ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 226




                                               

სოფლის მეურნეობის გეოგრაფია

სოფლის მეურნეობის გეოგრაფია, აგრიკულტურული გეოგრაფია - საზოგადოებრივი გეოგრაფიის დარგი, რომელიც შეისწავლის ტერიტორიული დიფერენციაციისა და სასოფლო-სამეურნეო წარმოების ორგანიზაციის კანონზომიერებებს, თავისებურებებსა და ფორმებს, ბუნებრივ, ისტორიულ და ...

                                               

ფიტოპათოლოგია

ფიტოპათოლოგია - მეცნიერება მცენარეთა დაავადების, მისი პროფილაქტიკის საშუალებათა და მეთოდების, აგრეთვე ლიკვიდაციის შესახებ. ფიტოპათოლოგია იყოფა ორად ზოგადი და კერძო. ფიტოპათოლოგია ზოგადი შეისწავლის მცენარის დაავადებათა გამომწვევ მიზეზებს, მათ განვ ...

                                               

ფოტოსინთეზი

ფოტოსინთეზი - უმაღლესი მცენარეების, წყალმცენარეებისა და მაფოტოსინთეზებელი ბაქტერიების მიერ სინათლის კვანტის ენერგიის გარდაქმნა ქიმიურ ბმათა ენერგიად. ამ ენერგიას შთანთქავენ ქლოროფილი და სხვა პიგმენტები. ფოტოსინთეზის პროცესში მცენარე ჰაერიდან შეით ...

                                               

გამოყენებითი მათემატიკა

გამოყენებით მათემატიკად - მათემატიკის ის ნაწილი, რომელიც არამათემატიკური ამოცანების მოდელირებისთვის გამოიყენება. გამოყენებითი მათემატიკა მიზნად ისახავს განავითაროს პრაქტიკული მათემატიკური მეთოდები, ფიზიკის, ტექნოლოგიის, ეკონომიკის და სხვა სფეროებ ...

                                               

ფსიქოლინგვისტიკა

ფსიქოლინგვისტიკა ან პათოფსიქოლინგვისტიკა - დისციპლინა, რომელიც შეისწავლის ურთიერთკავშირს ენის, აზროვნებასა და ცნობიერებას შორის. გაჩნდა 1953 წელს. ტერმინი ფსიქოლინგვისტიკა პირველად 1946 წელს ნიკოლაი პრონკომ გამოიყენა. ფსიქოლინგვისტიკას სამი ძირით ...

                                               

მოლეკულური გასტრონომია

მოლეკულური გასტრონომია - მეცნიერების დარგი კვების შესახებ. ის ცდილობს შეისწავლოს ინგრედიენტების ფიზიკური და ქიმიური გარდაქმნები, რომლებიც ხდება საკვების მომზადების დროს. მისი პროგრამა მოიცავს სამ მიმართულებას, რადგან სამზარეულოს სამი კომპონენტი ა ...

                                               

მასის ატომური ერთეული

უნიფიცირებული მასის ატომური ერთეული იგივე დალტონი - სტანდარტული ერთეული, რომელიც გამოიყენება მასის ატომურ ან მოლეკულურ დონეზე მისათითებლად. ერთი მასის ატომური ერთეული, დაახლოებით, ერთი ნუკლონის მასის ტოლია და რიცხვობრივად უდრის 1 გ/მოლი-ს. იგი გა ...

                                               

სკალა

სკალა - საზომი ხელსაწყოსი, ხელსაწყოს ასათვლელი მოწყობილობის ნაწილი, რომელიც წარმოადგენს გასაზომი სიდიდის თანამიმდევრული მნიშვნელობების რიგთან შესაბამისი ნიშნულებისა და ზოგიერთ მათგანთან დასმული ათვლის რიცხვების ან სხვა სიმბოლოების ერთობლიობას. სკ ...

