსახიერება. ლეგენდის მიხედვით, სიკვდილმისჯილი მამა ქალიშვილს ძუძუთი გამოუკვებავს და სიცოცხლე გაუხანგრძლივებია. პიეტას გამოსახავდნენ ქალის სახით, მისი ატრიბუტებია ბავშვები და წერ ...

                                               

სინოდი

სინოდი - უმაღლეს სასულიერო პირთა კრება მართლმადიდებლურ და პროტესტანტულ ეკლესიებში. სინოდი იყო ეკლესიის უმაღლესი მმართველი ორგანო რუსეთის იმპერიაში 1721 წლიდან 1917 წლამდე. რუსეთში სინოდი შეიქმნა გაუქმებული საპატრიარქოს ნაცვლად და განაგებდა მთელ ს ...

                                               

წმინდანი

ტერმინი ყველაზე ხშირად ქრისტიანებთან მიმართებაში გამოიყენება და ნიშნავს წმინდას ან უბიწოს. ამ ტერმინს იყენებენ ასევე სხვა რელიგიებშიც, რომ გამოხატონ დამსახურებული ადამიანის პატივისცემა. მაგალითისთვის იხილეთ: ჰინდუ წმინდანები, ჯონ ა. კოულმენი, იეს ...

                                               

ალკუბიერეს ძრავა

ალკუბიერეს ძრავა ან ალკუბიერეს მეტრიკა - თეორიული იდეა, რომელიც დაფუძნებულია აინშტაინის ველის განტოლებებზე და რომელიც შემოთავაზებულია მექსიკელი ფიზიკოს-თეორეტიკოსის მიგელ ალკუბიერეს მიერ. ამ მოსაზრების თანახმად, ნეგატიური მასის არსებობის შემთხვევ ...

                                               

ბოლცმანის ტვინი

ბოლცმანის ტვინი - ჰიპოთეტური ობიექტი, რომელიც წარმოიქმნება რაიმე სისტემაში ფლუქტუაციის შედეგად და რომელსაც შეუძლია თავისი არსებობის გაცნობიერება. სახელი ეწოდა ლუდვიგ ბოლცმანის პატივსაცემად, რომელმაც დიდი წვლილი შეიტანა სტატისტიკური ფიზიკის განვით ...

                                               

ოორტის ღრუბელი

ოორტის ღრუბელი - პლანეტოშენადედებით დასახლებული სფერული ღრუბელი, რომელსაც ჰოლანდიელი ასტრონომის ჯან ორტისა და ესტონელი ასტრონომის ერნესტ ოპიკის სახელი ჰქვია, მიჩნეულია, რომ მზეს გარს აკრავს დაახლოებით 50 000 ასტრონომიული ერთეულის მანძილზე. ღრუბელ ...

                                               

ბარხანი

ბარხანი, ბარხანული დიუნა - ქარის მოტანილი და მცენარეებით გაუმაგრებელი ფხვიერი ქვიშის ბორცვები. დიუნის სახესხვაობა. მყარ გრუნტზე დახროვებული ცალკეული და ჯგუფური ბარხანები ქვიშის ნაკლებობისას დაბალია, მაგრამ შეიძლება 100 მ-ზე მეტ სიმაღლესაც მიაღწიო ...

                                               

ბედლენდი

ბედლენდი - ძლიერ დასერილი, ძნელად სავალი და მიწათმოქმედებისათვის გამოუსადეგარი დაბალმთიანი რელიეფი. შედგება დატოტვილი ხევების რთული ქსლისა და მათი გამყოფი ვიწრო თხემებისაგან. ბედლენდი ყალიბდება უმთავრესად მშრალი ჰავის პირობებში კოკისპირული წვიმის ...

                                               

ბორცვი

ბორცვი - რელიეფის დადებითი ფორმები. წარმოადგენს შედარებით მცირე ამაღლებას სუსტად გამოკვეთილი ფერდობებითა და ძირით. შეფარდებითი სიმაღლე არ აღემატება 200 მ-ს. მომრგვალო ან ოვალური მოყვანილობისაა. წარმოიქმნება დადაბლებულ მხარეებში დანაწევრების შედეგ ...

