ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 235




                                               

კრიპტონი

კრიპტონი - დიმიტრი მენდელეევის პერიოდული სისტემის მეოთხე პერიოდის, მერვე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის ქიმიური ელემენტია, ატომური ნომერით 36. აღინიშნება სიმბოლოთი Kr. მარტივი ნივთიერება კრიპტონი - ერთ ატომიანი ინერტული აირი, ფერის, გემოსა და სუნის გარეშე.

                                               

ლუტეციუმი

ლუტეციუმი - დიმიტრი მენდელეევის პერიოდული სისტემის III ჯგუფის ქიმიური ელემენტი, ატომური ნომერით 71, აღინიშნება სიმბოლოთი Lu, მიეკუთვნება ლანთანოიდების ოჯახს.

                                               

მაგნიუმი

მაგნიუმი - ქიმიური ელემენტი, მოვერცხლისფრო მსუბუქი ჭედადი ლითონი. ატომური ნომრით 12, საერთო ჟანგვის რიცხვი +2, რომლის სიმბოლოა Mg. ის მიეკუთვნება ტუტემიწა მეტალებს და მერვეა დედამიწის ქერქში გავრცელებით მასის მიხედვით, ხოლო მეცხრე სამყაროში ყველა ...

                                               

მენდელევიუმი

მენდელევიუმი, Md - ხელოვნურად მიღებული აქტანოიდების ოჯახის რადიოაქტიური ქიმიური ელემენტი. ატომური ნონერი 101. სტაბილური იზოტოპები არ აქვს. მენდელევიუმი მიღებულია ამერიკელი მეცნიერების ა. გიორსოს, ბ. ჰარვის, გ. ჩოპინის, ს. თომფსონისა და გ. სიბორგი ...

                                               

მოსკოვიუმი

მოსკოვიუმი - პერიოდულობის სისტემაში რიგით 115-ე ქიმიური ელემენტი. მოსკოვიუმი სინთეთიკურია და მხოლოდ ლაბორატორიებში იქმნება.მისი ქიმიური სიმბოლოა Mc და რადიოაქტიუურია. მოსკოვიუმის ნახევრად დაშლის პერიოდია 220 მილიწამი. ელემენტი პირველად რუსმა მეცნ ...

                                               

ნატრიუმი

ნატრიუმი - დიმიტრი მენდელეევის პერიოდული სისტემის პირველი ჯგუფის მესამე პერიოდის ქიმიური ელემენტი. ატომური ნომერი - 11, ატომ. მასა - 22.9898 დაჟანგვის რიცხვი - 1, მუხლი ნატრიუმი მესამე პერიოდის პირველი ელემენტია. მეტალური ნატრიუმი პირველად მიღებუ ...

                                               

ნახშირბადი

ნახშირბადი მენდელეევის პერიოდული სისტემის 2-ე პერიოდის მე-4 ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის ქიმიური ელემენტი, მისი რიგითი ნომერის 6, იზოტოპების ბუნებრივი ნარევის ატომური მასა არის 12.0107 გ/მოლი.

                                               

ნეოდიმიუმი

ნეოდიმიუმი აღმოჩენილი იქნა 1885 წელს ავსტრიელი ქიმიკოსის კარლ აუერ ფონ ველსბახის Carl Auer von Welsbach მიერ. მან გაჰყო იშვიათმიწა ლითონი, რომელიც ადრე ცნობილი იყო როგორც დიდიმიუმი და ითვლებოდა ერთ ელემენტად, ნეოდიმიუმიუმად და პრაზეოდიმიუმად. მაგ ...

                                               

ნეონი

ნეონი - მენდელეევის პერიოდული სისტემის მეორე პერიოდის მერვე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის ქიმიური ელემენტი, რომლის ატომური ნომერია - 10. სამაყაროეი გავრეცელების მიხედვით მეხუთე ელემენტია. ნეონი - მარტივი ნივთიერებაა - ინერტული ერთატომიანი აირი ფერის, ...

                                               

ნიჰონიუმი

ნიჰონიუმი, ადრე დროებით იწოდებოდა, როგორც უნუნტრიუმი ან ეკა-ტალიუმი - დიმიტრი მენდელეევის პერიოდული სისტემის მეშვიდე პერიოდის მეცამეტე ჯგუფის ქიმიური ელემენტი. ატომური ნომერი - 113. ნიჰონიუმი სინთეთიკური ელემენტია და რადიოაქტიურია. ელემენტის ნახე ...

