ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 227




                                               

ასიმპტოტური აღნიშვნა O-დიდი

O-დიდი - ასიმპტოტური აღნიშვნა, რომლის საშუალებით აღიწერება მოცემული ფუნქციის ყოფაქცევა ზღვარში, როცა არგუმენტი მიისწრაფება უსასრულობისკენ. ეს აღნიშვნები შემოღებულ იქნა, რათა რაც შეიძლება მოხერხებული კლასიფიკაცია შემოეღოთ ფუნქციებისთვის მათი ზრდის ...

                                               

შეკავშირების შეცდომა

შეკავშირების შეცდომა - ფორმალური შეცდომა ლოგიკაში, როდესაც ადგილი აქვს ვარაუდს, რომ მეტად განსაზღვრული გარემოებების ხდომილებათა რაოდენობა აღემატება ერთი ზოგადი გარემოების ხდომილებათა რაოდენობას. ყველაზე ხშირად გამოყენებული მაგალითი ეკუთვნით ამოს ...

                                               

ტრანსპორტირი

ტრანსპორტირი, საკუთხარი - ნახაზზე კუთხის ასაგები და მისი გასაზომი ხელსაწყო. ძირითადად შედგება სახაზავისა და ნახევარწრისაგან, რომელიც დაყოფილია გრადუსებად 0-იდან 180°-მდე. ტრანსპორტირის სიზუსტე იზრდება მისი ზომების გადიდებასთან ერთად, რადგან მცირდ ...

                                               

მათემატიკური მუდმივა

მათემატიკური მუდმივა განსაკუთრებული მნიშვნელობის რიცხვია, რომელიც მათემატიკის რომელიმე დარგში იჩენს თავს. ფიზიკური მუდმივებისგან განსხვავებით, მათემატიკურ მუდმივას არ გააჩნია საზომი ერთეული. ზოგიერთი მათემატიკური მუდმივა - მაგალითად, e და π - მათ ...

                                               

ოქროს კვეთა

ოქროს კვეთა - ჰარმონიული გაყოფა მთელისა ისეთ ორ არატოლ ნაწილად, როდესაც მცირე ნაწილი ისე შეეფარდება დიდს, როგორც დიდი მთელს და პირიქით, მთელი ისე შეეფარდება დიდს, როგორც დიდი მცირეს. ალგებრულად ოქროს კვეთა დაიყვანება შემდეგი განტოლების ამოხსნამდე ...

                                               

პი (რიცხვი)

პი ან π - ნამდვილი ტრანსცენდენტური რიცხვი, რომელიც დაახლოებით 3.14159-ს უდრის და წრეწირის სიგრძის მის დიამეტრთან შეფარდების ტოლია.

                                               

0,(9)

0.999. {\displaystyle \ 0.}) - მათემატიკაში უსასრულო ათწილადია რომელიც ზუსტად ერთის ტოლია. სხვა სიტყვებით, სიმბოლოები 0.999. და 1 ერთი და იმავე ნამდვილ რიცხვს ასახავს. მათემატიკოსები ამ ტოლობას რამდენიმე მეთოდით ამტკიცებენ. პირველი მეთოდი 1 3 = 0 ...

                                               

ბანახის-ტარსკის პარადოქსი

ბანახის-ტარსკის პარადოქსი - თეორიული გეომეტრიის ერთ-ერთი თეორემა, რომელიც მოიცავს შემდეგ არსს: როდესაც წრეს ენიჭება სამგანზომილებიანი სივრცე, შესაძლებელია იგი დაშლილ იქნას სასრული რაოდენობის არაგადამკვეთ სიმრავლეებად, რომელსაც შემდეგ შეუძლია წარმ ...

                                               

ალგებრა

ალგებრა - მათემატიკის ერთ-ერთი დარგი, რომელიც სწავლობს სიდიდეებზე მოქმედებათა ზოგად კანონებს ამ სიდიდეების რიცხობრივი მნიშვნელობისაგან დამოუკიდებლად. ელემენტარული ალგებრა ხშირად საშუალო სკოლაში ისწავლება და იძლევა ალგებრაზე ზედაპირულ წარმოდგენას: ...

                                               

აპოლონის ბადე

აპოლონის ბადე - მათემატიკაში არის ფრაქტალი გენერირებული სამი წრეწირისგან, რომელთაგან ნებისმიერი წრეწირი დანარჩენი ორის მხებია. მას სახელი ბერძენი მათემატიკოსი აპოლონ პერგელის პატივსაცემად ეწოდა. აპოლონის საცერს შემდეგნაირად აწყობენ: ვიწყებთ სამი ...

