ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 26




                                               

ქურთოლოგია

ქურთოლოგია არის სამეცნიერო დისციპლინა, რომელიც ქურთი ხალხის, მათი ენისა და კულტურის შესწავლითაა დაკავებული. სპარსელებისა და პართელების მსგავსად ქურთებიც ირანულენოვან მოსახლეობას მიეკუთვნებიან და ცხოვრობენ თანამედროვე თურქეთის, ირანის, სირიისა და ...

                                               

ყალმუხური ენა

ყალმუხური ენა - მონღოლურ ენათა ოჯახის ჩრდილოურ ენების ჯგუფში შემავალი ენა. გავრცელებულია ყალმუხეთში, აგრეთვე ასტრახანის, ვოლგოგრადისა და როსტოვის ოლქებში, სტავროპოლის მხარეში, ჩინეთში. რუსეთში მოლაპარაკეთა საერთო რაოდენობაა 80 546. განვითარდა საშ ...

                                               

შიდა გერმანისტიკა

შიდა გერმანისტიკა - ჰუმანიტარული, აკადემიური და სამეცნიერო დარგი, რომელიც დაკავებულია გერმანული ენისა და ლიტერატურის კვლევითა და სწავლებით. ტერმინით "შიდა გერმანისტიკა" ფაქტობრივად აღინიშნება ის, რასაც საკუთრივ ე.წ. "ტრადიციული გერმანისტიკა" წარმ ...

                                               

ჩეხური ენა

დამწერლობა: ლათინური; ენის კოდი: cs მოლაპარაკეთა რაოდენობა: < 12 მლნ სახელწოდება: cs Čeština; en Czech; eo Chehha უძველესი წერილობითი ძეგლები XIII საუკუნით თარიღდება. დიალექტებს შორის განსხვავება თანდათან მცირდება. სხვადასხვა დიალექტებზე მოლაპ ...

                                               

ძველი საეკლესიო სლავური ენა

ძველი საეკლესიო სლავური ენა - ყველაზე ძველი სლავური ენა, რომელიც დაახლოებით 860 წლისთვის უნდა წარმოშობილიყო, ხოლო მოგვიანებით, XI საუკუნიდან კი მის საფუძველზე - სხვადასხვა საეკლესიო სლავური ვარიანტები წარმოიშვა. თავის მხრივ დროთა განმავლობაში საე ...

                                               

ავტორი

ავტორი - პირი, რომელიც ქმნის ლიტერატურის, მეცნიერების, ხელოვნების ნიმუშებს. ავტორად შეიძლება მოგვევლინოს დაწესებულების ან ორგანიზაციის კოლექტივი. საქართველოს კანონის "საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ" თანახმად ავტორი წარმოადგენს ფიზიკურ პი ...

                                               

ბუსტროფედონი

ბუსტროფედონი - წერის გარკვეული წესი, რომლის დროსაც ტექსტის წერის მიმართულება ცვალებადია ხაზების მიხედვით; პირველი ხაზი მარცხნიდან მარჯვნივ იწერება, მეორე – მარჯვნიდან მარცხნივ და ა. შ. ძვ. წ. მე–6 საუკუნის ბერძნული წარწერების გარდა, ბუსტროფედონის ...

                                               

ლიგატურა (პოლიგრაფია)

ლიგატურა - ასო-ნიშანი, რომლითაც გადმოცემულია ორი, ან ორზე მეტი ბგერა. ლიგატურები პირველად, ჯერ კიდევ ადრე შუა საუკუნეებში გაჩნდა თითქმის ყველა ევროპულ დამწერლობაში, მათ შორის ქართულშიც.

                                               

პოსტსკრიპტუმი

პოსტსკრიპტუმი - მინაწერი დასრულებული და ხელმოწერილი წერილის შემდეგ, რომელიც ხშირად, ლათინური ასოებით P. S. აღინიშნება. აგრეთვე გამოიყენება შემოკლება P. P. S. - პოსტსკრიპტუმის შემდგომ შექმნილი მინაწერის აღნიშვნისთვის.