                                               

ნობელიუმი

ნობელიუმი - ელემენტი 102, აქტინოიდების ოჯახის ხელოვნურად მიღებული რადიოაქტიური ქიმიური ელემენტი, ატომური ნომერი 102. პირველი ცნობა ამ ელემენტის ატომების მიღების შესახებ გამოაცხადა 1957 წელს სტოკჰოლმში მომუშავე მეცნიერთა ჯგუფმა, რომელმაც მას ნობელ ...

                                               

ოგანესონი

ოგანესონი, ადრე დროებით იწოდებოდა, როგორც უნუნოქტიუმი ან ეკა-რადონი - დიმიტრი მენდელეევის პერიოდული სისტემის მეშვიდე პერიოდის მეთვრამეტე ჯგუფის ქიმიური ელემენტი. ატომური ნომერი - 118. ოგანესონი სინთეთიკურია და მხოლოდ ლაბორატორიებში იქმნება. ძლიერ ...

                                               

პოლონიუმი

პოლონიუმი - პერიოდული სისტემის მე-6 პერიოდის მე-16 ჯგუფის, ქიმიური ელემენტია ატომური რიცხვით 84 და აღინიშნება სიმბოლოთი Po, რადიოაქტიური ნახევრადლითონი მოვერცხლისფრო-თეთრი ფერისაა. არ გააჩნია სტაბილიური იზოტოპები.

                                               

პრაზეოდიმიუმი

პრაზეოდიმიუმი აღმოჩენილ იქნა 1885 წელს ავსტრიელი ქიმიკოსის კ. აუერომ ფონ ველსბახის მიერ. მან დაადგინა, რომ 1839 წელს შვედი ქიმიკოსის კარლ გუსტავ მოსანდერის მიერ აღმოჩენილი ელემენტი დიდიმი დიდიმიუმი წარმოადგენს ორი ფიზიკური და ქიმიური თვისებებით ა ...

                                               

პრომეთიუმი

პრომეთიუმი - ლანთანოიდების ჯგუფის ქიმიური ელემენტი. ბუნებაში პრაქტიკულად არ გვხვდება, რადგანაც მისი ყველა იზოტოპი რადიოაქტიურია. პირველად მიღებულ იქნა ხელოვნურად 1945 წელს.

                                               

რადიუმი

რადიუმი - მენდელეევის პერიოდული სისტემის მეშვიდე პერიოდის მეორე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის ელემენტი, ატომური ნომერია 88. აღინიშნება სიმბოლით Ra. მარტივი ნივთიერება რადიუმი - ბრჭყვიალა მოვერცხლისფრო-თეთრი ფერის ტუტემიწა ლითონია, რომელიც ჰაერზე სწრაფ ...

                                               

რადონი

რადონი - დიმიტრი მენდელეევის პერიოდული სისტემის მეექვსე პერიოდის მერვე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის ქიმიური ელემენტი, ატომური ნომერია 86. აღინიშნება სიმბოლოთი Rn. მარტივი ნივთიერება რადონი ნორმალურ პირობებში - უფერული ინერტული აირი; რადიოაქტიურია, შე ...

                                               

რუბიდიუმი

რუბიდიუმი - დიმიტრი მენდელეევის პერიოდული სისტემის პირველი ჯგუფის მეხუთე პერიოდის ქიმიური ელემენტი. ატომური ნომერი - 37, ატომური მასა 85.48, დაჟანგვის ხარისხი +1, იზოტოპები მასით 85 და 87. რუბიდიუმი მეხუთე პერიოდის პირველი ელემენტია. მისი ელექტრო ...

                                               

სამარიუმი

ელემენტი გამოყოფილ იქნა მინერალ სამარსკიტიდან Y,Ce,U,Fe 3 Nb,Ta,Ti 5 O 16). ამ მინერალს 1847 წელს სახელი მიეცა რუსი სამთო ინჟინერის პოლკოვნიკ ვასილი სამარსკი-ბიხოვეცის პატივსაცემად გერმანელი ქიმიკოსის ჰენრიხ როზეს წარდგენით, რომელსაც სამარსკიმ გა ...

                                               

სელენი

სელენი ან სელენიუმი - დიმიტრი მენდელეევის პერიოდული სისტემის მე-4 პერიოდის მე-16 ჯგუფის, მთავარი ქვეჯგუფის ქიმიური ელემენტი, რომლის ატომური ნომერია 34, აღინიშნება სიმბოლოთი Se, შავი ფერის მყიფე გარდატეხვაზე ბზინვარე არალითონი.