                                               

არქიმედეს აქსიომა

არქიმედეს აქსიომა ან არქიმედეს პრინციპი - მათემატიკური აქსიომა, დარქმეული ძველბერძენი მათემატიკოსის არქიმედეს სახელით. თუ ორი მოცემული მონაკვეთიდან მცირეს საკმაო რაოდენობით გავიმეორებთ, ყოველთვის შეგვიძლია მივიღოთ ისეთი მონაკვეთი, რომელიც აღემატე ...

                                               

გალუას თეორია

გალუას თეორია - უმაღლესი ხარისხის ერთუცნობიანი * სახის ალგებრული განტოლების თეორია, რომელსაც საფუძველი ჩაუყარა გალუამ. გალუას თეორემა ადგენს * სახის განტოლების ამოხსნის საზოგადოდ უფრო დაბალი ხარისხის სხვა ალგებრულ განტოლებათა ჯაჭვის ამოხსნაზე დაყ ...

                                               

დეკაგონი

დეკაგონი გეომეტრიაში ეწოდება ათგვერდა და ათკუთხა პოლიგონს. ეს ტერმინი როგორც წესი გულისხმობს ”წესიერ დეკაგონს”, რომელსაც ყველა გვერდი და კუთხე ტოლი აქვს. მისი შლეფლის სიმბოლოა {10}. წესიერი დეკაგონის ფართობი გვერდის სიგრძით ”a" გამოითვლება ფორმულ ...

                                               

დიდი ნახევარღერძი

გეომეტრიაში დიდი ღერძი არის ელიფსის უგრძესი დიამეტრი: მონაკვეთი, რომელიც გადის ცენტრსა და ფოკუსზე დაბოლოებებით პერიმეტრის ყველაზე განიერ წერტილებზე. დიდი ნახევარღერძი კი დიდი ღერძის ნახევარია და, აქედან გამომდინარე, გადის ფოკუსით ცენტრზე და პერიმ ...

                                               

ინვერსია (გეომეტრია)

ინვერსია 1. გეომეტრიაში - 0 ცენტრის მქონე და R რადიუსიანი წრეწირის მიმართ გარდაქმნა, რომლის დროსაც P წერტილი გადადის P წერტილში, რომელიც მდებარეობს OP სხივზე და დაშორებულია ცენტრიდან OP = R² / OP მანძილით. R² რიცხვს ეწოდება ინვერსიის კოეფიციენტი. ...

                                               

კატეგორიათა თეორია

კატეგორიათა თეორია - მათემატიკის დარგი რომელიც მათემატიკურ სტრუქტურებს და მათ შორის კავშირებს განიხილავს და სწავლობს გარკვეული აბსტრაქტული მეთოდების გამოყენებით. კატეგორიის ცნება მათემატიკურ სტატიებში გაჩდა 1942 წლიდან, ძირითადად სამუელ აილენბერგ ...

                                               

კვადრატი

კვადრატი, პლანიმეტრიაში, თვისებებით ყველაზე მდიდარი ფიგურაა. იგი ერთდროულად არის პარალელოგრამი, რომბი და მართკუთხედი, ამიტომ მას ყველა ამ ფიგურის თვისებები გააჩნია: მოპირდაპირე გვერდები ტოლია რადგან ყველა გვერდი ერთმანეთის ტოლია. დიაგონალები გადა ...

                                               

კომბინატორიკა

კომბინატორიკა - მათემატიკის ერთ-ერთი ნაწილი, რომელიც შეისწავლის დისკრეტულ ობიექტებს, სიმრავლეებს და მათ კავშირებს. კომბინატორიკა დაკავშირებულია მათემატიკის სხვა მიმართულებებთანაც - ალგებრასთან, გეომეტრიასთან, ალბათობის თეორიასთან. ტერმინი "კომბინ ...

                                               

კომპლექსური რიცხვი

კომპლექსური რიცხვი - რიცხვი, რომელიც გამოისახება როგორც ჯამი z = x + i y {\displaystyle z=x+iy}, სადაც xდა y ნამდვილი რიცხვებია, ხოლო i = − 1 {\displaystyle i={\sqrt {-1}}}, რომელსაც წარმოსახვითი ერთეული ეწოდება და მისი კვადრატი არის -1. კომპლექს ...

                                               

კოსინუსების თეორემა

კოსინუსების თეორემა ტრიგონომეტრიის ერთ-ერთი თეორემაა და შემდეგში მდგომარეობს: სამკუთხედის ნებისმიერი გვერდის სიგრძის კვადრატი უდრის დანარჩენი ორი გვერდის სიგრძეების კვადრატების ჯამს გამოკლებული ამ გვერდების სიგრძეებისა და მათ შორის მდებარე კუთხის ...

