ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 21




                                               

გაუტყეურება

გაუტყეურება - ტყის განადგურება, ნიადაგის მისგან გაწმენდა, რომელიც შემდეგ გამოიყენება სხვადასხვა დანიშნულებისამებრ. ტყის გაჩეხვის შემდგომ ტერიტორიამ შეიძლება სამეურნეო დანიშნულება მიიღოს, ან გადაკეთდეს რაnჩოდ, ფერმად და ურბანულ ტერიტორიად. ყველაზე ...

                                               

წიაღისეული საწვავი

წიაღისეული საწვავი - ბუნებრივი დამუშავების შედეგად წარმოქმნილი საწვავი, რომელიც ძირითადად წარმოიქმნება მკვდარი ორგანიზმებისა და მცენარეებისგან, ვინაიდან ისინი შეიცავენ ორგანულ მოლეკულებს, რისი დაწვისასაც გამოიყოფა ენერგია. ამგვარი ორგანიზმების და ...

                                               

წყალი

წყალი - ბინარული არაორგანული შენაერთი ქიმიური ფორმულით H 2 O {\displaystyle {\ce {H2O}}}: წყლის მოლეკულა შედგება წყალბადის ორი და ჟანგბადის ერთი ატომისაგან, რომლებიც ერთიანდებიან კოვალენტური კავშირით. ჩვეულებრივ პირობებში წარმოადგენს უსუნო, უგემო ...

                                               

ბუნებრივი გარემო

ბუნებრივი გარემო - დედამიწის გარემოს შემადგენელი ნაწილი, რომელიც მოიცავს ბუნებრივად და ხელოვნურად წარმოქმნილ ელემენტებს და ქმნის ბუნებრივ ლანდშაფტებს. ფართო გაგებით ბუნებრივი გარემოს ნაწილია მთლიანად კაცობრიობა და მასთან დაკავშირებული ბუნებრივი რ ...

                                               

გარემოს დაცვა

გარემოს დაცვა გულისხმობს ყველა იმ ღონისძიებას, რომელიც მიზნად ისახავს ადამიანის და ბუნების სასიცოცხლო საფუძვლების მთლიანობაში შენარჩუნებას და გარემოს არსებული დაზიანებების აღმოფხვრას. აქ წინა პლანზე დგას ადამიანის მიერ გამოწვეული ზიანის შეზღუდვა ...

                                               

მდგრადი განვითარება

მდგრადი განვითარება - საზოგადოების განვითარების ისეთი სისტემა, რომელიც საზოგადოების ეკონომიკური განვითარებისა და გარემოს დაცვის ინტერესების გათვალისწინებით უზრუნველყოფს ადამიანის კეთილდღეობას, ცხოვრების დონის ხარისხის ზრდას და მომავალი თაობების უ ...

                                               

ნახშირბადის ციკლი

ნახშირბადის ციკლი - ბიოგეოქიმიური ციკლი, რომლის საშუალებითაც ნახშირბადი მოძრაობს დედამიწის ბიოსფეროში, პედოსფეროში, გეოსფეროში, ჰიდროსფეროსა და ატმოსფეროში. ნახშირბადი არის ბიოლოგიური ნაერთების ძირითადი კომპონენტი, ისევე როგორც მრავალი არაორგანულ ...

                                               

საფრთხეში მყოფი სახეობები

საფრთხეში მყოფი სახეობები - ბიოლოგიური სახეობები, რომლებიც კრიტიკულად მცირე რაოდენობის ან განსაზღვრული გარემო ფაქტორების ზემოქმედების გამო გადაშენებას ექვემდებარებიან. საფრთხეში მყოფი სახეობა ჩვეულებრივ ტაქსონომიური სახეობაა, აგრეთვე შეიძლება იყო ...

                                               

ჰაბიტატი

ჰაბიტატი - ცოცხალი ორგანიზმებისათვის არსებული გეოგრაფიული არეალი, სადაც თითოეული მათგანი ცხოვრობს, შოულობს საკვებს, მრავლდება, იზრდება და ვითარდება. ეს არის ბუნებრივი გარემო რომელშიც ორგანიზმი ცხოვრობს, ან ფიზიკური გარემო, რომელიც პოპულაციის გარშ ...

                                               

აღკვეთილი

აღკვეთილი – დაცული ტერიტორიის ერთ-ერთი სახე, რომელსაც მინიჭებული აქვს სპეციალური სტატუსი. შეესაბამება IUCN-ის IV კატეგორიას. აღკვეთილი შეიძლება დაარსდეს ეროვნული მნიშვნელობის მქონე ცოცხალი ორგანიზმის ველური სახეობების, სახეობათა ჯგუფების, ბიოცენო ...