                                               

სილიციუმი

სილიციუმი ანუ კაჟი - ყველაზე გავრცელებული მეტალოიდი. იგი წარმოადგენს ქიმიური ელემენტს, რომლის სიმბოლოა Si, ხოლო ატომური ნომერი – 14. იგი ტეტრავალენტური მეტალოიდია და გაცილებით ნაკლებად რეაქტიულია, ვიდრე მისი ქიმიური ანალოგი – ნახშირბადი. სილიციუმ ...

                                               

სტიბიუმი

სტიბიუმი დიმიტრი მენდელეევის პერიოდული სისტემის მეხუთე პერიოდის მე-15 ჯგუფის ქიმიური ელემენტია; ატომური ნომერია 51. მარტივი ნივთიერება სტიბიუმი - მოვერცხლისფრო-თეთრი ფერის მოლურჯო ელფერის მეტალოიდი, მსხვილმარცვლიანი აღნაგობის ნივთიერება. არსებობს ...

                                               

სტრონციუმი

ტრონციუმი - დიმიტრი მენდელეევის პერიოდული სისტემის მეხუთე პერიოდის, მეორე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის ქიმიური ელემენტი, ატომური ნომერით 38. აღინიშნება სიმბოლოთი Sr. მარტივი ნივთიერება სტრონციუმი - მოვერცხლიფრო-თეთრი ფერის, რბილი, ჭედადი და პლასტიკურ ...

                                               

ტელური

ტელური - დიმიტრი მენდელეევის პერიოდული სისტემის მეხუთე პერიოდის მე-16 ჯგუფის ქიმიური ელემენტი, ატომური ნომერია 52; აღინიშნება სიმბოლოთი Te, მიეკუთვნება ნახევარლითონებს, მეტალოიდებს.

                                               

ტენესიუმი

ტენესიუმი, ადრე დროებით იწოდებოდა, როგორც უნუნსეპტიუმი ან ეკა-ასტატი - დიმიტრი მენდელეევის პერიოდული სისტემის მეშვიდე პერიოდის მეჩვიდმეტე ჯგუფის ქიმიური ელემენტი. ატომური ნომერი - 117. ტენესიუმი სინთეთიკურია და მხოლოდ ლაბორატორიებში იქმნება.მისი ...

                                               

ტერბიუმი

ტერბიუმი წარმოადგენს ლანთანოიდების ჯგუფის ქიმიურ ელემენტს, რომელიც აღინიშნება სიმბოლოთი - Tb და ატომური ნომერია - 65. ტერბიუმი მოვერცხლისფრო-თეთრი იშვიათ მიწა ლითონია. იგი ჭედადი და დრეკადია და იმდენად რბილია, რომ შესაძლებელია მისი დანით გაჭრა. ტ ...

                                               

ტუტე ლითონები

ტუტე ლითონები - Iა ჯგუფის ელემენტები, მენდელეევის პერიოდული სისტემის პირველი ჯგუფის ელემენტები – ლითიუმი, ნატრიუმი, კალიუმი, რუბიდიუმი, ცეზიუმი, ფრანციუმი ტუტე ლითონებია. ეს სახელწოდება მათ შესაბამისი ჰიდროქსიდების – ტუტეებიდან მიიღეს. ყოველი პერ ...

                                               

ფოსფორი

ფოსფორი - ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეხუთე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის ელემენტია ატომური ნორმით 15. ჟანგბადის მიმართ ფოსფორს შეუძლია გამოავლინოს 5–ის ტოლი ვალენტობა, წყალბადის მიმართ კი 3–ის ტოლი ვალენტობა. თავისი სავალენტო ელექტრონებით ფოსფორი კ ...

                                               

ქლორი

ქლორი, Cl, ელემენტთა პერიოდული სისტემის VII ჯგუფის ქიმიური ელემენტი; ატომური ნომერი 17, ატომური მასა 35.453, t დნ - 101 °C, t დუღ - 34.05 °C, სიმკვრივე 3.214 კმ/მ³, მოყვითალო-მომწვანო აირი; მიეკუთვნება ჰალოგენებს.

                                               

ქსენონი

ქსენონი - დიმიტრი მენდელეევის პერიოდული სისტემის მეხუთე პერიოდის მერვე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის ქიმიური ელემენთი, ატომური ნომერია 54. აღინიშნება სიმბოლოთი Xe. მარტივი ნივთიერება ქსენონი - ინერთული ერთატომიანი აირი სუნის, ფერის და გემოს გარეშე.

