ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 302




                                               

ბერნარდ ბოლცანო

1805–1820 წლებში ხელმძღვანელობდა პრაღის უნივერსიტეტის რელიგიის ისტორიის კათედრას, 1805 წლიდან სამეცნიერო სამეფო ჩეხური საზოგადოების წევრი და იმავე უნივერსიტეტის ფილოსოფიიის ფაკულტეტის დეკანი იყო. 1820 წელს თავისუფლად მოაზროვნე ბოლცანო დაითხოვეს უ ...

                                               

ფრიდრიხ ნიცშე

ფრიდრიხ ვილჰელმ ნიცშე - XIX საუკუნის გერმანელი ფილოსოფოსი. ის წერდა კრიტიკულ წერილებს რელიგიაზე, სიკვდილზე, თანამედროვე კულტურაზე და მეცნიერებაზე მეტაფორებისა და აფორიზმების გამოყენებით.

                                               

ლევ შესტოვი

ლევ ისააკის ძე შესტოვი დაბადაბისას იეჰუდა ლეიბ შვარცმანი - უკრაინელი/რუსი ეგზისტენციალისტი ფილოსოფოსი.

                                               

მიქაელ მთავარანგელოზი

მიქაელ მთავარანგელოზი - უფლის ანგელოზთა დასის წინამძღოლი ანგელოზი - მთავარანგელოზი. მართლმადიდებლურ ეკლესიაში მისი ხსენების დღეა 8 ნოემბერი და 6 სექტემბერი, ხოლო კათოლიკურში - 29 სექტემბერი. მთავარანგელოზ მიქაელისა და სხვათა უხორცოთა ზეცისა ძალთა ...

                                               

პოლ ბარანი

პოლ ბარანი - რუსულ-ებრაული წარმოშობის ამერიკელი ეკონომისტი. მაგისტრის ხარისხი მიიღო ჰარვარდის უნივერსიტეტში; ფილოსოფიის დოქტორი გახდა 1932 წელს, ბერლინში. მუშაობდა ნიუ-იორკის ფედერალურ სარეზერვო ბანკში. ასწავლიდა სტენფორდის უნვიერსიტეტში. ის არის ...

                                               

ფრანც მერინგი

1866-1870 წლებში განათლება მიიღო ლაიფციგისა და ბერლინის უნივერსიტეტებში. 1882 წელს გახდა ფილოსოფიის დოქტორი. 1891 წლიდან იყო გერმანიის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი, იყო ამ პარტიის მემარცხენე-რევოლუციური ფრთის ლიდერი. იყო პარტიის გამოცემის, " ...

                                               

მიხეილ სუსლოვი

მიხეილ სუსლოვი - საბჭოთა სახელმწიფო მოღვაწე, საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის მეორე მდივანი და პარტიის არაოფიციალური იდეოლოგი, პასუხისმგებელი შიდაპარტიულ დემოკრატიასა და ძალაუფლების გადანაწილებაზე. ცვლილებების მიმართ უარყოფითი დამოკიდებულების ...

                                               

ლევ ტროცკი

ლევ ტროცკი, დაბ. ლევ დავიდოვიჩ ბრონშტეინი - საბჭოთა მარქსისტი რევოლუციონერი და თეორეტიკოსი, პოლიტიკოსი, წითელი არმიის დამაარსებელი და პირველი ხელმძღვანელი. ტროცკის იდეები ტროცკიზმის კომუნისტური თეორიის ბაზისია და ტროცკიზმი დღემდე რჩება კომუნისტურ ...

                                               

გოლა ჩიტაძე

სწავლობდა ჯერ გორის სასულიერო სასწავლებელში, 1881 წლიდან კი თბილისის სასულიერო სემინარიაში. აქტიურად მონაწილეობდა სტუდენტთა რევოლუციურ საქმიანობაში. 1885 წელს იძულებული გახდა სწავლისთვის თავი დაენებებინა. თავის ძმასთან შიო ჩიტაძესთან ერთად იგი მა ...