                                               

აგროსატყეო მელიორაცია

აგროსატყეო მელიორაცია - მეტყევეობის ღონისძიებათა სისტემა, რომელიც მიმართულია, უხვი და მყარი მოსავლის მიღებისათვის არახელსაყრელი ბუნებრივი პირობების წინააღმდეგ. აგროსატყეო მელიორაცია ხორციელდება კომპლექსურად ორგანიზაციულ-სამეურნეო, აგროტექნიკურ, ჰ ...

                                               

ხე

ხე - ხანგრძლივად მცხოვრები მცენარე, რომელსაც აქვს მრავალწლოვანი გახევებული ღერო და ფესვები. ბუჩქისგან განსხვავებით ხის ღერო და ვარჯი ყოველთვის მკვეთრად გამოხატულია. ღერო და ტოტები შედგება მერქნისა და ქერქისაგან. კორომში ხეს აქვს მაღალი ღერო და პა ...

                                               

J2000.0

J2000.0 - ეპოქის სახელწოდება ასტრონომიაში. ეპოქა - დროის განსაზღვრული მომენტი, რომელშიც ზუსტადაა განსაზღვრული ასტრონომიული კოორდინატები და ორბიტის ელემენტები, ასევე რომლისგანაც გამოთვლილია სხვა ორბიტალური პარამეტრები, ამა თუ იმ ობიექტის მდებარეობ ...

                                               

ეპოქა (ასტრონომია)

ეპოქა - ასტრონომიაში დროის მომენტი, რომლისთვისაც განსაზღვრულია ასტრონომიული კოორდინატები ან ორბიტის ელემენტები. პრეცესიის გათვალისწინებით და ასევე საკუთარი მოძრაობით ასტრონომიული კოორდინატები შეიძლება ავითვალოთ ერთი ეპოქიდან მეორემდე. ორბიტალური ...

                                               

ტყუპების პარადოქსი

ტყუპების პარადოქსი - ფიზიკაში, აზრითი ექსპერიმენტი ფარდობითობის სპეციალურ თეორიაში, რომელიც იდენტური ტყუპებისგან შედგება, ერთი ტყუპისცალი დედამიწაზე რჩება და მეორე მიემგზავრება ხანგრძლივ კოსმოსურ მოგზაურობაში სუბსინათლის სიჩქარით, მისი დაბრუნების ...

                                               

სიმრავლე

სიმრავლე - ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ცნება მათემატიკაში. ის ზოგადად წარმოადგენს ნებისმიერ ობიექტთა ერთობლიობას. სიმრავლე შეიძლება იყოს ცარიელი. მასში ერთი და იმავე ობიქტის რამდენიმეჯერ განმეორებისას, ის აღიქმება ერთ ელემენტად. სიმრავლეთა თეორია არის ...

                                               

სიმრავლეთა თეორია

სიმრავლეთა თეორია - მათემატიკის დარგი სიმრავლეების შესახებ. სიმრევლეთა თეორიას ეფუძნება რიგი მათემატიკირი დისციპლინებისა, მათ შორის: ალგებრა, ანალიზი, ტოპოლოგია, ალბათობის თეორია. XIX საუკუნის ბოლოს გერმანელმა მათემატიკოსმა გეორგ კანტორმა შექმნა ...

                                               

თვლადი სიმრავლე

თვლადი სიმრავლე - უსასრულო სიმრავლე, რომლის ელემენტები შეიძლება გადაინომროს ნატურალური რიცხვებით, ე. ი. შეიძლება დამყარდეს ურთიერთ ცალსახა თანადობა ამ სიმრავლესა და ნატურალურ რიცხვთა სიმრავლეს ან მის რომელიმე ქვესიმრავლეს შორის. გეორგ კანტორმა და ...

                                               

ნამდვილი რიცხვი

ნამდვილი რიცხვი - ნებისმიერი დადებითი რიცხვი, უარყოფითი ან ნული. ნამდვილ რიცხვთა სიმრავლე იყოფა რაციონალურ და ირაციონალურ რიცხვთა სიმრავლეებად. რაციონალური რიცხვები წარმოიდგინება როგორც რაციონალური წილადების p / q {\displaystyle p/q}, ასევე უსასრ ...