                                               

გამოზიდვის კონუსი

გამოზიდვის კონუსი, გამოტანის კონუსი - დედამიწის ზედაპირის რელიეფის აკუმულაციური ფორმა, რომელიც გვხვდება მდინარეების, ხევებისა და მთის ნაკადულების შესართავებში. გარდა ამისა, გავრცელებულია სემიარიდულ გარემოშიც, სადაც მონაწილეობას ღებულობენ ისეთი მე ...

                                               

გოლცები

გოლცები - ბრტყელი ან სუსტად ამოზნექილი კლდოვანი მწვერვალები, რომლებიც ამოწეულია ტყის ზედა საზღვრის ზემოთ და წელიწადის თბილ დროს თოვლისგანაა განთავისუფლებული. მწვერვალები, რომლებიც ხშირად გართულებულია კლდოვანი მოწმეებით, დაფარულია კურუმებით. აქვთ ...

                                               

დიუნა

დიუნა - ქვიშიანი ბორცვი ან ბორცვები, რომელიც წარმოიქმნება მცენარეულობით გაუმაგრებელ ქვიშიან ზედაპირზე ზღვის, ტბისა და მდინარის ქვიშიან სანაპიროზე. უდაბნოს ბარხანისაგან განსხავებით, დიუნის ქარპირა შეზნექილი კალთა დამრეცია, ქარზურგა გამოზნექილი კალ ...

                                               

დრუმლინი

დრუმლინი - ძირითადი მორენით აგებული სერისებურად წაგრძელებული და ერთმანეთის პარალელურად ორიენტირებული, ელიფსური მოყვანილობის ბორცვები. წაგრძელებულია მყინვარის მოძრაობის მიმართულებით. სიმაღლე 5-იდან 60 მ-მდე, სიგრძე რამდენიმე ასეული მეტრიდან 2.5–3 ...

                                               

ედომა

ედომა - ორგანოგენულად მდიდარი პლეისტოცენური ასაკის ლიოს მრავალწლოვან მზრალობასთან დაკავშირებული მცირედ ამაღლებული რელიეფის ფორმა, რომელიც შეიცავს 50–90% მოცულობის ყინულს. ფართოდ არის გავრცელებული ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ ციმბირის სუბარქტიკული დაბლობის ...

                                               

ვატები

ვატები - ზღვის სანაპიროს ქვედა ზოლი, რომელიც წყლით იფარება ყოველდღე მოქცევების დროს და ზღვის წყლისგან თავისუფლდება ზღვის მიქცევის შედეგად. სიგანეში და სიმაღლეში იზრდება მანამ, სანამ ზედაპირად არ გადაიქცევა, რომელიც სიზიგიური მიქცევის დროს ივსება. ...

                                               

ვულკანური პლატო

ვულკანური პლატო, ლავური პლატო - ვულკანური მოქმედების შედეგად შექმნილი ვრცელი პლატოები ან ვაკეები. წარმოიქმნება უმთავრესად ფუძე - ბაზალტური ლავის ამონთხევის შედეგად, რომელიც იღვრება აფეთქებითი პროცესების გარეშე, რამეთუ, ბაზალტური ლავისთვის ნიშანდო ...

                                               

ზასტრუგა

ზასტრუგა - უძრავი, ქარის მიმართულებით გადაჭიმული ვიწრო და მყარი თოვლის თხემის სახელწოდება. სიგრძე რამდენიმე მეტრამდე, სიმაღლე 1.5 მ. წარმოიქმნება თოვლის ზედაპირზე ქარისმიერი ეროზიისა და აკუმულაციის შედეგად. გვხვდება პოლარულ და ზომიერ სარტყლებში. ...