                                               

ლაიბნიცის ალგებრა

ლაიბნიცის ალგებრა მათემატიკაში არის ვექტორული სივრცე L, აღჭურვილი ისეთი ორადწრფივი გამრავლებით, რომ სრულდება შემდეგი იგივეობა: =0\,} მაშინ ვღებულობთ ლის ალგებრას.

                                               

ლის ალგებრა

მათემატიკაში ლის ალგებრა არის ალგებრული სტრუქტურა, რომელიც თამაშობს უმნიშვნელოვანეს როლს, როგორც ლის ჯგუფების თეორიაში ისე, გეომეტრიის, ალგებრის, ალგებრული ტოპოლოგიის და ფიზიკის სხვადასხვა დარგებში. ლის ალგებრები მათემატიკაში გაჩნდა დიდი ნორვეგიე ...

                                               

ლის ალგებრის წარმოდგენა

მათემატიკაში ლის ალგებრის წარმოდგენა აკავშირებს მოცემულ ლის ალგებრას ზოგად წრფივ ლის ალგებრასათან. უფრო დაწვრილებით, მოდი g {\displaystyle {\mathfrak {g}}} იყოს ლის ალგებრა და მოდი V იყოს ვექტორული სივრცე. გავიხსენოთ, რომ g l {\displaystyle {\mat ...

                                               

მათემატიკური ლოგიკა

მათემატიკური ლოგიკა ზოგადად შეიძლება აღიწეროს როგორც მათემატიკის ნაწილი, სხვადასხვა მათემატიკური კონსტრუქციების, გამოთვლების, დამტკიცებების ფორმალურ მხარის შესახებ. მნიშვნელოვანია მათემატიკის დაფუძნებისთვის. ეჯაჭვება კომპიუტერულ მეცნიერებებს. მათ ...

                                               

მარტივი რიცხვი

მარტივი რიცხვი ეწოდება ისეთ ნატურალურ რიცხვს, რომელსაც მხოლოდ 2 განსხვავებული ნატურალური გამყოფი აქვს: 1 და თავისი თავი. პირველი 25 მარტივი რიცხვია 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89 და 97. ...

                                               

მაჩვენებლიანი ფუნქცია

მაჩვენებლიანი ფუნქცია მათემატიკურ ფუნქციებში ერთ-ერთ მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. ჩაიწერება ამგვარად exp ან e x, სადაც e უდრის დაახ. 2.71828183 და არის ნატურალური ლოგარითმის ბაზისი.

                                               

მთელი რიცხვი

მთელი რიცხვები - ნატურალური რიცხვები, მათი მოპირდაპირე რიცხვები და 0. მთელი რიცხვების სიმრავლე ნამდვილი რიცხვების სიმრავლის ქვესიმრავლეა. მთელი რიცხვები ისეთი რიცხვებია, რომელთა ჩაწერა წილადებისა და ათწილადების გარეშეა შესაძლებელი. მაგალითად, 65, ...

                                               

მწკრივი (მათემატიკა)

მწკრივი მიმდევრობის წევრების ჯამია. სასრულ მწკრივებს გააჩნიათ პირველი და უკანასკნელი წევრი. უსასრულო მწკრივები წევრთა უსასრულო რაოდენობას შეიცავს. მათემატიკაში უსასრულო მიმდევრობისთვის { a n }, მწკრივი ამ მიმდევრობის ყველა წევრის ჯამია: a 1 + a 2 ...

                                               

ნატურალური ფილოსოფიის მათემატიკური საწყისები

Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica - ისააკ ნიუტონის მიერ 1687 წლის 5 ივლისს გამოცემული სამტომეული. მასში შესულია ნიუტონის მოძრაობის კანონები და კლასიკური მექანიკის საფუძვლები, ისევე როგორც მისი უნივერსალური გრავიტაციის კანონები.

                                               

პუანკარე-ბირკჰოფ-ვიტის თეორემა

მათემატიკაში პუანკარე- ბირკჰოფ-ვიტის თეორემა იძლევა ლის ალგებრის უნივერსალური მომვლები ალგებრის აღწერას. ვთქვათ g {\displaystyle {\mathfrak {g}}} ლის ალგებრაა F ველზე. მოდი U g {\displaystyle U{\mathfrak {g}}} იყოს g {\displaystyle {\mathfrak {g} ...