                                               

ნატურალური რიცხვი

ნატურალური რიცხვი - მთელი დადებითი რიცხვი ან მთელი არა-უარყოფითი რიცხვია. პირველი განსაზღვრება გამოიყენება რიცხვთა თეორიაში, მეორე კი სიმრავლეთა თეორიასა და კომპიუტერულ მეცნიერებაში. ნატურალურ რიცხვებს აქვთ ორი ძირითადი დანიშნულება: მათი გამოყენე ...

                                               

უსასრულო სასტუმროს პარადოქსი

ჰილბერტის უსასრულო სასტუმროს პარადოქსი - აზრითი ექსპერიმენტი, რომელიც აღწერს უსასრულო სიმრავლის პარადოქსულ, არაინტუიტიურ თვისებებას. მისი შინაარსია, რომ თუ გვაქვს მთლიანად დაკავებული სასტუმრო უსასრულო რაოდენობის ოთახებით, მაინც არის შესაძლებელი ა ...

                                               

ცარიელი სიმრავლე

M = ∅ ⇔ ∀ x: x ∉ M {\displaystyle M=\varnothing \Leftrightarrow \forall x:x\not \in M} ანუ, M ცარიელია მაშინ და მხოლოდ მაშინ, როცა არ მოიძებნება ელემენტი, რომელიც მას ეკუთვნის.

                                               

საქართველოს პოლიტიკის ინსტიტუტი

საქართველოს პოლიტიკის ინსტიტუტი - არაკომერციული, კვლევითი და ანალიტიკური ორგანიზაცია. დაარსდა 2011 წლის დასაწყისში. საქართველოს პოლიტიკის ინსტიტუტი მიზანია საქართველოში დემოკრატიული ინსტიტუტების ორგანიზაციული საფუძვლების გაძლიერება და მმართველობი ...

                                               

აბსორბციული მიკროსკოპია

აბსორბციული მიკროსკოპია - ცხოველურ და მცენარეულ ორგანიზმთა უჯრედების სტრუქტურისა და ქიმიზმის მიკროსკოპით შესწავლის მეთოდი, რომელიც დამყარებულია უჯრედშიგა სტრუქტურების მიერ სინათლის შერჩევით შთანთქმის უნარზე. ულტრაიისფერ სხივებს შთანთქავს ნუკლეინი ...

                                               

ალბათობის თეორია

დარგის წარმოშობა დაკავშირებულია XVII საუკუნეში გალილეო გალილეის, პიერ ფერმის და ბლეზ პასკალის შედეგებთან. შემდეგ განივითარდა აბრაამ დე მუავრის პიერ სიმონ ლაპლასის სიმეონ დენი პუასონის შრომებით. XIX საუკუნიდან აღსანიშნავია კარლ ფრიდრიხ გაუსის, პაფ ...

                                               

ალბათური განაწილების ფუნქცია

ალბათობის თეორიაში ალბათური განაწილების ფუნქცია წარმოადგენს ფუნქციას, რომლის მნიშვნელობაც ყოველ x წერტილში არის ალბათობა იმისა, რომ ამ განაწილების ფუნქციის შესაბამისი შემთხვევითი სიდიდე მიიღებს x-ზე ნაკლებ მნიშვნელობას.

                                               

ბეტა განაწილება

ალბათობის თეორიასა და მათემატიკურ სტატისტიკაში ბეტა განაწილება უწყვეტი ალბათური განაწილებაა, რომელიც განსაზღვრულია ინტერვალზე და განაწილების ფორმა კონტროლდება ორი, α {\displaystyle \alpha } და β {\displaystyle \beta }, პარამეტრით. ის ფაქტი, რომ რ ...

