ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 309




                                               

ფარადეის ინდუქციის კანონი

ფიზიკაში ფარადეის ინდუქციის კანონი არის ელექტროდინამიკის საბაზისო კანონი, რომელიც განსაზღვრავს კავშირს ცვლად მაგნიტურ ველსა და მის მიერ გენერირებულ ელექტრულ ველს შორის. ფარადეის კანონის მიხედვით: რაიმე ჩაკეტილ კონტურში გენერირებული ელექტრომამოძრა ...

                                               

შენახვის კანონი

ფიზიკაში შენახვის კანონი ეწოდება მტკიცებას, რომ იზოლირებული სისტემის რაიმე ფიზიკური სიდიდე არ იცვლება სისტემის ევოლუციის დროს. შენახვის კანონებთან დაკავშირებული ფუნდამენტური შედეგი, რომელიც ნიოტერის თეორემის სახელწოდებით არის ცნობილი ამტკიცებს, რ ...

                                               

გაუსის ერთეულთა სისტემა

გაუსის ერთეულთა სისტემა არის ფიზიკური სიდიდეების გაზომვის ერთეულების მეტრული სისტემა. ეს სისტემა არის სგწ ერთეულთა სისტემაზე დაფუძნებული ელექტრომაგნიტური სიდიდეების ყველაზე გავრცელებული ერთეულთა სისტემა, რომლებიც ზოგჯერ მოიხსენიება გაუსის სგწ სის ...

                                               

ერსტედი

ერსტედი შემოღებული იქნა საერთაშორისო ელექტროტექნიკური კომისსიის მიერ 1930 წელს. ერთეულს სახელი ეწოდა დანიელი ფიზკოსის ჰანს ქრისტიან ერსტედის პატივსაცემად.

                                               

სანტიმეტრი-გრამი-წამი ერთეულთა სისტემა

სანტიმეტრი-გრამი-წამი ერთეულთა სისტემა, ერთეულთა CGS სისტემა, სგწ სისტემა - ფიზიკური სიდიდეების გაზომვის მეტრული სისტემა, რომელიც ეფუძნება სანტიმეტრს როგორც სიგრძის ერთეულს, გრამს როგორც მასის ერთეულს და წამს როგორც დროის ერთეულს. ყველა სხვა მექა ...

                                               

სტატკულონი

სტატკულონი ანუ ფრანკლინი - ელექტრული მუხტის ერთეული სანტიმეტრი-გრამი-წამი ერთეულთა სისტემის სხვადასხვა ვარიანტებში, მაგალითად გაუსის ერთეულთა სისტემაში. სტატკულონი წარმოებული სიდიდეა. გაუსის ერთეულთა სისტემის საბაზისო ერთეულებით ის გამოისახება რო ...

                                               

ჰენრი (ერთეული)

ჰენრი - ინდუქციურობის საზომი ერთეული ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში. მას სახელი ეწოდა ჯოზეფ ჰენრის პატივსაცემად, რომელმაც მაიკლ ფარადეის პარალელურად აღმოაჩინა ელექტრომაგნიტური ინდუქციის მოვლენა.

                                               

ამპლიტუდა

ფიზიკაში ამპლიტუდა არის მერხევი სიდიდის მაქსიმალური გადახრა წონასწორობის მდგომარეობიდან. მაგალითად, ბგერითი ტალღის ამპლიტუდა არის ტალღის გავრცელების დროს წნევის რხევის მაქსიმალური გადახრა წონასწორობის მდგომარეობიდან.

                                               

დენის ძალა

დენის ძალა - ელექტრული დენის სკალარული მახასიათებელი. დენის ძალა არის სიდიდე, რომელიც ტოლია დროის ერთეულში გამტარის განიკვეთში გასული მუხტისა. I = Δ q Δ t {\displaystyle I={\frac {\Delta q}{\Delta t}}} დენის ძალა სკალარული სიდიდეა, იგი შეიძლება ი ...

                                               

ენერგია

ფიზიკაში ენერგია - სიდიდე, რომელიც შეიძლება მიეკუთვნოს ნებისმიერ ნაწილაკს, სხეულს ან სხეულების ერთობლობას და წარმოადგენს მოძრაობის და ურთიერთქმედების რაოდენობრივ ზომას. ენერგიის სხვადასხვა ფორმები მოიცავს კინეტიკურ ენერგიას, პოტენციურ ენერგიას, ს ...