                                               

აზოტის ციკლი

აზოტის ჩაკეტილი ციკლით ხდება სიცოცხლისათვის აუცილებელი აზოტის ნაერთების წრებრუნვა ორგანიზმში. ამ წრებრუნვაში გადამწყვეტ როლს ბაქტერიები ასრულებს. აზოტის ციკლი არის გზა რომლის საშუალებითაც ხდება აზოტის გარდასახვა რამდენიმე ფორმაში, რა ფორმებითაც ა ...

                                               

ბიოგეოგრაფია

ბიოგეოგრაფია - მეცნიერება, რომელიც შეისწავლის დედამიწის ზედაპირზე სხვადასხვაგვარი ბიოცენოზის, აგრეთვე ცხოველების, მცენარეებისა და მიკროორგანიზმების გავრცელებისა და განსახლების კანონზომიერებებს. ბიოგეოგრაფია ბიოლოგიისა და გეოგრაფიის მოსაზღვრე მეცნ ...

                                               

ბიოცენოზი

ბიოცენოზი - იმ მცენარეთა, ცხოველთა და მიკრობთა ერთობლიობა, რომლებიც ხმელეთის ან წყალსატევის რომელიმე უბანში სახლობენ და გარკვეული დამოკიდებულება აქვთ როგორც ერთიმეორესთან, ისე გარემოს აბიოტურ ფაქტორებთან. ტერმინი ბიოცენოზი შემოიღო გერმანელმა ბიოლ ...

                                               

ეკორეგიონი

ეკორეგიონი - ლანდშაფტური ერთეული, რომელიც გამოიყოფა არსებული ბიოგეოგრაფიული ერთეულების გათვალისწინებით. წარმოადგენს ხმელეთისა და აკვატორიის მსხვილ გარკვეულ მონაკვეთს, რომელიც გამოირჩევა ბიოტურად ერთფეროვანი გაერთიანებით. ველური ბუნების საერთაშორი ...

                                               

ენდემები

ენდემები - მცენარეები ან ცხოველები, რომელთაც უჭირავთ რომელიმე გეოგრაფიული რეგიონის, პროვინციის, ოლქის, რაიონის ცალკეული ადმინისტრაციული ან ოროგრაფიული ერთულის განსაზღვრული არეალი და დედამიწის ზედაპირის სხვა ნაწილში არ გვხვდებიან. შეიძლება იყოს კა ...

                                               

ზემო გვინეის ტყეები

ზემო გვინეის ტყეები - სეზონური ტროპიკული ტყის რეგიონი დასავლეთ აფრიკაში. ზემო გვინეის ტყეები გადაჭიმულია გვინეადან და სიერა-ლეონედან დასავლეთით ლიბერიისკენ, კოტ-დ’ივუარიდან და განადან სამხრეთით ტოგოსკენ. ბუნების მსოფლიო ფონდმა ზემო გვინეის ტყეები ...

                                               

ზოოგეოგრაფია

ზოოგეოგრაფია - ზოგადი მეცნიერების - ბიოგეოგრაფიის ნაწილი, რომელიც შეისწავლის ცხოველების განაწილებას დედამიწასა და სივრცეში, მათი დასახლების კანონზომიერებას გეოგრაფიული და კლიმატური პირობებისა და აგრეთვე მათი გავრცელების ისტორიული წარსულისაგან დამ ...

                                               

ნეოარქტიკული ოლქი

ნეოარქტიკული ოლქი ან ნეოარქტიკა - ხმელეთის ზოოგეოგრაფიული ოლქი. ნეოარქტიკულ ოლქს უკავია ჩრდილოეთ ამერიკა, კუნძულები გრენლანდია, ნიუფაუნლენდი, ალეუტის, ვანკუვერი, ბაფინის მიწა, გრანტის მიწა და სხვა. ნეოარქტიკულ ოლქში გვხვდება ძუძუმწოვრების 3 ენდემ ...