                                               

დისპერსია

ალბათობის თეორიასა და მათემატიკურ სტატისტიკაში დისპერსია წარმოადგენს მონაცემთა გაფანტულობის საზომს. შემთხვევითი სიდიდის დისპერსია ეწოდება რიცხვს, რომელიც გამოხატავს, თუ რამდენადაა გაფანტული შემთხვევითი სიდიდის მნიშვნელობები მისი მათემატიკური ლოდი ...

                                               

თანაბარი განაწილება

ალბათობის თეორიასა და მათემატიკურ სტატისტიკაში თანაბარი განაწილება ეწოდება განაწილებას, რომელიც ხასიათდება იმით, რომ შემთხვევითი ცვლადის მიერ რაიმე ინტერვალში მნიშვნელობის მიღების ალბათობა დამოკიდებულია მხოლოდ ამ ინტერვალის სიგრძეზე.

                                               

მონტი ჰოლის პარადოქსი

მონტი ჰოლის პარადოქსი - ალბათობის თეორიის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ამოცანა, რომლის ამოხსნაც ერთი შედევით საღ აზროვნებას ეწინააღმდეგება. ამოცანა ფორმულირდება, როგორც თამაშის აღწერა და ეყრდნობა ცნობილ ამერიკულ ტელეშოუს "Let’s Make a Deal", რომლის წ ...

                                               

მძინარე მზეთუნახავის პარადოქსი

მძინარე მზეთუნახავის პარადოქსი არის ალბათობის თეორიის ერთ-ერთი პარადოქსი და წარმოადგენს ალბათურ ამოცანას, რომელსაც რამდენიმე განსხვავებული და, ამავდროულად, სწორი პასუხი გააჩნია. იგი დემონსტრირებას ახდენს იმისა, თუ როგორ შეიძლება სტატისტიკით მანიპ ...

                                               

პუასონის განაწილება

პუასონის ალბათური განაწილება - დისკრეტული ტიპის განაწილება, რომელიც აღწერს ალბათობას იმისა, რომ დროის ან სივრცის ფიქსირებულ ინტერვალში რაიმე ხდომილებას ადგილი ექნება მოცემული სიხშირით, თუ ცნობილია ამ ხდომილების საშუალო სიხშირე და ხდომილების თითოე ...

                                               

ფუნქციის ზღვარი

ზღვარი - ცნება მათემატიკაში, კერძოდ მათემატიკურ ანალიზში. ფუნქციის ზღვრის ცნების თვალსაჩინო აზრი XVII საუკუნის მათემატიკოსისათვის ნათელი იყო. მათ შეეძლოთ ზღვრების სწორად პოვნა, მაგრამ მიმდევრობის ზღვრისა და ფუნქციის ზღვრის ცნებების მკაცრი განსაზღ ...

                                               

გამრავლება (მათემატიკა)

გამრავლება - მათემატიკური ოპერაცია ორ რიცხვზე, რომელთაც I და II თანამამრავლი ეწოდებათ. გამრავლება გულისხმობს I თანამამრვალის "აღებას" იმდენჯერ რამდენიცაა II თანამამრავლი: მაგალითად: a ⋅ b = a + a + ⋯ + a ⏟ b {\displaystyle a\cdot b=\underbrace {a ...

                                               

კეპლერის კანონები

კეპლერის კანონები - აღწერს პლანეტების მოძრაობას მზის ირგვლივ. არ აღმოჩენილა ცარიელ ნიადაგზე. კეპლერს ხელთ ჰქონდა გამოჩენილი დანიელი ასტრონომის, თავისი მასწავლებლის ტიხო ბრაჰეს 1546-1601 მრავალწლიანი დაკვირვებების შედეგები, ბრაჰეს დაკვირვებები შეე ...

                                               

კვადრატული განტოლება

კვადრატული განტოლება - მათემატიკაში არის a x 2 + b x + c = 0 {\displaystyle ax^{2}+bx+c=0\,\!} სახის ისეთი მრავალწევრი, სადაც x {\displaystyle x\,\!} ცვლადია, ხოლო a {\displaystyle a\,\!}, b {\displaystyle b\,\!} და c {\displaystyle c\,\!} - რიცხ ...

