ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 307




                                               

ზეახალი ვარსკვლავის ნარჩენი

ზეახალი ვარსკვლავის ნარჩენი - გაზისა და მტვრის წარმონაქმნი, ვარსკვლავის კატასტროფული აფეთქებისა და მისი ზეახალ ვარსკვლავად გადაქცევის შედეგი. აფეთქების დროს ზეახალი ვარსკვლავის ქერქი ყველა მიმართულებით იფანტება, წარმოქმნის რა უზარმაზარი სიჩქარით ...

                                               

სპექტრული კლასი

სპექტრული კლასები - ვარსკვლავთა კლასიფიკაცია მათი გამოსხივების სპექტრის, უპირველეს ყოვლისა ფოტოსფეროს ტემპერატურით. დაწყებით მიახლოვებიასას ვარსკვლავის გამოსხივების სპექტრი აბსოლუტურად შავი სხეულის გამოსხივებას უახლოვდება, რომლის ტემპერატურა მისი ...

                                               

ფიზიკური კოსმოლოგია

ფიზიკური კოსმოლოგია - ასტროფიზიკის განშტოებაა და შეისწავლის კოსმოსის სტრუქტურას, ცდილობს პასუხი გასცეს ისეთ ფუნდამენტულ შეკითხვებს, როგორიცაა სამყაროს შექმნა და ევოლუცია. კოსმოლოგია ჩართულია კოსმიურ სხეულთა მოძრაობისა და პირველადი საწყისის შესწავ ...

                                               

წითელი ძვრა

წითელი ძვრა - ქიმიურ ელემენტთა სპექტრალური ზოლის ძვრა წითელ მხარეს. ეს მოვლენა არის დოპლერის ეფექტის ანუ გრავიტაციული წითელი ძვრის გამოვლენა ან მათი კომბინაცია. სპექტრალური ზოლის ძვრას იისფერ მხარეს იისფერ ძვრას უწოდებენ.

                                               

ატომის ბირთვი

ატომის ბირთვი - ატომის ცენტრალური ნაწილი, რომელშიც თავმოყრილია ატომის მთელი დადებითი მუხტი და თითქმის მთელი მასა. ატომის ბირთვის არსებობა ექსპერიმენტულად დაადგინა ერნესტ რეზერფორდმა 1911 წელს. ბირთვი ატომში იკავებს უმნიშვნელო მოცულობას. ატომის თი ...

                                               

ატომური თეორია

ატომური თეორია - ქიმიასა და ფიზიკაში სამეცნიერო თეორია მატერიის ბუნების შესახებ, რომელიც ადგენს, რომ მატერიაშედგება დისკრეტული ერთეულებისაგან, რომელსაც ატომები ეწოდება. მსგავსი ფილოსოფიურიკონცეფცია ანტიკურ საბერძნეთში ჩამოყალიბდა და სამეცნიერო წრ ...

                                               

ბორის პოსტულატები

ბორის პოსტულატები - დანიელი მეცნიერ ნილს ბორის მიერ დამტკიცების გარეშე შემოღებული ძირითადი დაშვებები, რომელიც საფუძვლად დაედო ბორის თეორიას. ცნობილია, რომ რეზერფორდის პლანეტალური მოდელი მოიცავდა წინააღმდეგობებს. ნაკლოვანებების გამოსწორება მოახერხ ...

                                               

ელექტრონული კონფიგურაცია

ელექტრონული კონფიგურაცია - არის ელექტრონების განაწილების ფორმულა ქიმიური ელემენტის ანმოლეკულის ატომის სხვადასხვა ელექტრონული გარსებზე. კვანტური მექანიკის მიხედვით ელექტრონული კონფიგურაცია - ეს არის ერთელექტრონული ტალღური ფუნქციის სრული ჩამონათვალ ...