                                               

პალეოენდემები

პალეოენდემები - მცენარეთა და ცხოველთა ენდემური სახეობები, რომლებიც მხოლოდ გარკვეული ქვეყნისათვის არის დამახასიათებელი, ხშირად აღმოცენდება ამ ქვეყანაში და აქევე ხანგრძლივად არსებობს. ხშირად არ არის ნათესაურად დაკავშირებული გარემომცველი ფლორის სხვა ...

                                               

პლანქტონი

პლანქტონი - იმ ორგანიზმების ერთობლიობა, რომლებიც ზღვისა და კონტინენტური წყალსატევების წყლის სიზრქეში ცხოვრობენ და პასიურად გადაადგილდებიან დინების გავლენით. პლანქტონს შეადგენენ როგორც მცენარეები ისე ცხოველები. სწავლებას პლანქტონური ორგანიზმების შ ...

                                               

ფლორა

ფლორა - გარკვეული ტერიტორიის - ქვეყნის, ოროგრაფიული ერთეულის, კუნძულის, კონტინენტისა და სხვათა ისტორიულად ჩამოყალიბებული მცენარეთა სახეობების ერთობლიობა. სახელწოდება ფლორას ძირითადად თესლოვანი და გვიმრანაირი მცენარეებისათვის იყენებენ. უმდაბლესი მ ...

                                               

ფოსფორის ციკლი

მინერალებისა და ცხოველთა ძვლების შედგენილობაში ფოსფორი ძირითადად კალციუმის ფოსფატის სახით შედის. ფოსფატური ქანებიდან ფოსფორს მცენარე მხოლოდ მჟავა ნიადაგებიდან იტვისებს. მჟავას მოქმედებით ნიადაგში არსებული წყალში უხსნადი ფოსფატები წყალში ხსნად დიჰ ...

                                               

გიუნტერ ბლობელი

გიუნტერ ბლობელი - გერმანელი ბიოლოგი და ნობელის პრემიის ლაურეატი პროტეინების სიგნალების აღმოჩენაში რომელიც მათ ნავიგაციაში ეხმაებათ 1999 წელს.

                                               

ჯორჯ იანკოპულოსი

ჯორჯ იანკოპულოსი - ამერიკელი მეცნიერი და ბიზნესმენი, ერთ-ერთი წამყვანი ბიოლოგი მსოფლიოში. ის არის CSO, სამეცნიერო ხელმძღვანელი და პრეზიდენტი ბიოტექნოლოგიური კომპანიისა Regeneron Pharmaceuticals. იგი ერთ-ერთი ბერძენი მილიარდერია აშშ-ში. სამეცნიერო ...

                                               

ტრანსფორმაცია (გენეტიკა)

ტრანსფორმაცია - ორგანიზმის უჯრედის მიერ გარემოდან დნმ-ის თავისუფალი მოლეკულის შთანთქვისა და მისი გენომში ჩასმის პროცესი, რაც ამ უჯრედში იწვევს ახალი მემკვიდრული ნიშნების გაჩენას, რომლებიც დამახასიათებელია დნმ-ის დონორი ორგანიზმისთვის. ზოგჯერ ტრან ...

                                               

უკუტრანსკრიპტაზა

უკუტრანსკრიპტაზა - ფერმენტი, რომელიც ასრულებს კატალიზატორის როლს უკუტრანსკრიფციის დროს, როდესაც ხდება დნმ-ის სინთეზი რნმ-ის მატრიცაზე. ფერმენტს ასე ეწოდება იმიტომ, რომ ტრანსკრიფციის პროცესების უმეტესობა ცოცხალ ორგანიზმებში მიდის სხვა მიმართულებით ...