                                               

ცეზიუმი

ცეზიუმი - დიმიტრი მენდელეევის პერიოდული სისტემის პირველი ჯგუფის მეექვსე პერიოდის ქიმიური ელემენტი. ატომური ნომერი - 55, ატომური მასა - 132.9054, t დნ - 28.5°C, t დუღ - 686°C, სიმკვრივე - 1900 კგ/მ³. ძლიერ რბილი, მოვერცხლისფრო-მოყვითალო ფერის ლითო ...

                                               

ცერიუმი

ცერიუმი - დიმიტრი მენდელეევის პერიოდული სისტემის მეექვსე პერიოდის მესამე ჯგუფის ქიმიური ელემენტი, ატომური ნომერით 58. აღინიშნება სიმბოლოთი Ce. ცერიუმი რბილი, მოვერცხლისფრო, დრეკადი იშვიათმიწა ლითონია, რომელიც ადვილად იჟანგება ჰაერზე. მიეკუთვნება ...

                                               

ჰელიუმი

ჰელიუმი - უფერო, უსუნო, უგემო, არამომწამლავი, ინერტული ქიმიური ელემენტია პერიოდული სისტემის ე.წ. ინერტული ანუ კეთილშობილი აირების სერიაში და მისი ატომური რიცხვია 2. ის მდებარეობს პირველი პერიოდის მერვე ჯგუფის მთავარ ქვეჯგუფში და ინერტული აირების ...

                                               

ჰოლმიუმი

ჰოლმიუმი - ელემენტთა პერიოდული სისტემის III ჯგუფის ქიმიური ელემენტი; მიეკუთვნება ლანთანოიდების ჯგუფს, რომლის ატომური ნომერია 67, ატომური მასა 164.9304; t დნ 1461°C, t დუღ 2707 °C, სიმკვრივე 8803 კგ/მ³, რბილი მოვერცხლისფრო ლითონი, აღინიშნება სიმბო ...

                                               

ფლოგისტონის თეორია

ფლოგისტონის თეორია –წვა, φλόξ phlóx-დან "ცეცხლი") – თეორია, რომლის თანახმად ყოველი წვადი ნივთიერება და არაკეთილშობილი ლითონები შედგება ნაცრისა და ფლოგისტონისგან.იგი პირველად წარმოადგინა იოჰან ოაკიმ ბეხერმა 1667 წელს. თეორია იყო ერთგვარი ცდა აღეწე ...

                                               

ატომის რადიუსი

ატომის რადიუსი ეწოდება მანძილს ამ ატომის ბირთვსა და ელექტრონული გარსის ყველაზე შორს მდებარე ელექტრინის სტაბილურ ორბიტას შორის. ახლა მიღებულია ამ პარამეტრის პიკომეტრებში გამოსახვა. ადრე ამ მიზნისათვის იყენებდნენ ანგსტრემს.

                                               

იონური რადიუსი

იონური რადიუსი - სფეროსმაგვარი იონების დამახასიათებელი ზომა, რომელიც გამოიყენება ატომებს შორის მანძილის გამოსათვლელად იონურ ნაერთებში. იონური რადიუსის ცნება დაფუძნებულია ვარაუდზე, რომ იონების ზომები არაა დამოკიდებული მოლეკულის შემადგენლობაზე, რომ ...

                                               

კოვალენტური რადიუსი

კოვალენტური რადიუსი ქიმიაში არის მოცემული ელემენტის ატომის ბირთვებს შორის მანძილის ნახევარი რომლებიც ქმნიან კოვალენტურ ბმას. კოვალენტური რადიუსის სიდიდედ მიიღება მარტივი ნივთიერების კრისტალის ატომებს შორის უმოკლესი მანძილის ნახევარი. სხვა სიტყვებ ...

                                               

კრისტალთქიმია

კრისტალთქიმია - ქიმიის ერთ-ერთი დარგი, რომელიც შეისწავლის კრისტალებში ატომთა სივრცით განლაგებას და მათ შორის ქიმიურ ბმებს. იგი მჭიდროდ არის დაკავშირებული კრისტალოგრაფიასა და მინერალოგიასთან. კრისტალთქიმიას საფუძვლად უდევს ექსპერიმენტარული მონაცემ ...

                                               

ლანთანოიდები

ლანთანოიდები - ლანთანიდები, 14 ქიმიური ელემენტისაგან შემდგარი ოჯახი. ლანთანოიდები განლაგებულია ელემენტთა პერიოდული სისტემის მე-6 პერიოდისვ III ჯგუფის თანაურ ქვეჯგუფში. ლანთანოიდებია: ლანთანოიდებს სკანდიუმთან, იტრიუმსა და ლანთანთან ერთად იშვიათ მი ...