                                               

სქოლიო

სქოლიო - დამატებითი ტექსტი, რომელიც მოთავსებულია სვეტის ძირში. ძირითადი ტექსტისგან გამოყოფილია სწორი ხაზით. სქოლიოს აწყობენ უფრო წვრილი კეგელით და დასმული აქვს ნიშანი, რომელიც ძირითადი ტექსტის განსამარტავ ნაწილთან დასმული ნიშნის იდენტურია. სქოლიო ...

                                               

გეოლოგიური დრო

დედამიწის გეოლოგიური ისტორია დაიწყო 4.567 მილიარდი წლის წინ, როდესად მზის ფორმირების შედეგად წარმოქმნილი დისკოს ფორმის მტვრისა და აირის ნისლეულისგან მზის სისტემის პლანეტები შეიქმნა. თავდაპირველად მდნარი დედამიწის გარე შრის გაგრილებით წარმოიქმნა მ ...

                                               

ავსტრიის ისტორია

ავსტრიის ისტორია - მოიცავს ავსტრიისა და მისი წინამორბედი სახელმწიფოების ისტორიას, ადრეული ქვის ხანიდან დღემდე. სახელი "Ostarrîchi" ჩვ.წ. 996 წლიდან მოდის. ავსტრიაში 1273 წლიდან 1918 წლამდე, გაბატონებულნი იყვნენ ჰაბსბურგები და ჰაბსბურგ-ლოთარინგები ...

                                               

ალჟირის ისტორია

ალჟირის ისტორია - იწყება ჩრდილოეთ აფრიკის ნაყოფიერ სანაპიროს დაბლობზე, რომელსაც ხშირად უწოდებენ მაღრობს. უწინ ჩრდილოეთ აფრიკა სატრანზიტო რეგიონს წარმოადგენდა, იმ ადამიანებისთვის, ვინც ევროპიდან ახლო აღოსავლეთისკენ მიდიოდნენ, ამრიგად, ამ რეგიონის ...

                                               

პუერტო-რიკოს ისტორია

პუერტო-რიკოს ისტორია იწყება კუნძულზე ორთოიროიდული ადამიანების დასახლებით, ძვ.წ. 3000 და ძვ.წ. 2000 წლებს შორის. პუერტო-რიკოზე ადამიანები უძველესი დროიდან ცხოვრობდნენ. სხვა ტომები, მაგალითად, სალადოიდები და არავაკები კუნძულზე ჯერ კიდევ ძვ. წ. 430 ...

                                               

ტუნისის ისტორია

მეზოლითის პერიოდში ტუნისის ტერიტორიაზე გავრცელებული იყო იბერო-მავრიტანული კულტურა, რომელიც მოგვიანებით შეცვალა კაპსიურმა კულტურამ. კაპსიური კულტურის შთამომავლები არიან ტუნისის უძველესი მოსახელობა - ბერბერები. ეგვიპტელებისა და ბერძნებისათვის ისინი ...

                                               

აგურსამარხი

აგურსამარხი - აგურითა და კერამიკული ფილებით ნაგები მიწისქვეშა სამარხი. გავრცელებული იყო ძველი სამყაროს ქვეყნებში. საქართველოში სამთავროს სამაროვანზე კრამიტსამარხისა და ქვისსამარხის პარალელურად გვხვდება გვიანდელი ანტიკური ხანის აგურსამარხები. აგურ ...

                                               

ავსტრალიის კლდის მხატვრობა

კლდის მხატვრობა ავსტრალიაში - აბორიგენთა მიერ კლდეზე შესრლებული მხატვრობის ერთ-ერთი უძველესი ნიმუშები. ავსტრალიაში აღმოჩენილი კლდის მხატვრობის სია: 1) გრენფელის მთა 31°17′50″ ს. გ. 145°20′00″ ა. გ. 2) კაკადუს ეროვნული პარკი - 13°02′11″ ს. გ. 132° ...