                                               

კონცენტრაცია

ფიზიკაში და ქიმიაში, კონცენტრაცია, ნაწილაკების კონცენტრაცია არის სიდიდე, რომელიც აღწერს რაიმე თვლადი ობიექტების კონცენტრაციას სამგანზომილებიან ფიზიკურ სივრცეში. ზედაპირული კონცენტრაცია და წრფივი კონცენტრაცია ანალოგიურად განიმარტება.

                                               

კუთხური სიხშირე

ფიზიკაში, კუთხური სიხშირე ω არის სკალარული სიდიდე, რომელიც ახასიათებს სხეულის ბრუნვას რაიმე ღერძის გარშემო. კუთხური სიხშირე არის ვექტორული სიდიდის, კუთხური სიჩქარის მოდულის ტოლი. SI სისტემაში კუთხური სიჩქარის ერთეულია რადიანი წამში. ვინაიდან ერთი ...

                                               

მაგნიტური ველის დაძაბულობა

ფიზიკაში მაგნიტური ველის დაძაბულობა არის ვექტორული სიდიდე რომელიც ტოლია მაგნიტური ინდუქციის ვეტორის და დამაგნიტების ვექტორის სხვაობისა. SI სისტემაში: H = 1 μ 0 B − J {\displaystyle \mathbf {H} ={\frac {1}{\mu _{0}}}\mathbf {B} -\mathbf {J} }, სად ...

                                               

მოლური მოცულობა

მოლური მოცულობა - ერთი მოლი ნივთიერების მოცულობა, სიდიდე რომელიც მიიღება მოლური მასის შეფარდებით სიმკვრივესთან. ახასიათებს მოლეკულების შეფუთვის სიმჭიდროვეს. N A =6.022.×10 23 მნიშვნელობას ეწოდება ავოგადროს რიცხვი, და იტალიელი ქიმიკოსის ამედეო ავო ...

                                               

მოცულობა

მოცულობა - ფიზიკური სიდიდე, რომელიც სხეულის სივრცულ ზომას ახასიათებს. მოცულობის ერთეულია კუბური მეტრი., კუბური სანტიმეტრი, კუბური მილიმეტრი და ა.შ). 1 მ 3 არის ისეთი კუბის მოცულობა, რომლის წიბოს სიგრძე 1 მეტრია. მოცულობა აღინიშნება ლათინური ასოთი ...

                                               

ტალღის სიგრძე

ფიზიკაში ტალღის სიგრძე - სიდიდე, რომელიც გვიჩვენებს მანძილს, რომლის შემდეგაც მეორდება ტალღის ფორმა. ის როგორც წესი, განისაზღვრება როგორც მანძილი ტალღის ორ უახლოეს წერტილს შორის, რომელებსაც ერთი და იგივე ფაზა აქვთ, მაგალითად ორ უახლოეს მაქსიმუმს ა ...

                                               

ტალღური ვექტორი

ფიზიკაში ტალღური ვექტორი - ტალღის მახასიათებელი ვექტორი. მისი სიგრძე წარმოადგენს ტალღის ტალღურ რიცხვს, ხოლო მისი მიმართულება უმეტესად ტალღის გავრცელების მიმართულებას ემთხვევა.

                                               

ტალღური რიცხვი

ფიზიკაში ტალღური რიცხვი არის ტალღური მოძრაობის მახასიათებელი, რომელიც უკუპროპორციულია ტალღის სიგრძის და განიმარტება როგორც k=2π/λ. სადაც λ არის ტალღის სიგრძე. შესაბამისად SI სისტემაში ტალღური რიცხვის ერთეული არის მ −1.

                                               

ფაზური სიჩქარე

ფიზიკაში ტალღის ფაზური სიჩქარე არის სიდიდე, რომელიც განსაზღვრავს სივრცეში ტალღის ფაზის გავრცელების სიჩქარეს. მონოქრომატული ტალღის ნებისმიერი წერილი, რომელსაც მუდმივი ფაზა აქვს გადაადგილდება ფაზური სიჩქარით. ტალღის სიგრძისა და პერიოდის მეშვეობით ფ ...

                                               

შენახვადი სიდიდე

ფიზიკაში და მათემატიკაში რაიმე ფიზიკური სისტემის შენახვადი სიდიდე ეწოდება ისეთ H სიდიდეს რომელიც რჩება მუდმივი სისტემის ევოლუციის დროს. ვინაიდან ფიზიკის კანონების უმეტესობა რაიმე ფიზიკური სიდიდის შენახვას ასახავს, შენახვადი სიდიდეები ხშირად გვხვდ ...