                                               

ზეგანი

ზეგანი - 1000 მ-მდე და მეტი სიმაღლის ხმელეთის ვრცელი უბანი. თან ახლავს ბრტყელი ან სუსტად ტალღოვანი წყალგამყოფი ზედაპირი, რომელიც ზოგჯერ გაყოფილია ვიწრო და ღრმა შეჭრილი ხეობებით; ზეგნის ფარგლებში გვხვდება შესამჩნევი ჩადაბლებები და აზევებები. მომიჯ ...

                                               

იარდანგი

იარდანგი, იარანგი - წაგრძელებული ვიწრო სერები, წვეტიანი თხემითა და ციცაბო ასიმეტირული კალთებით. წარმოიქმნება გაბატონებული ძლიერი ქარების მიმართულებით ქვიშიან და თიხიან, ტბიურ, იშვიათად ალუვიურ ნაფენებში, უმეტესწილად, არიდული კლიმატის რაიონებში, ნ ...

                                               

კარსტული ძაბრი

კარსტული ძაბრი - ბუნებრივი წარმოშობის სხვადასხვა სიდიდისა და ფორმის დახშული ღრმული, რომელიც წარმოადგენს პონორის გაფართოებულ პირს; წარმოიქმნება ძაბრწარმოქმნის სტადიაში, ესე იგი, პონორწარმოქმნის სტადიის შემდეგ, კირქვების, თაბაშირის, ქვამარილის გახს ...

                                               

კლასტოკარსტი

კლასტოკარსტი - რელიეფის ზედაპირული და მიწისქვეშა ფორმების ერთობლიობა, რომელიც წააგავს კარსტს. წარმოიქმნება ნატეხი ქანების შემაცემენტებელი ხსნადი კომპონენტების ეროზიისა და გახსნის შედეგად. კლასტოკარსტი მიეკუთვნება ფსევდოკარსტს. იგი აერთიანებს მღვი ...

                                               

კლიფი

კლიფი, სანაპირო ბექობი - ვერტიკალური, თითქმის ვერტიკალური ან საფეხურებიანი ქანების გაშიშვლება, რომელიც წარმოიქმნება გამოფიტვისა და ეროზიის შედეგად. კლიფი გავრცელებულია სანაპიროებზე, მთის რაიონებში, ესკარპებსა და მდინარეთა გაყოლებაზე. ჩვეულებრივ, ...

                                               

კუესტა

კუესტა - დედამიწის ზედაპირის რელიეფის ფორმა, ასიმეტრიული სერი, რომელიც წარმოიქმნება ერთი მიმართულებით დახრილ სხვადასხვა სიმკვრივის შრეთა ზედაპირული გადარეცხვის შედეგად. კუესტის დამრეცი კალთა ემთხვევა ეროზიისადმი მდგრადი შრის დაქანებას, ციცაბო კი ...

                                               

მაარი

მაარი - თითქმის ბრტყელძირიანი ვულკანური წარმოშობის ძაბრისებრი ან ცილინდრული ფორმის ჩაღრმავება დედამიწის ზედაპირზე. წარმოადგენს ვულკანურ კონუსთან დაუკავშირებელ პატარა ზომის, დაბალტემპერატურიანი ვულკანური აფეთქების შედეგად დანგრეულ კრატერს, რომლის ...

                                               

მაღლობი

მაღლობი - დედამიწის ზედაპირის მონაკვეთი, რომელიც მეზობლად მდებარე ზედაპირთან შედარებით ამაღლებულია. მაღლობის აბსოლუტურ სიმაღლეს პირობითად 200 მ-ზე ზევით მიიჩნევენ და უპირისპირებენ დაბლობს. ჩვეულებრივ, მკვეთრად გამოხატული კალთები არ გააჩნია. დაბლო ...

                                               

მთიანეთი

მთიანეთი - დედამიწის ზედაპირის ვრცელი მთიანი უბანი, რომელიც წარმოადგენს პლატოების, ქედების, მასივებისა და ზოგჯერ ფართო ქვაბულების ერთობლიობას, რომელსაც აქვს მაღლა აზიდული დაუნაწევრებელი საერთო კვარცხლბეკი. მთიანეთი ჩვეულებრივ, ყალიბდება თანამედრო ...