                                               

ალგეთის სამარხი

ალგეთის სამარხი, წინწყაროს სამარხი - ადრინდელი ანტიკური ხანის არქეოლოგიური ძეგლი. აღმოჩენილია 1940 წელს ალგეთის ხეობაში სოფელ წინწყაროსთან. ალგეთის სამარხი წარმოადგენს ქვაყუთს, რომელიც მდიდრულ ინვენტარს შეიცავდა და როგორც ჩანს, ადგილობრივი წარჩინ ...

                                               

ალტას კლდის მხატვრობა

ალტას კლდის მხატვრობა დაბა ალტასთან მდებარე კლდეზე არქეოლოგიური გათხრების შედეგად გახდა ცნობილი. ალტა ფინმარკის მხარეში, ნორვეგიის ჩრდილოეთით მდებარეობს. 1972 წელს პირველი ნახატის, უფრო სწორად კი, პირველი პეტროგლიფის აღმოჩენის შემდეგ, 5000-ზე მეტ ...

                                               

ანატკეცი

ანატკეცი - კაჟის, ობსიდიანის ან სხვა ქანის ქვის ნუკლეუსიდან ადამიანის ხელით ატკეცილი ფირფიტა, რომელთაგანაც ქვისა და ბრინჯაოს ხანაში სხვადასხვა იარაღს ამზადებდნენ ბუნებრივი ნამტვრევისაგან განსხვავებით, ანატკეცის ზედაპირზე აქვს დამახასიათებელი ნიშნ ...

                                               

არქეოლოგია

არქეოლოგია - მეცნიერება, რომელიც კაცობრიობის ისტორიულ წარსულს სწავლობს ნივთიერი კულტურის ძეგლების, არტეფაქტების არქიტექტურული ძეგლების და ბიოფაქტების მიხედვით. არქეოლოგიური ძეგლები ერთადერთი წყაროა ადამიანთა საზოგადოების განვითარების ისტორიის უდი ...

                                               

აფრიკის კლდის მხატვრობა

კლდის მხატვრობა აფრიკაში ერთ-ერთი უძველესია, რომელიც შესრლებულია აბორიგენთა მიერ. აფრიკაში აღმოჩენილი კლდის მხატვრობის სია: 1) დენორბინი 31°10′00″ ს. გ. 27°45′00″ ა. გ. 2) ჩონგონი 14°17′36″ ს. გ. 34°16′45″ ა. გ. 3) Twyfelfontein or /Ui-//aes 20°3 ...

                                               

ბელოგრუდოვოს კულტურა

ბელოგრუდოვოს კულტურა, გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის კულტურა, გავრცელებული უკრაინაში, დნეპრის დასავლეთით, ტყესტეპის ზონაში. ბელოგრუდოვოს კულტურის დამახასიათებელი ძეგლებია ნაცარგორები, რომელთაც ზოგი არქეოლოგი საკულტო ადგილებად მიიჩნევს, ზოგი კი - ნასახლ ...

                                               

გინჩი

გინჩი - მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლი მთიან დაღესტანში, მდინარე გიდერილ-ორის ნაპირას. გაითხარა 1956-1963 წწ. ენეოლითური ნასოფლარი დაცული იყო ფლატეებითა და ზოგან 1 მ სისქის ქვის კედლებით. გათხარეს რიყისა და ნატეხი ქვისგან მშრალი წყობით ნაგები ო ...

                                               

გორასამარხი

გორასამარხი, ყორღანი - არქეოლოგიური ძეგლების კატეგორია, მიწაყრილი ან ქვაყრილი სამარხის თავზე. გორასამარხი ჩვეულებრივ ნახევარსფერულია, უფრო იშვიათდ, ოვალურ-, კვადრატულ-, ან მოგრძოფუძიანი. ზოგი გორასამარხი პატარაა, ზოგი ძალიან დიდი. თრიალეთის ზოგიე ...