                                               

წნევა

წნევა - ფიზიკური სიდიდე, რომელიც რიცხობრივად უდრის ფართობის ერთეულზე მოქმედ ძალას; იგი ახასიათებს იმ ნორმალური ძალების ინტენსიურობას, რომლებითაც ერთი სხეული მოქმედებს მეორე სხეულის ზედაპირზე. თუ ძალები ზედაპირის გასწვრივ თანაბრადაა განაწილებული, ...

                                               

ჯგუფური სიჩქარე

ჯგუფური სიჩქარე ხშირად განიხილება როგორც ტალღის მიერ ენერგიის ან ინფორმაციის გადატანის სიჩქარე. უმეტეს შემთხვევაში ეს მტკიცება საკმაოდ ზუსტია, თუმცა დისიპაციურ გარემოში გავრცელებისას ეს მტკიცება შეიძლება დაირღვეს.

                                               

ელექტრომაგნეტიზმი

ელექტრომაგნეტიზმი - ერთ-ერთი ოთხი ფუნდამენტური ურთიერთქმედებიდან. სხვა ფუნდამენტური ურთიერთქმედებები არის სუსტი ურთიერთქმედება, ძლიერი ურთიერთქმედება და გრავიტაცია. ელექტრომაგნიტურ ურთიერთქმედებით ხასიათდებიან მუხტის მქონე სხეულები. არეს, რომელში ...

                                               

ფუნდამენტური ურთიერთქმედება

ფუნდამენტური ურთიერთქმედებები - ფიზიკაში ურთიერთქმედების სხვადასდხვა ძალები, რომელთა საშუალებითაც ურთიერთქმედებენ ელემენტარული ნაწილაკები. ფუნდამენტურია ის ურთიერთქმედება, რომელიც არ შეიძლება აღწერილი იქნას როგორც სხვა სახის ურთიერთქმედებების რაი ...

                                               

აპოცენტრი და პერიცენტრი

პერიცენტრი და აპოცენტრი, ლათ. centrum - ცენტრი) - ციური სხეულის ორბიტის უახლოესი და უშორესი წერტილები ცენტრალური სხეულიდან, რომლის გარშემოც ისინი ბრუნავენ. მზის სისტემის პლანეტების ორბიტაზე პერიცენტრსა და აპოცენტრს უწოდებენ შესაბამისად პერიჰელიუმ ...

                                               

გალაქტიკა

გალაქტიკა - გრავიტაციულად დაკავშირებული მატერიის მასიური სისტემა, რომელიც შეიცავს ვარსკვლავებს, ვარსკვლავურ ნარჩენებს, გაზისა და მტვრის ვარსკვლავთშორის სივრცესა და ბნელ მატერიას - მნიშვნელოვან, მაგრამ თითქმის უცნობ კომპონენტს. სიტყვა გალაქტიკა ბე ...

                                               

ვარსკვლავების ადგილობრივი სისტემა

ვარსკვლავების ადგილობრივი სისტემა - ჩვენს გალაქტიკაში მზის სისტემის მახლობლად განლაგებული ზოგიერთი ტიპის დიდი მნათობის ვარსკვლავისაგან შემდგარი შეჯგუფება. მანძილი მზიდან შეჯგუფების ცენტრამდე დაახლ. 100 პარსეკი. ვარაუდობენ, რომ სისტემას აქვს საკუთ ...

                                               

ვაშაკიძე-ოორტის მეთოდი

ვაშაკიძე-ოორტის მეთოდი - მეთოდი, რომლითაც ასტრონომიაში შეისწავლება ჩვენი გალაქტიკის ვარსკვლავთა სივრცული განაწილება. ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად შეიმუშავეს ქართველმა ასტროფიზიკოსმა მიხეილ ვაშაკიძემ და ნიდერლანდელმა ასტრონომმა იან ოორტმა. ამ მეთო ...

                                               

ოპტიკური ასტრონომია

ოპტიკური ასტრონომია - მეცნიერების ერთ-ერთი ყველაზე ძველი დარგია. ჩვენს წელღაღრიცხვამდე რამდენიმე ათასი წლის წინ ციურ სხეულებს აკვირდებოდნენ ბაბილონში, ეგვიპტეში, ჩინეთსა და ინდოეთში. უძველესი დროიდანვე ადამიანთა წარმოდგენამ ვარსკვლავები გააერთიან ...

                                               

ორბიტალური პერიოდი

ორბიტალური პერიოდი, სინოდური პერიოდი - დრო, რომელიც ერთ ობიექტს სჭირდება ერთი სრული ბრუნის შესასრულებლად მეორე ობიექტის მიმართ. როდესაც ახსნის გარეშეა ნახსენები ასტრონომიაში, ეს უკავშირდება ასტრონომიული ობიექტის ბრუნვის სიდერულ პერიოდს, რომელიც ვ ...