                                               

ალმასი

ალმასი - მინერალი, ნახშირბადის კუბური ალოტროპიული ფორმა. ნორმალურ პირობებში მეტასტაბილურია და შეუძლია იარსებოს განუსაზღვრელად დიდი ხანი, და შეუძლია გადავიდეს სტაბილურ გრაფიტში მხოლოდ გახურებისას.

                                               

გრაფიტი (მინერალი)

გრაფიტი - მინერალი თვითნაბადი ელემენტების კლასიდან, ნახშირბადის ერთ-ერთი ალოტროპიული მოდიფიკაცია. სტრუქტურა ფენოვანია. კრისტალური მესერის ფენებს შეუძლიათ განლაგდეს სხვადასხვანაირად ერთმანეთის მიმართ, რითაც ქმნიან მთელ რიგ პოლიტიპებს, სიმეტრიით ჰე ...

                                               

ციკლური ნახშირბადი

ციკლური ნახშირბადი - ნახშირბადის ნაერთი, რომლის მოლეკულაც მხოლოდ ნახშირბადის ატომებისგან შედგება. მეორენაირად მას უწოდებენ ციკლო" აღნიშნავს იმ ნახშირბადის ატომების რაოდენობას, რომლებიც შედიან ციკლში. რადგანაც ნაერთი მხოლოდ ნახშირბადისგან შედგება, ...

                                               

დიაზოტის ტეტროქსიდი

"აზოტის ტეტროქსიდი" ამ სტატიაზე გადმოდის. NO 4 იხ. ნიტროზილის აზიდი. დიაზოტის ტეტროქსიდი, რომელიც ძირითადად მოიხსენიება როგორც აზოტის ტეტროქსიდი, წარმოადგენს ქიმიურ ნივთიერებას ფორმულით N 2 O 4. ის ქიმიური სინთეზის ერთ-ერთი ყველაზე საჭირო რეაქტივ ...

                                               

ალდეჰიდი

ალდეჰიდი - ორგანული ნივთიერება, რომლის მოლეკულაში ნახშირწყალბადის რადიკალთან დაკავშირებულია -CHO ფუნქციური ჯგუფი. მისი ზოგადი ფორმულაა R-CHO. ალდეჰიდების ჰომოლოგიური რიგის პირველი წევრი მძაფრი სუნის მქონე აირია, მომდევნო კი–აქროლადი სითხე. სითხეა ...

                                               

ალკადიენები

ალკადიენები – უჯერი ნახშირწყალბადები, რომელთა ჰომოლოგიური რიგის ფორმულაა C n H 2n-2, მოიცავენ მხოლოდ ორ ორმაგ ბმასა და sp2-ჰიბრიდულ ნახშირბადატომებს. დიენებისთვის დამახასიათებელია ნახშირბადის ჯაჭვის, ორმაგი ბმების მდებარეობის და გეომეტრიული იზომერია.

                                               

ალკალოიდები

ალკალოიდები - ფიზიოლოგიურად აქტიური, ფუძე თვისებების მქონე, ძირითადად მცენარეული წარმოშობის აზოტშემცველი ორგანული ნაერთები.

                                               

ალკენი

ალკენი - უჯერი ნახშირწყალბადი, რომელიც ერთ ორმაგ ბმას შეიცავს ორ ნახშირბადს შორის. ალკენების ზოგადი ფორმულაა C n H 2n. ჰიბრიდიზაციის ტიპია sp². ჰომოლოგიური რიგის პირველი წარმომადგენელია ეთილენი. ალკენებს ახასიათებთ ჩონჩხის, ორმაგი ბმის მდებარეობი ...

                                               

ამინები

ამინები - ამიაკის წარმოებული ნივთიერებები, რომელშიც ამიაკის სამი წყალბადის ატომიდან ერთი, ორი, ან სამივე ორგანული რადიკალებით არის ჩანაცვლებული. აქ ერთი მნიშვნელოვანი გამონაკლისია: თუ ერთ–ერთი რადიკალი კარბონილის ჯგუფს შეიცავს, ნივთიერებებს არა ა ...

                                               

აცეტილენი

აცეტილენი - უჯერი ნახშირწყალბადი, ალკინის ჰომოლოგიური რიგის პირველი წევრი რომელშიც ორი ნახშირბადი და ორი წყალბადი შედის: CH≡CH. აცეტილენი აღმოაჩინა ინგლისელმა ქიმიკოსმა ედმუნდ დეივიმ 1836 წელს. სინთეზურად, ნახშირისა და წყალბადისგან მიიღო ფრანგმა ...