                                               

ეგვიპტოლოგია

ეგვიპტოლოგია - სამეცნიერო დისციპლინა, რომელიც შეისწავლის ძველი ეგვიპტის ენას, კულტურასა და ისტორიას და ამგვარად წარმოადგენს რეგიონალურ და თემატურ განშტოებას უფრო ვრცელი დისციპლინების უძველეს ისტორიასა და არქეოლოგიაში.

                                               

ევრაზიის კლდის მხატვრობა

კლდის მხატვრობა ევრაზიაში ერთ-ერთი უძველესია. ევრაზიაში აღმოჩენილი კლდის მხატვრობის სია: 1) ალტას კლდის მხატვრობა ნორვეგიის ტერიტორიაზე მდებარე კლდის მხატვრობა - 69°56′49″ ჩ. გ. 23°11′16″ ა. გ. 2) გობუსტანის სახელმწიფო ნაკრძალი აზერბაიჯანის ტერიტ ...

                                               

იერაპოლისი

იერაპოლისი – ანტიკური ქალაქი, რომლის ნანგრევებიც მდებარეობს დღევანდელ სამხრეთ–დასავლეთ თურქეთში, ქალაქ დენიზლიდან 17 კილომეტრში. თანამედროვე ფამუქ-ქალე. მნიშვნელოვანი ტურისტული ცენტრი. 1988 წლიდან ფამუქ-ქალე და ქალაქ იერაპოლისის ნანგრევები იუნესკ ...

                                               

კლდის მხატვრობა

კლდის მხატვრობა, პეტროგლიფი - გამოქვაბულთა კედლებზე, ჭერზე, კლდეებზე თუ ცალკეულ ქვებზე შესრულებული უძველესი გამოსახულებანი. გვხვდება დედამიწის თითქმის ყველა კუთხეში და მიეკუთვნება სხვადასხვა ეპოქას - პალეოლითიდან შუა საუკუნეებამდე. პალეოლითის ხან ...

                                               

კრამიტსამარხი

კრამიტსამარხი - კრამიტისაგან აგებული სამარხი, რომელიც გავრცელებული იყო ანტიკურ სამყაროში ძვ. წ. III საუკუნე - ახ. წ. III საუკუნეში. იშვიათად გვხვდება უფრო გვიანაც. დაკრძალვის ეს წესი ძველი საბერძნეთიდან მომდინარეობს. ძვ. წ. III საუკუნის კრამიტსამ ...

                                               

კულტურული ფენა

კულტურული ფენა - არქეოლოგიაში, ადამიანის ცხოვრების კვალის შემცველი მიწის ფენის სახელწოდება. კულტურული ფენის სისქე სხვადასხვა, რაც განაპირობებულია აღნიშნულ ადგილას ადამიანის ცხოვრების ან მოქმედების ინტენსივეობითა და ხანგრძლივობით. კულტურული ფენაში ...

                                               

მადლენის კულტურა

მადლენის კულტურა - ზედა პალეოლითის ხანის დასასრულის არქეოლოგიური კულტურა. შეცვალა სოლუტრეს კულტურა. XIX საუკუნის 60-იანი წლების დასასრულს გამოყო ფრანგმა არქეოლგმა გ. მორტილიემ. სახელი ეწოდა ლა-მადლენის გამოქვაბულის მიხედვით. გავრცელებული იყო საფრ ...

                                               

მეგალითური კულტურები

მეგალითური კულტურები, ენეოლითისა და ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური კულტურების კრებითი საერთო სახელი. დამახასიათებელი ელემენტია მეგალითური ნაგებობების აშენება. ზოგი მკვლევარის ვარაუდით, მეგალითები აუგიათ მონათესავე ტომებს, რომლებიც თავდაპირველად დასა ...