                                               

კომპტონის ეფექტი

კომპტონის ეფექტი - თავისუფალ ელექტრონებზე ელექტრომაგნიტური გამოსხივების დრეკადი გაბნევა, რასაც თან ახლავს ტალღის სიგრძის გადიდება; აღმოაჩინა ართურ კომპტონმა 1922 წელს. კვანტური თეორიის თანახმად, ელექტრომაგნიტური ტალღების გაბნევა დამუხტულ ნაწილაკე ...

                                               

რენტგენული გამოსხივება

რენტგენული გამოსხივება - ელექტრომაგნიტური ტალღები, რომელთა ფოტონების ენერგიაც ელექტრომაგნიტური ტალღების შკალაზე მდებარეობს ულტრაიისფერ გამოსხივებასა და გამა-გამოსხივებას შორის, რაც შეესაბამება ტალღის სიგრძეებს 10 −2 -დან 10 2 -მდე Å-ს. რენტგენული ...

                                               

ალფა-გამოსხივება

ალფა-გამოსხივება ან α-გამოსხივება − რადიოაქტიური გამოსხივების ერთ-ერთი ტიპი. შედგება ორი ნეიტრონისგან და ორი პროტონისგან, მეორენაირად მას ჰელიუმის ბირთვად მოიხსენიებენ, რადგანაც ჰელიუმ-4 ანალოგიური რაოდენობის ნუკლონებს შეიცავს. მისი მუხტი +2-ის ტ ...

                                               

ბეტა-გამოსხივება

ბეტა-გამოსხივება − ბირთვულ ფიზიკაში რადიოაქტიური გამოსხივების ერთ-ერთი ტიპი. აღინიშნება β სიმბოლოთი. შედგება ელექტრონებისგან ან პოზიტრონებისგან. არის სუსტი გამოსხივება.

                                               

ბირთვული რეაქტორი

ბირთვული რეაქტორი - მოწყობილობა რომელშიც ხორციელდება მართვადი ბირთვული ჯაჭვური რეაქცია, ენერგიის გამოყოფის თანხლებით. პირველი ბირთვული რეაქტორი აშენდა და გაეშვა 1942 წლის დეკემბერს აშშ-ში, ენრიკო ფერმის ხელმძღვანელობით. პირველი რეაქტორი, რომელიც ...

                                               

გამა-გამოსხივება

გამა-გამოსხივება, γ-გამოსხივება - მოკლეტალღიანი ელექტრომაგნიტური გამოსხივება. გამა-გამოსხივებას მეტად მცირე ტალღის სიგრძე და ამის გამო მკვეთრად გამოსახული კორპუსკულური თვისებები აქვს. გამა-გამოსხივება წარმოიქმნება რადიოაქტიურო ბირთვებისა და ელემე ...

                                               

დაშლის მუდმივა

თუ სისტემის შემადგენელი ელემენტების რაოდენობა ექსპონენციალურად კლებულობს, მაშინ t დროის შემდეგ დარჩენილი ელემენტების რაოდენობა შეიძლება გამოისახოს ფორმულით, რომელიც ხარისხის მაჩვენებელში შეიცავს λ მუდმივას, რომელსაც დაშლის მუდმივა ეწოდება: N t = ...

                                               

იზობარები

იზობარები - ატომები, რომლებიც არიან განსხვავებული ქიმიური ელემენტები, მაგრამ აქვთ ნუკლონების ერთნაირი რიცხვი. იზობარებს აქვთ ერთმანეთისაგან განსხვავებული ატომური ნომერი, მაგრამ აქვთ ერთნაირი მასური რიცხვი, ასეთებია, მაგალითად: 40 S, 40 Cl, 40 Ar, ...

                                               

ნახევრად დაშლის პერიოდი

თუ სისტემის შემადგენელი ელემენტების რაოდენობა ექსპონენციალურად კლებულობს, მისი ნახევრად დაშლის პერიოდი ეწოდება დროს, რომელიც საჭიროა ამ სისტემაში შემავალი ელემენტების საწყისი რაოდენობის ორჯერ შემცირებისათვის. კერძოდ, რადიოაქტიური ნივთიერების ნახე ...