                                               

ბინომიალური ნომენკლატურა

ბინომიალური ნომენკლატურა - ცოცხალი ორგანიზმების მთავარი ტაქსონომიური კატეგორიის - სახეობის ბიოლოგიურ ნომენკლატურაში მიღებული ორმაგი დასახელება. პირველად გამოიყენა კონრად გესნერმა, მაგრამ როგორც სახეობის აღწერის მთავარ პირობად იგი კარლ ლინემ შემოი ...

                                               

ვაქცინაცია

ვაქცინაცია - ვაქცინის შეყვანა ადამიანის ან ცხოველის ორგანიზმში. დაფუძნებულია ილია მეჩნიკოვის მოძღვრებაზე ფაგოციტოზის შესახებ. ვაქცინის განმეორებით შეყვანის შედეგად ქვეითდება ორგანიზმის მგრძნობელობა სპეციფიკური ანტიგენისადმი ხდება ე.წ. დესენსიბილი ...

                                               

ხელოვნური გადარჩევა

ხელოვნური გადარჩევა არის პროცესი, რომელსაც ადამიანები იყენებენ მეცხოველეობაში და მემცენარეობაში, რათა შერჩევით განავითარონ სასურველი ფენოტიპური თვისებები. ეს მიიღწევა სასურველი ნიშნების მატარებელი მდედრებისა და მამრების შეჯვარებით. შინაური ცხოველ ...

                                               

ბიოლუმინესცენცია

ბიოლუმინესცენცია - ორგანიზმის ხილული ნათება, რომელიც დაკავშირებულია მის ცხოველმოქმედებასთან. ახასიათებს მრავალ ბაქტერიას, უმაღლეს მცენარეებს, ზოგიერთ უხერხემლო ცხოველებს და თევზებს. ბიოლუმინესცენცია უფრო მეტად გვხვდება ზღვებისა და ოკეანეების ბინა ...

                                               

კვანტური ბიოლოგია

კვანტური ბიოლოგია სამეცნიერო დისციპლინების ინტეგრირებული დარგია და მისი ამოცანაა კვანტური მექანიკისა და თეორიული ქიმიის გამოყენება ბიოლოგიური ობიექტების მუშაობის მექანიზმების შესწავლისთვის. მრავალი ბიოლოგიური პროცესი მოიცავს ენერგიის კვანტური მექ ...

                                               

სინაფსი

სინაფსი - ნეირონის კონტაქტის ადგილი მეორე ნეირონთან, კუნთთან ან სხვა ორგანოსთან, რომლის საშუალებითაც ხდება აგზნების ან შეკავების გადაცემა. აგზნება ან შეკავება გადაეცემა მხოლოდ ერთი მიმართულებით, კერძოდ, ნეირონის სინაფსური დაბოლოებიდან პრესინაფსიდ ...

                                               

სქესობრივი გადარჩევა

სქესობრივი გადარჩევა - ბუნებრივი გადარჩევის თანმდევი პროცესი, სადაც ერთი ბიოლოგიური სქესის წარმომადგენლები ირჩევენ სქესობრივ პარტნიორებს მეორე სქესის წარმომადგენლებიდან. ისინი ასევე კონკურენციას უწევენ იმავე სქესის დანარჩენ წარმომადგენლებს, რომლე ...

                                               

აერაცია

აერაცია - წყლის გაჯერება ჰაერის ჟანგბადით, აერაციას ატარებენ წყალსადენის გამწმენდ ნაგებობებში, რომ წყალს მოაცილონ რკინის ჰიდროჟანგი, თავისუფალი ნახშირმჟავა და გოგირდწყალბადი. აერაცია არსებითად აუმჯობესებს წყლის ხარისხს. ჩამდინარე წყლის ბიოლოგიური ...

                                               

ბიოგაზი

გაზს, რომელიც წარმოიქმნება ბიომასაში მეთანის დუღილის შედეგად, ბიოგაზი ეწოდება. ბიომასის ლპობა ხდება მეთანოგენების კლასის ბაქტერიების გავლენით. ბიოგაზს სხვანაირად ჭაობის გაზსაც უწოდებენ. ბიოგაზი შედგება: CH 4 50-75%, CO 2 25-50%, N 2 0-10%, H 2 S ...