                                               

რიცხვთა თეორია

რიცხვთა თეორია - მათემატიკის დარგი, რომელიც სწავლობს რიცხვთა თვისებებს. რიცხვთა თეორიას ზოგჯერ არითმეტიკასაც უწოდებენ, მაგრამ, ჩვეულებრივ, არითმეტიკის ქვეშ გულისხმობენ სწავლებას მთელ და წილად რიცხვებზე იმ დროს, როდესაც რიცხვთა თეორიაში შეისწავლებ ...

                                               

სკალარული ველი

მათემატიკაში და ფიზიკაში სკალარული ველი ასოცირდება სივრცის ყველა წერტილში მოცემულ სკალარულ სიდიდესთან. ეს სკალარული სიდიდე შეიძლება იყოს ან მათემატიკური რიცხვი, ან რაიმე სკალარული ფიზიკური სიდიდე. სკალარული სიდიდე უნდა იყოს კოორდინატთა სისტემაზე ...

                                               

ტოპოლოგიური სივრცე

ტოპოლოგიური სივრცე მათემატიკაში ეწოდება სიმრავლეს მასზე მოცემული ტოპოლოგიით. ტოპოლოგიური სივრცე არის მათემატიკის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ცნება და იგი გვხვდება მათემატიკის პრაქტიკულად ყველა დარგში.

                                               

ტრიგონომეტრიული ფუნქციები

მათემატიკაში ტრიგონომეტრიული ფუნქციები კუთხის ფუნქციებია. მათ მეშვეობით ერთმანეთს უკავშირებენ სამკუთხედის კუთხეებსა და სამკუთხედის გვერდების სიგრძეებს. ტრიგონომეტრიულ ფუნქციებს მრავალი გამოყენება აქვს. ეს ფუნქციები ძალზე მნიშვნელოვანია სამკუთხედე ...

                                               

უნივერსალური მომვლები ალგებრა

მათემატიკაში უნივერსალური მომვლები ალგებრა არის კონსტრუქცია რომელიც მოცემულ ლის ალგებრა g {\displaystyle \,{\mathfrak {g}}} -ს უსაბამებს U {\displaystyle \,U} ასოციურ ალგებრას. ყოველი ასოციური ალგებრა A შეიძლება განხილულ იყოს როგორც ლის ალგებრა თ ...

                                               

წრეწირი

წრეწირი - ჩაკეტილი ბრტყელი წირი, რომლის ყველა წერტილი ერთი და იმავე მანძილითაა დაშორებული მოცემული წერტილიდან, ამასთან ეს წერტილი მდებარეობს იმავე სიბრტყეში, რომელშიც მდებარეობს წირი. R მონაკვეთს, რომელიც აერთიანებს წრეწირის ცენტრს მის ნებისმიერ ...

                                               

წრფე

წრფე - გეომეტრიის საწყისი ცნება, სწორი ხაზი, რომელიც დაუსრულებლად გრძელდება ორივე მხარეს და შეიცავს წერტილთა უსასრულო რაოდენობას. წრფის აღსანიშნავად საკმარისია მისი ორი წერტილის დასახელება, ანუ ორი დიდი ლათინური ასო. თუმცა, წრფის დასასახელებლად გ ...

                                               

ჯგუფთა თეორია

ჯგუფთა თეორია არის მათემატიკის, კერძოდ აბსტრაქტული ალგებრის დარგი რომელიც სწავლობს ჯგუფებს. აქ ჯგუფი არის ალგებრული სტრუქტურა. ისტორიულად ჯგუფთა თეორია წარმოიშვა ალგებრული განტოლებების, რიცხვთა თეორიისა და გეომეტრიის შესწავლიდან. ჯგუფთა თეორიის ს ...

                                               

ბმულობა

მათემატიკაში სიტყვა ბმულობა გამოიყენება გარკვეული თვისებების მისამართით, რომელებიც ამა თუ იმ აზრით "მთლიანობზე", "შეკრულობზე" მიუთითებენ. ბმულობის ცნება განიმარტება მრავალი მათემატიკური ობიექტებისთვის, თუმცა ყველა მათგანი უკავშირდება ბმულობის ცნე ...

                                               

ორადობის თეორია დისტრიბუციული მესრებისათვის

ორადობის თეორია დისტრიბუციული მესრებისათვის მდგომარეობს შემოსაზღვრული დისტრიბუციული მესრების სამ სხვადასხვა წარმოდგენაში, პრისტლის სივრცეები-ს, სპექტრული სივრცეები-ს, და სტოუნის ბიტოპოლოგიური სივრცეები-ს მეშვეობით. ის აზოგადებს ფართოდ ცნობილ სტოუ ...