                                               

მოჰენჯო-დარო

მოჰენჯო-დარო - ინდის ცივილიზაციის ქალაქი პაკისტანში, სინდის პროვინციაში. ჩამოყალიბდა ძვ. წ. 2600 წელს. წარმოადგენს მდინარე ინდის ხეობის ერთ-ერთ უძველეს და აზიის პირველ ქალაქს, რომელიც იყო ძველი ეგვიპტისა და შუამდინარეთის ცივილიზაციების თანამედროვ ...

                                               

ნაქალაქარი (არქეოლოგია)

ნაქალაქარი, ძველი ქალაქის ნაშთები, არქეოლოგიურ ძეგლთა ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კატეგორია. ნაქალაქართა გათხრები განსაკუთრებით დიდი მოცულობისა და მრავალმხრივ ინფორმაციას იძლევა ძველი საზოგადოებათა კულტურის და ყოფის შესახებ. გამოვლინდა ხოლმე თავდაც ...

                                               

სამარხი ურნების კულტურა

სამარხი ურნების კულტურა - გვიანი ბრინჯაოს ხანის კულტურა ცენტრალურ ევროპაში. დასახელება მომდინარეობს კრემაციის ჩვეულებიდან. ამ კულტურის წარმომადგენლები გარდაცვლილებს წვავდნენ, შემდეგ მათ ფერფლს ათავსებდნენ ურნებში და მარხავდნენ მინდორში. ის იყო ყო ...

                                               

ტროა

ტროა - ლეგენდარული ქალაქი, აღწერილი ტროის ომის ციკლში, ილიადაში, ჰომეროსის ძველ ბერძნულ ეპოსში. ტროა Truva, Hissarlik 39°58′N 26°13′E ასევე არქეოლოგიური მიდამოა ანატოლიაში, ჰომეროსის მიერ აღწერილ ადგილას ზღვის პირას დარდანელის სრუტის სამხრეთ დასა ...

                                               

ქვევრსამარხი

ქვევრსამარხი - ინჰუმაციური სამარხის ერთ-ერთი სახე, როდესაც მიცვალებულს ათავსებენ ქვევრში ან თიხის სხვა ჭურჭელში. ქვევრსამარხები ცნობილია დინასტიამდელ ეგვიპტეში, ძვ. წ. III-II ათასწლეულების ანატოლიასა და ხმელთაშუა ზღვის აუზის ქვეყნებში, გვიანდელი ...

                                               

ყორღანების კულტურა

ყორღანების კულტურა ცენტრალურ ევროპაში შუა ბრინჯაოს ხანაში დომინირებდა. ის წარმოიშვა უნეტიკური კულტურიდან. მისი ძირითადი ტერიტორია მოიცავდა ბავარიასა და ვიურტემბერგს. გვიან ბრინჯაოს ხანაში ის ჩაანაცვლა სამარხი ურნების კულტურამ. მისი დასახელება მომ ...

                                               

ჰარაპა

ჰარაპა - ძველინდური ქალაქი. ჰარაპას ცივილიზაციის ერთ-ერთი მთავარი ცენტრი. განლაგებულია მდინარე რავის ძველ კალაპოტთან პაკისტანში, საჰივალის ოლქში. "ჰარაპა" არ წარმოადგენს ქალაქის თავდაპირველ სახელწოდებას. ეს სახელი მან მიიღო თანამედროვე ქალაქ ჰარა ...

                                               

ბირემა

ბირემა – ნიჩბიანი სამხედრო გემი, ნიჩბების ორი რიგით. აღჭურვილი იყო ტარანით. ბირემას შეეძლო ჰქონოდა საბრძოლო კოშკი და მოწინააღმდეგის ხომალდის კორპუსის გასანადგურებლად. მისი სიგრძე იყო სულ 30-38 მ. ხოლო წყალწყვა 60 ტონიდან 100 ტონამდე.

                                               

კვადრირემა

კვადრირემა, ტეტრერა - საბრძოლო ნიჩბოსანი გემები რომაულ ფლოტში ნიჩბების ოთხმაგი რიგით, რომელთა სიგრძე აღწევდა 15 მ. კვადრირემების მასიური მშენებლობა წარმოებდა, ძირითადად, მსხვილი სამხედრო კამპანიების დროს: მაგალითად, პუნიკური ომების დროს. აგრეთვე, ...