                                               

პლანეტური ნისლეული

პლანეტური ნისლეული - ემისიური ნისლეულის ტიპი, რომელიც მოიცავს წითელი გიგანტი ვარსკვლავების მიერ გამოტყორცნილ იონიზირებულ გაფართოებად მნათ გარსს. სიტყვა nebula ლათინურად ღრუბელს ან ნისლეულს ნიშნავს და ტერმინი "პლანეტური ნისლეული" არასწორადაა შერჩე ...

                                               

შავი ხვრელი

შავი ხვრელი - არე სივრცეში, რომელშიც გრავიტაციული ველი იმდენად ძლიერია, რომ არაფერს, სინათლესაც კი, არ ძალუძს მისი მიზიდულობისგან თავის დაღწევა მისი მოქმედების არეალში მოხვედრისას. შავი ხვრელი სავარაუდოდ წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც გიგანტური ვარს ...

                                               

ცის მექანიკა

ცის მექანიკა - ასტრონომიის დარგი, რომელიც შეისწავლის მზის სისტემის სხეულების მოძრაობას გრავიტაციულ ველში. ზოგიერთი საკიტხის შესწავლისას ხანდახან საჭირო ხდება არაგრავიტაციული ძალების გათვალისწინება. ცის მექნიკის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მიმართულე ...

                                               

ცის სფერო

ცის სფერო - ნებისმიერრადიუსიანი დამხმარე წარმოსახვითი სფერო, რომელზეც აგეგმილებენ ციურ მნათობს და რომელსაც სხვადასხვა ასტრომეტრიული ამოცანის მოსახსნელად იყენებენ. შორეულ წარსულში ცნება "ცის სფერო" წარმოიშვა იმასთან დაკავშირებით, რომ ადამიანს, რომ ...

                                               

წელიწადის დროები

წელიწადის დროები - წელიწადის პერიოდები, რომლებიც დადგენილია ცის თაღზე მზის ხილული მოძრაობისა და ბუნებაში სეზონური ცვლილებების მიხედვით. წელიწადის დროების ცვლას განაპირობებს ის, რომ დედამიწის ბრუნვის ღერძი, რომელიც 66° 33′ კუთხითაა დახრილი დედამიწ ...

                                               

წითელი ჯუჯა

წითელი ჯუჯა - მთავარი მიმდევრობის პატარა და შედარებით ცივი ვარსკვლავი, ან გვიანდელი K ან M სპექტრული ტიპის. წითელი ჯუჯების მასები იცვლება 0.075 -დან 0.5 მზის მასამდე. მათი ზედაპირის ტემპერატურა 4000 კელვინზე ნაკლებია. წითელი ჯუჯები ვარსკვლავთა ყვ ...

                                               

ჰერცშპრუნგ-რასელის დიაგრამა

ჰერცშპრუნგ-რასელის დიაგრამა - ვარსკვლავების მიმოფანტული გრაფიკი, რომელზეც ნაჩვენებია კავშირი ვარსკვლავების აბსოლუტურ ვარსკვლავიერ სიდიდესა და სპექტრულ ტიპებსა და ეფექტურ ტემპერატურებს შორის. ჰერცშპრუნგ-რასელის დიაგრამა ვარსკვლავების ადგილმდებარეო ...

                                               

ვულკანოლოგია

ვულკანოლოგია - მეცნიერება ვულკანების შესახებ, დინამიკური გეოლოგიის ერთ-ერთი დარგი. შეისწავლის ვულკანების წარმოშობის, განვითარების და განლაგების კანონზომიერებებსა და ვულკანური ამოფრქვევის პროდუქტებს.

                                               

მეტეოროლოგია

მეტეოროლოგია - მეცნიერება ატმოსფეროსა და მასში მიმდინარე პროცესების შესახებ. ტერმინი მეტეოროლოგია ცნობილია ანტიკური ხანიდან, როდესაც არისტოტელემ შექმნა ამ სახელწოდების ტრაქტატი. XV-XVI საუკუნეებში დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენების შედეგად დაგროვდა დედ ...

                                               

ნიადაგთმცოდნეობა

ნიადაგთმცოდნეობა - მეცნიერება ნიადაგის, მისი წარმოშობის განვითარების, გეოგრაფიული გავრცელების, რაციონალურად გამოყენებისა და შედგენილობა-თვისებების შესახებ. ნიადაგთმცოდნეობა შეისწავლის ნიადაგს, როგორც ბუნების სხეულს, წარმოების საშუალებას და შრომის ...