                                               

პოზიტრონული გამოსხივება

პოზიტრონული გამოსხივება, იგივე ბეტა პლუს გამოსხივება - რადიოაქტიური გამოსხივების ერთ-ერთი ტიპი, რომელიც β + სიმბოლოთი აღინიშნება. როდესაც ბირთვში პროტონი იშლება, იგი გარდაიქმნება ნეიტრონად და წარმოიქმნება პოზიტრონი და ელექტრონის ნეიტრინო. ვინაიდა ...

                                               

პროტონული გამოსხივება

პროტონული გამოსხივება - რადიოაქტიური დაშლის ერთ-ერთი ტიპი, რომელიც იშვიათად გვხვდება. ძირითადად ხდება ბეტა გამოსხივების შემდგომ, როდესაც პროტონი აგზნებულ მდგომარეობაშია. ამ დროს პროტონი ტოვებს ბირთვს, ხოლო მისი აჩქარება შესაძლებელია ხაზოვანი ამაჩ ...

                                               

სცინტილატორი

სცინტილატორები არიან გამჭვირვალე სხეულები, რომლებშიც იონიზაცია იწვევს თვალით ხილვადი სინათლის გამოსხივებას. როდესაც სცინტილატორს მოხვდება დიდი ენერგიის მქონე α, β ან γ ნაწილაკი, იგი გამოიწვევს სცინტილატორის კრისტალური სტრუქტურიდან ელექტრონის ამოგ ...

                                               

გრავიტაცია

გრავიტაცია - ერთ-ერთი ოთხ ფუნდამენტურ ურთიერთქმედებას შორის, რომლის მეშვეობითაც მასის მქონე სხეულები ერთმანეთს იზიდავენ. ყოველდღიურ ცხოოვრებაში გრავიტაციის გამოვლინებაა ის, რომ სხეულებს გააჩნიათ წონა და ისინი საყრდენის ან საკიდის არარსებობის შემთ ...

                                               

გრავიტაციული მუდმივა

გრავიტაციული მუდმივა - პროპორციულობის G კოეფიციენტი ნიუტონის მსოფლიო მიზიდულობის კანონის გამომსახველ ფორმულაში F = G m 1 m 2 R 2 {\displaystyle F=G{\frac {m_{1}m_{2}}{R^{2}}}}, სადაც F არის მიზიდულობის ძალა, M და m - ურთიერთქმედ სხეულთა მასები, r ...

                                               

გრავიტაციული ტალღები

გრავიტაციული ტალღები - აშლილობა სივრცე-დროის გამრუდებაში, რომელსაც გამოიმუშავებს აჩქარებული მასები. მათი არსებობის იდეა პირველად 1905 წელს, ჟიულ ანრი პუანკარეს გაუჩნდა, ხოლო შემდგომში მათი არსებობა იწინასწარმეტყველა ალბერტ აინშტაინმა 1916 წელს, თ ...

                                               

ლოკომოცია

ლოკომოცია - ადამიანისა და ცხოველების აქტიური გადაადგილება სივრცეში. ლოკომოციას მიეკუთვნება ცურვა, ხმელეთზე გადაადგილების სხვადასხვა ფორმა და ფრენა. ლოკომოციის მეშვეობით ცხოველები მოიპოვებენ საკვებს, თავს აღწევენ მტერს და სხვ. არსებობს ლოკომოციის ...

                                               

ნიუტონის კანონები

ნიუტონის კანონები - სამი კანონი, რომლებიც საფუძვლად უდევს ეგრეთ წოდებულ კლასიკურ მექანიკას. ჩამოაყალიბა ისააკ ნიუტონმა 1687 წელს. პირველი კანონი: "ყოველი სხეული ცდილობს შეინარჩუნოს თავისი უძრაობის ან თანაბარი წრფივი მოძრაობის მდგომარეობა, ვიდრე დ ...