                                               

ბიოგეოცენოლოგია

ბიოგეოცენოლოგია - მეცნიერება, რომელიც შეისწავლის ცოცხალი და არაცოცხალი ბუნების ურთიერთკავშირსა და ურთიერთქმედებას ბიოგეოცენოზსა და ბიოგეოსფეროში. ბიოგეოცენოლოგია მჭიდროდ არის დაკავშირებული ფიზიკურ გეოგრაფიული მეცნიერების დარგებთან ; და ასევე ბიოც ...

                                               

ბიომასა

ბიომასა - ბიოლოგიური წარმოშობის ორგანული, არაწიაღისეული მასალა ქიმიური ენერგიის შემცველობით. ბიომასას ტყეების და სასოფლო-სამეურნეო ნარჩენების სახეობებისგან იღებენ. ბიომასის გამოყენება წარმატებით ხდება შემდეგი სახით: პირდაპირი წვა, ბუნებრივი აირის ...

                                               

ბიომრავალფეროვნება

ბიომრავალფეროვნება - სიცოცხლის მრავალფეროვნება. წარმოადგენს ცოცხალი ორგანიზმების მრავალფეროვნებას, გენებიდან დაწყებული ბიოსფეროთი დამთავრებული. ვიწრო გაგებით ბიომრავალფეროვნება გამოიხატება სამ ძირითად დონეზე: გენეტიკური მრავალფეროვნება; სახეობები ...

                                               

ბიოტოპი

ბიოტოპი - ბიოსფეროს ნაწილი, რომელსაც გააჩნია ერთგვაროვანი აბიოტური პირობები და უკავია ამა თუ იმ ბიოცენოზს. წარმოადგენს ცოცხალი ორგანიზმებით დასახლებულ ხმელეთისა და წყალსატევის ნაწილს. ხმელეთზე იგი ბიოგეოცენოზითაა დაკავებული. ბიოტოპი ბიოცენოზთან ე ...

                                               

გაიას ჰიპოთეზა

გაიას ჰიპოთეზა - მეცნიერული კონცეფცია დედამიწაზე და კაცობრიობაზე, როგორც გლობალურ ცოცხალ ორგანიზმზე. ჰიპოთეზა დედამიწაზე, როგორც სუპერორგანიზმზე, რომელსაც თვითრეგულაციის შედეგად, მუდმივად შეუძლია გარემოს ძირითადი პარამეტრების შენარჩუნება. ამასთან ...

                                               

გარემოს დაბინძურება

დაბინძურება - დამაბინძურებელი ნივთიერებების მოხვედრა ფიზიკურ გარემოში, რაც იწვევს მის ხარისხობრივ ცვლილებას, ცვლის ფიზიკურ სისტემებს და ზიანს აყენებს ან დისკომფორტს უქმნის ცოცხალ ორგანიზმებს. ადამიანთა საქმიანობა სერიოზულ ზიანს აყენებს გარემოს. გ ...

                                               

გეობოტანიკა

გეობოტანიკა - ბიოლოგიის განხრა, მცენარეების თანასაზოგადოებების ერთობლიობის ან დედამიწის მცენარეული საფრის შესახებ. თავისი შინაარსით გეობოტანიკა იმყოფება ბოტანიკის, ფიზიკური გეოგრაფიისა და ეკოლოგიის მეცნიერებების მიჯნაზე. ტერმინი შემოიღო გერმანელმ ...

                                               

გეოეკოლოგია

გეოეკოლოგია - ბუნებისმეტყველების ერთ-ერთი დარგი - კომპლექსური მეცნიერება, რომელიც იმყოფება ეკოლოგია-გეოგრაფიის მიჯნაზე. გეოეკოლოგიას საფუძველი ჩაუყარა გერმანელმა გეოგრაფმა კარლ ტროლმა, რომელმაც გასული საუკუნის 30-იან წლებში ეკოლოგიური და გეოგრაფი ...