                                               

გეომეტრია

გეომეტრია - მათემატიკის დარგი, რომელიც სივრცობრივ გამზომილებებსა და მათ განზოგადოებებს შეისწავლის. პირობითად გეომეტრიაში შეიძლება გამოიყოს შემდეგი ქვედარგები: ელემენტარული გეომეტრია - წერტილების, წრფეებისა და სიბრტყეების, ასევე სიბრტყეებზე ფიგურე ...

                                               

არაევკლიდური გეომეტრია

არაევკლიდური გეომეტრია - პირდაპირი გაგებით – ნებისმიერი გეომეტრიული სისტემა, რომელიც განსხვავდება ევკლიდური გეომეტრიისაგან, თუმცა ტრადიციულად ტერმინში "არაევკლიდური გეომეტრია" გულისხმობენ ძირითადად ორ გეომეტრიულ სისტემას: ლობაჩევსკის გეომეტრიასა ...

                                               

გეომეტრიის განვითარების პერიოდები

გეომეტრია - მათემატიკის დარგი, რომელიც სივრცობრივ გამზომილებებსა და მათ განზოგადოებებს შეისწავლის. თავდაპირველად გამოიყენებოდა, როგორც მეცნიერება ფიგურებზე, მათ ურთიერთგანლაგებასა და სიდიდეებზე. თუმცა თანამედროვე გეომეტრია ამ საზღვრებს გასცდა. გე ...

                                               

დიამეტრი

დიამეტრი - სწორი ხაზის მონაკვეთი; ეწოდება წრეწირზე მდებარე ორი წერტილის შემაერთებელ მონაკვეთს, რომელიც წრეწირის ცენტრზე გაივლის. დიამეტრი რადიუსის ორზე ნამრავლის ტოლია: d = 2 r {\displaystyle d=2r}

                                               

პერიმეტრი

პერიმეტრი - გეომეტრიაში მრავალკუთხედის გვერდების სიგრძეთა ჯამი. პერიმეტრი აღინიშნება P {\displaystyle P\,} ასოთი. წრეწირის პერიმეტრს წრეწირის სიგრძე ეწოდება და l {\displaystyle l\,} ასოთი აღინიშნება.

                                               

სამკუთხედი

სამკუთხედი - უმარტივესი მრავალკუთხა გეომეტრიული ფიგურა სამი გვერდითა და სამი კუთხით; სიბრტყის ნაწილი, რომელიც ერთ წრფეზე არმდებარე სამი წერტილითა და მათი შემაერთებელი სამი მონაკვეთით შემოიფარგლება. სამკუთხედი შეიძლება იყოს მრავალი სახის, მაგრამ ყ ...

                                               

ტრიგონომეტრია

ტრიგონომეტრია არის ამოცანები, რომლებიც ახლა ტრიგონომეტრიული ფუნქციების მეშვეობით იხსნება, დიდი ხნის წინათ წარმოიშვა. ძველად ასეთი ამოცანების ამოხსნის ცოდნა განსაკუთრებით ასტრონომიისთვის იყო საჭირო. ასტრონომებს აინტერესებდათ თანაფარდობანი სფერული ...

                                               

წირი

წირი - გეომეტრიული პირველსაწყისი ცნება, რომლის ზუსტი და საკმაოდ ზოგადი განსაზღვრება წარმოადგენს დიდ სიძნელეს; ამიტომ გეომეტრიის სხვადასხვა დარგში სხვადასხვანაირად განსაზღვრავენ. თუ წირი თავისთავს კვეთს, მაშინ მას შეკრულ წირს უწოდებენ. შეკრული წირ ...

                                               

წრე

წრე - წრეწირით შემოსაზღვრული და მისი ცენტრის შემცველი სიბრტყის ნაწილი. წრის ფართობი ტოლია πR², სადაც R არის წრეწირის რადიუსი, ხოლო π - წრეწირის სიგრძის ფარდობა მის დიამეტრთან.

                                               

ჰილბერტის აქსიომატიკა

ჰილბერტის აქსიომატიკა - ევკლიდური გეომეტრიის აქსიომების სისტემა. შემუშავებულია ჰილბერტის მიერ, როგორც უფრო სრული, ვიდრე ევკლიდეს აქსიომების სისტემა. სისტემა შედგება 20 აქსიომისგან და დაყოფილია 5 ჯგუფად: თანამონაწილეობის, განაწილების, შესაბამისობი ...