                                               

ამპერის კანონი

"ამპერის კანონი წრედისთვის" ამ სტატიაზე გადმოდის. კანონი, რომელიც აღწერს ძალას ორ დენიან გამტარს შორის იხ. ამპერის ძალა. კლასიკურ ელექტროდინამიკაში ამპერის კანონი, რომელიც აღმოჩენილი იქნა ანდრე მარი ამპერის მიერ 1826 წელს, აკავშირებს ჩაკეტილ კონტ ...

                                               

ბიო-სავარის კანონი

ბიო-სავარის კანონი - ელექტროდინამიკის კანონი, რომელიც განსაზღვრავს მაგნიტურ ველს B გენერირებულს ელექტრული დენის მიერ. ვექტორული ველი B დამოკიდებულია ელექტრული დენის სიდიდეზე, მიმართულებაზე, სიგრძეზე და ასევე ფუნდამენტურ ფიზიკურ მუდმივაზე, რომელსა ...

                                               

გამტარი

ფიზიკაში გამტარი ეწოდება ისეთ ნივთიერებას ან სხეულს, რომელიც შეიცავს თავისუფალ მუხტს. მეტალის გამტარებში, როგორიცაა სპილენძი ან ალუმინი თავისუფალ მუხტს ელექტრონები წარმოადგენენ. დადებითად დამუხტული ნაწილაკები. ყველა გამტარში არის მუხტი, რომელიც მ ...

                                               

დენის სიმკვრივე

დენის სიმკვრივე - ფიზიკური სიდიდე, რომელიც ახასიათებს მუხტის ნაკადის სიმკვრივეს. დენის სიმკვრივე ვექტორული სიდიდეა. SI სისტემაში, დენის სიმკვრივის ერთეული არის ამპერი კვადრატულ მეტრზე.

                                               

დიპოლი

ფიზიკაში არსებობს ორი სახის დიპოლი: მაგნიტური დიპოლი შეიძლება შეიქმნას ელექტრული დენის ცირკულაციის შედეგად. მაგნიტური დიპოლის უმარტივესი მაგალითია გამტარის ერთი მარყუჟი, რომელშიც მუდმივი დენი გადის. ელექტრული დიპოლი - სისტემა, რომელიც შედგენილია ...

                                               

ელექტრომაგნიტური ველი

ელექტრომაგნიტური ველი - ფიზიკური ველი რომელსაც წარმოქმნიან ელექტრული მუხტის მქონე სხეულები. ის გავლენას ახდენს დამუხტული ნაწილაკების მოძრაობაზე. ელექტრომაგნიტური ველი განსაზღვრავს ელექტრომაგნიტურ ურთიერთქმედებას, რომელიც წარმოადგენს ბუნებაში არსე ...

                                               

ელექტრომაგნიტური ინდუქცია

მაიკლ ფარადეიმ აღმოაჩინა, რომ ელექტრომამოძრავებელი ძალა ემძ რომელიც ჩაკეტილი გამტარის გასწვრიც იქმნება პროპორციულია მაგნიტური ნაკადის ცვლილების ტემპისა. ამასთან არ აქვს მნიშვნელობა, რით არის გამოწვეული ნაკადის ცვლილება - მაგნიტური ველის ცვლილებით ...

                                               

ელექტრული ველი

ფიზიკაში ელექტრული ველი - ელექტრომაგნიტური ველის ერთ-ერთი შემადგენელი - მატერიის განსაკუთრებული ფორმა, რომელიც არსებობს დამუხტული სხეულების მახლობლად. ელექტრული ველი ასევე წარმოიქმნება დროში ცვლადი მაგნიტური ველის მიერ. ელექტრული ველი უხილავია, მ ...