                                               

მთის მასივი

მთის მასივი - შედარებით იზოლირებულად აზიდული და სუსტად დანაწევრებული მთიანი კომპლექსი ან მთათა კვანძი, რომლის სიგრძე და სიგანე გეგმილში დაახლოებით ერთნაირია. მთის მასივი მეზობელი მთებისაგან გამოყოფილია ფართო და ღრმა ხეობებით. არსებობს ტექტონიური, ...

                                               

ნუნატაკი

ნუნატაკი - თხელ ყინულსაფარში ამოშვერილი იზოლირებული კლდოვანი პიკი, თხემი ან ბორცვი, რომელიც ამოშვერილია მყინვარული საფრის ან მყინვარის ზედაპირზე. განსაკუთრებით დამახასიათებელია გრენლანდიისა და ანტარქტიდის ყინულსაფრის კიდური ნაწილებისათვის. ნუნატა ...

                                               

პლატო

პლატო - მაღალი, ბრტყელი ან ტალღოვანი ვაკე, რომელიც განლაგებულია თითქმის ერთ დონეზე და მკაფიოდ გამოხატული კალთებით გამოყოფილია მიმდებარე სივრცისაგან. აქვს კარგად გამოხატული ფერდობები. პლატო წარმოიშობა ოდესღაც უფრო მაღალი და კონტრასტული რელიეფის ნგ ...

                                               

პოლიე

პოლიე, კარსტული პოლიე - კარსტული რელიეფის ზედაპირული ფორმები. წარმოადგენს ბრტყელფსკერიან და ციცაბოფერდობებიან დახშულ ქვაბულს, რომლის ფართობი მერყეობს 5–400 კმ² ფარგლებში. გამომუშავებულია კარსტულ კირქვებში; ღერძული სიგრძე ვითარდება მთავარი სტრუქტუ ...

                                               

რელიეფის ფორმები

რელიეფის ფორმები - დედამიწის ზედაპირის უსწორმასწოროებების ერთობლიობა, რომლებიც გეომორფოლოგიურ ერთეულებს წარმოადგენენ. დედამიწის ზედაპირზე გვხვდება საშუალო, დიდი და პატარა ზომის ხმელეთის ზედაპირის ელემენტები, რომლებიც გამოირჩევიან კარგად გამოხატულ ...

                                               

რიგელი

რიგელი - განივი კლდოვანი ჭორომი მყინვარული ხეობის ძირზე. წარმოიქმნება ხეობის ფსკერზე გაშიშვლებული მკვრივი ქანებით ან მყინვარის გაძლიერებული მოქმედების შედეგად ხეობის გაღრმავებით. რიგელი ისევე როგორც ვერძის შუბლი იქმნება ეგზარაციის შედეგად. ამასთა ...

                                               

სერი

სერი - საშუალო სიმაღლის, სხვადასხვა წარმოშობის, მოგრძოდ წამოზიდული რელიეფის დადებითი ფორმების ზოგადი სახელწოდება. წარმოადგენს ხშირად, ვიწრო, გაჭიმულ, ამაღლებულ რელიეფს ან ბორცვების ჯაჭვისებურ მწკრივის. მათი ფერდობის დაქანება 20 პროცენტია და ზოგჯე ...

                                               

ტეპუი

ტეპუი - მაგიდა მთები, რომელიც ვრცელდება გვიანის ზეგანზე, მეტწილად ვენესუელასა და დასავლეთ გაიანაში. სიტყვა "ტეპუი" პემონის ადგილობრივ ენაზე აღნიშნავს "ღმერთების სახლს". პემონის ტომი უმთავრესად გრან-საბანის ტერიტორიაზე სახლობს. ტეპუი რელიეფში გვხვ ...