                                               

ევკლიდეს პარალელურობის აქსიომა

ევკლიდეს პარალელურობის აქსიომა ან მეხუთე პოსტულატი - კლასიკური პლანიმეტრიის ერთ-ერთი აქსიომა. პირველად მოყვანილია ევკლიდეს "საწყისებში": კლეინისა და პუანკერის მოდელები დამაჯერებლად ამტკიცებს, რომ მეხუთე პოსტულატი არ ეწინააღმდეგება გეომეტრიის დანა ...

                                               

ლვოვის მათემატიკის სკოლა

ლვოვის მათემატიკის სკოლა - პოლონელი მათემატიკოსების ჯგუფი, რომლებიც ორი მსოფლიო ომის შუალედში ლვოვში მუშაობდნენ, რომლებიც მათემატიკურ პრობლემებზე სასაუბროდ ცნობილ შოტლანდიურ კაფეში იკრიბებოდნენ. ჯგიფი ცნობილი გახდა მათი მნიშვნელოვანი მიღწევებისთვ ...

                                               

საწყისები

"საწყისები" - ევკლიდეს მთავარი ნაშრომი. დაწერილია დაახლოებით ძვ. წ. 300 წელს და მიძღვნილია გეომეტრიის სისტემატიკურ წყობაზე. "საწყისები" - ეს არის ანტიკური გეომეტრიისა და ანტიკური მათემატიკის სათავე. თუმცა პროკლე წერს, რომ ამგვარი ნაშრომები ევკლიდ ...

                                               

არიაბჰატა

არიაბჰატა - ცნობილი ინდოელი მათემატიკოსი და ასტრონომი. არიაბჰატა ცხოვრობდა გუპტას ეპოქაში. არიაბჰატამ დიდი ღვაწლი დასდო მათემატიკური მეცნიერების განვითარებას. მან სისტემაში მოიყვანა ათვლის ათობითი სისტემა ჩამოაყალიბა წრფივი და კვადრატული განტოლებ ...

                                               

ბჰასკარა I

ბჰასკარა - გამოჩენილი ინდოელი მათემატიკოსი და ასტრონომი. ცნობილია მისი კომენტარები არიაბჰატას წიგნისადმი. დაწერა ორი ასტრონომიული ტრაქტატი: მაჰაბჰასკარია” და ”ლაგჰუბჰასკაკია”, რომელშიც განიხილავდა ტრიგონომეტრიის ელემენტებს.

                                               

ბჰასკარაჩარია

ბჰასკარაჩარია - XII საუკუნის უდიდესი ინდოელი მოაზროვნე, მათემატიკოსი და ასტრონომი. სახელი ბჰასკარაჩარია მას უწოდეს ანალოგიური სახელის მქონე ბჰასკარასაგან განსასხვავებლად. ისიც ასევე, იყო დიდი მათემატიკოსი და ასტრონომი, შესაბამისად მას მოიხსენიებდ ...

                                               

არითმეტიკის ფუნდამენტური თეორემა

არითმეტიკის ფუნდამენტური თეორემა - მდგომარეობს შემდეგში: ნებისმიერი ნატურალური რიცხვი n > 1 {\displaystyle n> 1} შეიძლება წარმოდგინდეს ნამრავლის სახით: n = p 1 ⋅ ⋯ ⋅ p k {\displaystyle n=p_{1}\cdot \dots \cdot p_{k}}, სადაც p 1, …, p k {\di ...

                                               

გოდელის არასრულობის თეორემები

ნებისმიერი თავსებადი ფორმალური თეორიისათვის, რომელიც შეიცავს ძირითად არითმეტიკულ ჭეშმარიტებებს შეიძლება აიგოს არითმეტიკულ ფორმულა F ისეთი რომ არც F და არც "არა F არ არის მოცემული თეორიის თეორემა ე.ი. არ არის დამტკიცებადი მოცემულ ფორმალურ თეორიაში ...