                                               

ელექტრული ველის დაძაბულობა

ფიზიკაში ელექტრული ველის დაძაბულობა - ვექტორული სიდიდე, რომელიც ახასიათებს ელექტრულ ველს. სივრცის მოცემულ წერტილში მისი მნიშვნელობა ტოლია ამ წერტილში მოთავსებულ საცდელ მუხტზე მოქმედი F → {\displaystyle {\vec {F}}} ძალის ფარდობისა ამ მუხტის q {\di ...

                                               

ელექტრული ინდუქცია

ფიზიკაში ელექტრული ინდუქცია - ვექტორული სიდიდე, რომელიც ტოლია ელექტრული ველის დაძაბულობის ვექტორისა და პოლარიზაციის ვექტორის ჯამისა SI სისტემაში D = ϵ 0 E + P {\displaystyle \mathbf {D} =\epsilon _{0}\mathbf {E} +\mathbf {P} }. გაუსის ერთეულთა სი ...

                                               

ელექტრული ნაკადი

ელექტროდინამიკაში, ელექტრული ნაკადი ეწოდება ელექტრული ველის დაძაბულობის ნაკადს. ელექტრული ნაკადი პროპორციული რაიმე ზედაპირის გამჭოლი ელექტრული ველის ძალწირების რაოდენობისა. ელექტრული ნაკადი d Φ E {\displaystyle d\Phi _{E}\,} რაიმე უსასრულოდ მცირე ...

                                               

ელექტრული პოტენციალი

ელექტროსტატიკაში- ელექტრული პოტენციალი სივრცის რაიმე წერტილში, არის ელექტრული პოტენციური ენერგია გაყოფილი ელექტრულ მუხტზე. ელექტრული პოტენციალი სკალარული სიდიდეა და SI სისტემაში იზომება ვოლტებში. კლასიკურ ელექტროდინამიკაში არსებობს განზოგადებული ...

                                               

ვოლტი

ვოლტი - ელექტრომამოძრავებელი ძალისა და ძაბვის საზომი ერთეული ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში. ამ ერთეულს სახელი ეწოდა იტალიელი ფიზიკოსის ალესანდრო ვოლტას პატივსაცემად, რომელმაც გამოიგონა ვოლტას სვეტი, თანამედროვე ქიმიური ბატარეის ერთ-ერთი პირველი ...

                                               

ლორენცის ძალა

ლორენცის ძალა - ძალა, რომლითაც ელექტრომაგნიტური ველი მოქმედებს წერტილოვან მუხტზე. SI სისტემის ერთეულებში ელექტრული ველისა და მაგნიტური ველის მეშვეობით ის შემდეგნაირად გამოისახება: F = q E + v B, {\displaystyle \mathbf {F} =q\mathbf {E} +\mathbf { ...

                                               

მაგნიტური ველი

მაგნიტური ველი - ელექტრომაგნიტური ველის შემადგენელი ნაწილი, რომელსაც აჩენს დროში ცვლადი ელექტრული ველი, ელექტრული დენი ან ნაწილაკების საკუთარი მაგნიტური მომენტი. მაგნიტური ველი არის მატერიის განსაკუთრებული ფორმა, რომლის მეშვეობითაც ხორციელდება ურ ...

                                               

მაგნიტური ინდუქცია

ფიზიკაში მაგნიტური ინდუქცია - ვექტორული სიდიდე, რომელიც განსაზღვრავს რა F → {\displaystyle {\vec {F}}} ძალით მოქმედებს მაგნიტური ველი B → {\displaystyle {\vec {B}}\!} მუხტზე, რომელიც v → {\displaystyle {\vec {v}}\!} სიჩქარით მოძრაობს. უფრო ზუსტად ...

                                               

მაგნიტური ნაკადი

მაგნიტური ნაკადი არის მაგნიტური ფიზიკური სიდიდე, რომელიც აღწერს მაგნიტური ველის ძალასა და კონფიგურაციას რაიმე ზედაპირზე. SI სისტემაში მაგნიტური ნაკადის ერთეული არის ვებერი, ხოლო გაუსის ერთეულთა სისტემაში გს სმ 2.