                                               

ეკოსისტემა

ეკოსისტემა - ცოცხალი ორგანიზმებითა და მათი საბინადრო გარემოთი წარმოქმნილი ბუნებრივი კომპლექსი. ეკოსისტემაში შემავალ ცოცხალ ორგანიზმებსა და იმ გარემო პირობებს შორის, რომელშიც ისინი ცხოვრობენ, განუწყვეტელი ურთიერთკავშირია – მუდმივად ხდება ნივთიერებ ...

                                               

მჟავური წვიმა

მჟავური წვიმა - ატმოსფერული ნალექების ყველა სახეობა - წვიმა, თოვლი, სეტყვა, ნისლი და სხვ. - რომელიც გოგირდისა და აზოტის მჟავების მაღალი შემცველობით ხასიათდება. ბევრი რეგიონისთვის იგი გარემოს დაბინძურების თვალსაზრისით ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პრობლე ...

                                               

ნატურალიზაცია (ბიოლოგია)

ნატურალიზაცია, მცენარეთა და ცხოველთა ინტროდუქციის ერთ-ერთი შედეგი, რომლის დროსაც შესაძლებელია ორგანიზმების ნივთიერებათა ცვლის შეცვლა, მაგრამ ეს ცვლილებები განისაზღვრება ორგანიზმის რეაქციის ნორმით. მაგ., სარეველა მცენარეებს და მავნებელ ცხოველებს გ ...

                                               

პალეოეკოლოგია

პალეოეკოლოგია - პალეონტოლოგიის განხრა, რომელიც შეისწავლის გეოლოგიური წარსულის გარკვეულ გარემო პირობებს და ცხოველთა შეგუების მოვლენებს. წარსულის ორგანიზმების ცხოვრების ვითარების აღდგენის ძირითადი მეთოდია - ჩონჩხის ნარჩენების აგებულების შესწავლა; ა ...

                                               

წითელი წიგნი

წითელი წიგნი - იშვიათ და გადაშენების პირას მისულ მცენარეთა და ცხოველთა სახეობების სია, მათი თანამედროვე მდგომაორების მოკლე დახასიათებით. არსებობს წითელი წიგნის საერთაშორისო, ნაციონალური და ადგილობრივი ვარიანტი. დედამიწაზე სიცოცხლის შესანარჩუნებლა ...

                                               

B ვიტამინები

B ვიტამინები - წყალში ხსნად ვიტამინთა ჯგუფი, რომლებიც დიდ როლს თამაშობენ უჯრედთა მეტაბოლიზმის პროცესში. B ვიტამინი 1912 წელს აღმოაჩინა პოლონელმა მეცნიერმა კაზიმირ ფუნკმა. თავიდან ითვლებოდა, რომ B ვიტამინი იყო ერთი. მოგვიანებით გაირკვა, რომ ეს ერთ ...

                                               

ვიტამინი A

ვიტამინი A დიდი ხანია ექიმებისთვის ცნობილია, როგორც ძლიერი ანტიოქსიდანტი. ანტიოქსიდანტები ეხმარებიან ორგანიზმს თავისუფალ რადიკალებთან ბრძოლაში და ამით ონკოდაავადებებისგან გვიცავენ. ამის მიუხედავად ბრიტანელმა მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ A ვიტამინი ...

                                               

ვიტამინი E

ვიტამინი E - წარმოადგენს ანტიოქსიდანტურ საშუალებას. მას აქვს უნარი დაიცვას სხვადასხვა ნივთიერებები ზეჟანგვითი ცვლიებებისგან, თრგუნავს ცილების, ნუკლეინის მჟავების და სტეროიდების ცვლას.