                                               

გრაფთა თეორია

გრაფთა თეორია - დისკრეტული მათემატიკის ნაწილი, რომელიც შეისწავლის წვეროებისა და წიბოებისაგან შემდგარ სტრუქტურას - გრაფებს. წერტილები შეიძლება ერთმანეთთან იყოს დაკავშირებული წიბოებით. გამოყოფენ მიმართულ და მარტივ გრაფებს. მიმართულია გრაფი, როდესაც ...

                                               

კანტორის თეორემა

სიმრავლეთა თეორიაში კანტორის თეორემა - ნებისმიერი სიმრავლის ქვესიმრავლეთა სიმრავლე უფრო მაღალი კარდინალობისაა ვიდრე თვითონ ეს სიმრავლე. ანუ შეუძებელია არსებობდეს ფუნქცია სიმრავლიდან მის ქვესიმრავლეთა სიმრავლეში, რომლისთვისაც მნიშვნელობათა არე მთე ...

                                               

მუავრის ფორმულა

მუავრის ფორმულა - ფორმულა რომელიც საშუალებას იძლევა ტრიგონომეტრიული სახით მოცემული z კომპლექსური რიცხვი მთელ n ხარისხში ავიყვანოთ. გამოისახება ასე: \,} მუავრის ფორმულიდან გამომდინარეობს, რომ z-ის n ხარისხში ახარისხებისას r მოდული უნდა ავახარისხოთ ...

                                               

ოთხი ფერის პრობლემა

ოთხი ფერის პრობლემა – ამ სახელწოდებით ცნობილია შემდეგი ამოცანა: შესაძლებელია თუ არა სიბრტყეზე დახატული ნებისმიერი პოლიტიკური რუკა შეიღებოს მხოლოდ ოთხი ფერის გამოყენებით ისე, რომ არც ერთი მოსაზღვრე ქვეყანა არ აღმოჩნდეს ერთი და იმავე ფერით შეღებილი ...

                                               

პითაგორას თეორემა

მათემატიკაში პითაგორას თეორემა არის ურთიერთდამოკიდებულება ევკლიდეს გეომეტრიაში მართკუთხა სამკუთხედის სამ გვერდს შორის. თეორემას სახელი ბერძენი მათემატიკოსი პითაგორას გამო დაერქვა, რომელმაც პირველად დაამტკიცა მისი მართებულობა. თეორემა შემდეგში მდგ ...

                                               

ფერმას დიდი თეორემა

ფერმას ბოლო თეორემა - თეორემა მათემატიკაში; მდგომარეობს შემდეგში: არ არსებობს ისეთი a, b და y მთელი რიცხვები, რომელთათვისაც სრულდება ტოლობა a n + b n = y n {\displaystyle a^{n}+b^{n}=y^{n}}, სადაც n > 2 n ორზე მეტი მთელი რიცხვია. ფერმას ბოლო თ ...

                                               

ფერმას მცირე თეორემა

ფერმას მცირე თეორემა არის რიცხვთა თეორიის ერთ-ერთი მარტივი თეორემა, რომლის მიხედვითაც ნებისმიერი მარტივი რიცხვისთვის p {\displaystyle p} და მისი თანამარტივი რიცხვისთვის a {\displaystyle a} სრულდება შემდეგი იგივეობა: a p − 1 ≡ 1 mod p {\displaysty ...

                                               

ფუნდამენტური თეორემა

მათემატიკაში რამდენიმე ფუნდამენტური თეორემა არსებობს. მათი სახელწოდებები ტრადიციულია, მაგ. არითმეტიკის ფუნდამენტური თეორემა ამჟამად რიცხვთა თეორიით მოიხსენიება. თეორემებს ფუნდამენტური შეიძლება დაერქვას თუ მათ შედეგზე უფრო რთული თეორემების აგება შ ...