                                               

მაქსველის განტოლებები

მაქსველის განტოლებები - ოთხი კერძო წარმოებულიანი დიფერენციალური განტოლებისგან შემდგარი სისტემა, რომელიც აკავშირებს ელექტრულ და მაგნიტურ ველებს მათ წყაროებთან: მუხტის სიმკვრივესთან და დენის სიმკვრივესთან. ამ განტოლებებიდან შესაძლებელია იმის ჩვენებ ...

                                               

მუხტის სიმკვრივე

წრფივი, ზედაპირული და მოცულობითი მუხტის სიმკვრივე არის ფიზიკური სიდიდე, რომელიც განსაზღვრავს მუხტის რაოდენობას წირის, ზედაპირის ან მოცულობის ერთეულში. მუხტის სიმკვრივის ერთეული SI სისტემაში არის კულონი მეტრზე, კულონი კვადრატულ მეტრზე და კულონი კუ ...

                                               

მუხტის შენახვის კანონი

ფიზიკაში მუხტის შენახვის კანონი ამტკიცებს, რომ ელექტრული მუხტი არ შეიძლება გაქრეს ან გაჩნდეს. სხვა სიტყვებით, ბუნებაში დადებითი მუხტის ოდენობას გამოკლებული უარყოფითი მუხტის ოდენობა შენახვადი სიდიდეა. ეს კანონი აღმოჩენილი იქნა ბენჯამინ ფრანკლინის ...

                                               

რადიოტალღები

რადიოტალღები - ელექტრომაგნიტური გამოსხივება, რომლის ტალღის სიგრძეებიც ელექტრომაგნიტურ სპექტრში ინფრაწითელ გამოსხივებაზე უფრო გრძელია. რადიოტალღებს აქვს სიხშირე 3 კჰც-დან 300 გჰც-მდე, და შესაბამისი ტალღის სიგრძე 100 კილომეტრიდან 1 მილიმეტრამდე. რო ...

                                               

უწყვეტობის განტოლება

უწყვეტობის განტოლება - ფიზიკაში, დიფერენციალური განტოლება, რომელიც აღწერს რაიმე შენახვადი სიდიდის გადატანას, როგორიცაა მასა, მუხტი, ენერგია, იმპულსი და ა. შ. უწყვეტობის განტოლება არის შენახვის კანონის უფრო მკაცრი ლოკალური ფორმა. ქვემოთ განხილული ...

                                               

ბატარეა

ბატარეა - მუდმივი ელექტრული დენის წყარო, რომელშიც მიმდინარეობს ელექტრული მუხტების განცალკევება, რომელიც გროვდება დენის წყაროს პოლუსებზე და ჩნდება პოტენციალთა სხვაობა, იგივე ძაბვა, რომელიც აღინიშნება U ასოთი. პოტენციალთა სხვაობა არის ელექტრული ძალ ...

                                               

განახლებადი ენერგია

განახლებადი ენერგია ანუ რეგენერაციული ენერგია - მიიღება ისეთი წყაროებიდან, რომელიც ითვლება ამოუწურავად. განახლებადი ენერგიის გამოყენების ძირითადი პრინციპია ის, რომ ხდება გარემოში მიმდინარე პროცესების გამოყენება ტექნიკური მიზნით. განახლებადი ენერგ ...

                                               

მოქცევითი ენერგია

მოქცევითი ენერგია - ენერგიის განახლებადი წყარო, ჰიდროელექტრული ძალის ერთ-ერთი ტიპი, რომელიც წყლის მიქცევ-მოქვევის ენერგიას ელექტროობად ან რაიმე სხვა სახის ძალად გარდაქმნის. მისი მიღება ხდება დედამიწის, მზისა და მთვარის ურთიერთშეთანხმებული მოძრაობ ...