                                               

სივრცე

სივრცე - სამგანზომილებიანი უსაზღვრო არე რომელშიც მდებარეობენ სხეულები და მოვლენები, რომლებსაც აქვთ ერთმანეთის მიმართ გარკვეული მდებარეობა. ფიზიკური სივრცე ხშირად განიხილება როგორც სამგანზომილებიანი, თუმცა თანამედროვე ფიზიკაში სივრცეს ხშირად დროსთ ...

                                               

ფრაქტალი

ფრაქტალი - სიმრავლე, რომელსაც აქვს თვითმსგავსების თვისება. მათემატიკაში ფრაქტალის ქვეშ ესმით ევკლიდურ სივრცეში არსებული წერტილების სიმრავლე, რომელთაც აქვთ წილადური მეტრული ზომა, ან ტოპოლოგიურისგან განსხვავებული მეტრული ზომა, ამიტომ ისინი უნდა გან ...

                                               

ჰომეომორფიზმი

ჰომეომორფიზმი ტოპოლოგიაში, არის ბიექციური, უწყვეტი ასახვა ტოპოლოგიურ სივრცეებს შორის, რომლის შებრუნებული ასახვაც უწყვეტია. ტოპოლოგიურ სივრცეებს ეწოდება ჰომეომორფული, თუ მათ შორის არსებობს ჰომეომორფიზმი. ე.ი. X და Y ტოპოლოგიურ სივრცეებს შორის f ას ...

                                               

ციფრები

ციფრები "ცარიელი, ნული") - ნიშნების სისტემა რიცხვების ჩასაწერად. სიტყვა "ციფრი" დაკონკრეტების გარეშე ნიშნავს შემდეგი ათი ნიშნიდან ერთ-ერთს: 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9. ამ ციფრების შეთანხმება ქმნის ორ-ნიშნა კოდებსა და რიცხვებს. ასევე არსებობს მრავალი სხვ ...

                                               

0 (რიცხვი)

ნული - რიცხვი, რომელთანაც შეკრებისას ნებისმიერი რიცხვი უცვლელი რჩება. ნული აღინიშნება სიმბოლოთი 0. ნებისმიერი რიცხვის ნამრავლი ნულზე უდრის ნულს. a * 0 = 0. ნულზე გაყოფა მათემატიკაში განსაზღვრული არ არის და ყოველგვარ აზრსაა მოკლებული. თუ ორი ნამდვ ...

                                               

6 (რიცხვი)

The Odd Number 6, JA Todd, Math. Proc. Camb. Phil. Soc. 41 1945 66 - 68 Wells, D. The Penguin Dictionary of Curious and Interesting Numbers London: Penguin Group. 1987: 67 - 69 A Property of the Number Six, Chapter 6, P Cameron, JH v. Lint, Desig ...

                                               

არაბული ციფრები

არაბული ციფრები - ტრადიციული კრებულის სახელწოდება შემდგარი ათი ნიშნისგან: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 ; ახლა გამოიყენება მრავალ ქვეყანაში რიცხვების დასაწერად.

                                               

გლაგოლური რიცხვები

გლაგოლური რიცვები - რიცხვთა ჩაწერის თავისებური სისტემა, რომელიც გლაგოლიცათი დაწერილ ტექსტებში გვხვდება. გლაგულური სისტემა ჰგავს ბერძნულსა და კირილურ რიცხვებს. ერთეულებს აღნიშავს ანბანის რიგზე დალაგებული პირველი ცხრა ასო, ათეულებს - შემდეგი ცხრა, ...

                                               

ეგვიპტური რიცხვები

ეგვიპტური რიცხვები – რიცხვთა სისტემა, რომელსაც ძველ ეგვიპტეში იყენებდნენ. სისტემა ათობითი იყო და იეროგლიფებით იწერებოდა. ისინი ჯერ კიდევ ქრისტეს შობამდე შეიქმნა და ჩვენი წელთაღრიცხვით III საუკუნემდე გამოიყენებოდა. ეგვიპტურ ციფრებში არ იყო 0-ის აღ ...

                                               

კირილური რიცხვები

კირილური რიცხვები - კირილიცას ასოებზე დაფუძნებული რიცხვთა ჩაწერის სისტემა. გამოიყენებოდა სამხრეთისა და აღმოსავლეთ სლავურ ქვეყნებში საეკლესიო სლავურ ენაზე შესრულებულ ტექსტებში, რომლებიც კირილიცათია დაწერილი. მე–16 საუკუნიდან კირილურის გვერდით ინდუ ...