                                               

კვინკვერემი

კვინკვერემი ან პენტერა - საბრძოლო ნიჩბოსანი ხომალდი ერთმანეთის ზემოთ ან ჭადრაკულ სტილში დალაგებული ნიჩბების ხუთი რიგით. თითოეულ ნიჩაბს მართავდა ერთი მენიჩბე. ნიჩბების სიგრძე ერთ რიგში აღწევდა 25-ს. ყოველ ბორტზე ჰქონდა ნიჩბების 5 რიგი. ბოლო რიგში ...

                                               

ოლიმპია (პენტერა)

ოლიმპია - ძველბერძნული ტრირემის თანამედროვე რეკონსტრუქცია. ხომალდი ეკუთვნის საბერძნეთის სამხედრო–საზღვაო ძალებს. ოლიმპია წარმოადგენს ექსპონატს, როგორც მუზეუმი–გემი. გემი აიგო 1985 - 1987 წლებში საბერძნეთის ქალაქ პიროსში. საბერძნეთის ხელისუფლებისა ...

                                               

ტრირემა

ტრირემა, ტრიეპა - სამხედრო ხომალდების კლასი, რომლებსაც იყენებდნენ ხმელთაშუაზღვისპირეთის ანტიკური ცივილიზაციები, განსაკუთრებით ფინიკიელები, ანტიკური პერიოდის ბერძნები და ძველი რომაელები. ტრირემებმა სახელწოდება მიიღეს სამრიგად დაწყობილი ნიჩბების გა ...

                                               

უნირემა

უნირემა - საბრძოლო ნიჩბიანი გემი, მხოლოდ ნიჩბების ერთი რიგით. ჩვეულებრივ უნირემები გამოიყენებოდა ანტიკური ბერძნული პოლისების, ფინიკიის, კართაგენის და ძველი რომის ფლოტებში. ჩვეულებრივ, უნირემას ჰქონდა 12 წყვილი იალქანი. ამასთან, თითო ნიჩაბს მართავ ...

                                               

აგნეს ბრანდენბურგელი

აგნეს ბრანდენბურგელი - ასკანიათა დინასტიის წარმომადგენელი. დანიის დედოფალი 1273-86 წლებში როგორც ერიკ V-ის მეუღლე. დანიის ორი მეფის: ერიკ VI-ისა და კრისტოფერ II-ის დედა. იგი იყო თავისი ვაჟის, ერიკ VI-ის რეგენტი 1286-93 წლებში.

                                               

ადელ შამპანელი

ადელ შამპანელი, აგრეთვე ცნობილი როგორც ადელაიდა, ან ალისი - შამპანის გრაფ თეობალდ II-ისა და მისი ცოლის, გრაფინია მატილდა კარინტიელის ასული. სახელი უწოდეს ბებიამისის, ინგლისის მეფე უილიამ I დამპყრობლის ასულ ადელ ნორმანდიელის პატივსაცემად. იყო საფრ ...

                                               

ადელაიდა აკვიტანიელი

ადელაიდა აკვიტანიელი - საფრანგეთის დედოფალი 987-996 წლებში, როგორც ჰუგო კაპეტის მეუღლე. საფრანგეთის მეფე რობერ II-ის დედა.

                                               

ავგუსტა საქსენ-ვაიმარ-აიზენახელი

ავგუსტა საქსენ-ვაიმარ-აიზენახელი - ვეტინთა დინასტიის გვერდითი შტოს წარმომადგენელი. პრუსიის დედოფალი 1861-1888 წლებში და გაერთიანებული გერმანიის იმპერიის პირველი დედოფალი 1871-1888 წლებში. იმპერატორ ვილჰელმ I-ის მეუღლე. გერმანიის იმპერატორ ფრიდრიხ ...