                                               

ბუნების დაცვა

ბუნების დაცვა - გარემოს დაცვის პრაქტიკა, ინდივიდუალურ, ორგანიზაციულ და სამთავრობო დონეზე, ბუნებრივი გარემოს და ადამიანებისთვის საკეთილდღეოდ. ადამიანი უფრო და უფრო მეტ ტერიტორიას ითვისებს, რათა სახლები, ქარხნები და ფერმერები ააშენოს, ამიტომ დანარჩ ...

                                               

ბუნების მსოფლიო ფონდი

ბუნების მსოფლიო ფონდი - საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია, რომელიც მოღვაწეობს ბუნებრივი გარემოს კონსერვაციის, კვლევებისა და აღდგენის საკითხებში. წარსულში მას მსოფლიოს ველური ბუნების ფონდი ერქვა, რაც დღემდე ოფიციალურ სახელად რჩება კანადასა და ...

                                               

ბუნების ძეგლი

ბუნების ძეგლი - დაცული ტერიტორიის ერთ-ერთი სახე, რომელსაც მინიჭებული აქვს სპეციალური სტატუსი. შეესაბამება IUCN III კატეგორიას. ბუნების ძეგლი შეიძლება დაარსდეს ეროვნული მნიშვნელობის, შედარებით მცირე უნიკალური ბუნებრივი ტერიტორიებისა და იშვიათი ბუნ ...

                                               

გრინპისი

გრინპისი - საერთაშორისო საზოგადოებრივი ბუნებისდამცველი ორგანიზაცია, დაარსდა კანადაში 1971 წელს. მისი ძირითადი მიზანია გლობალური ეკოლოგიური პრობლემების მოგვარება, მათზე საზოგადოებისა და ხელისუფლების ყურადღების მიქცევის გზით. გრინპისი ცდილობს შეცვა ...

                                               

დაცული ლანდშაფტი

დაცული ლანდშაფტი - დაცული ტერიტორიის ერთ-ერთი სახე, რომელსაც მინიჭებული აქვს სპეციალური სტატუსი. შეესაბამება IUCN V კატეგორიას. დაცული ლანდშაფტი შეიძლება დაარსდეს ეროვნული მნიშვნელობის მქონე, მაღალი ესთეტიკური ღირებულებით გამორჩეული, როგორც ბუნებ ...

                                               

დაცული ტერიტორია

დაცული ტერიტორია – ტერიტორია, რომელსაც მინიჭებული აქვს სპეციალური სტატუსი, რათა დაცული იყოს აღნიშნული ტერიტორიის ფიზიკური მახასიათებლები, დაცული იყოს როგორც კულტურული მემკვიდრეობა. დაცული ტერიტორია შეიძლება იყოს სახელმწიფო ნაკრძალი, ეროვნული პარკ ...

                                               

ეკოლოგიური კატასტროფა

ეკოლოგიური კატასტროფა - ბუნებრივი კომპლექსების შეუქცევადი ცვლილებები, დაკავშირებული ცოცხალი ორგანიზმების მასიურ ამოხოცვასთან. შეიძლება იყოს ლოკალური ან გლობალური. ლოკალური ეკოლოგიური კატასტროფა ერთი ან რამდენიმე ლოკალური ეკოლოგიური სისტემის დაღუპ ...

                                               

ეროვნული პარკი

ეროვნული პარკი – დაცული ტერიტორიის ერთ-ერთი სახე, რომელსაც მინიჭებული აქვს სპეციალური სტატუსი. შეესაბამება IUCN II კატეგორიას. ეროვნული პარკი იქმნება ეროვნული და საერთაშორისო მნიშვნელობის, შედარებით დიდი და ბუნებრივი მშვენიერებით გამორჩეული ეკოსი ...

                                               

კიოტოს ოქმი

კიოტოს ოქმი ან კიოტოს პროტოკოლი - გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კლიმატის ცვლილების ჩარჩო–კონვენციის ფარგლებში დადებულ დამატებით საერთაშორისო შეთანხმება. კონვენციისგან განსხვავებით კიოტოს ოქმი ქვეყნებისთვის სათბურის აირების ატმოსფეროში გაფრქვე ...

                                               

კლიმატის ცვლილების კონვენცია

გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კონვენცია კლიმატის ცვლილების შესახებ - საერთაშორისო ხელშეკრულება, რომლის მიზანია ატმოსფეროში სათბურის აირების კონცენტრაციის ზრდის და ამით გამოწვეული გლობალური დათბობის შეჩერება. კონვენციას ხელი მოეწერა 1992 წელს, ...

                                               

მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია

მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია – დაცული ტერიტორიის ერთ-ერთი სახე, რომელსაც მინიჭებული აქვს სპეციალური სტატუსი. შეესაბამება IUCN VI კატეგორიას. მარავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია იქმნება გარემოს დაცვის მოთხოვნების გათვალისწინებით ორგანიზებული ...

                                               

ნაკრძალი

ნაკრძალი - ტერიტორიის ნაწილი, სადაც დაცულია მთლიანი ბუნებრივი კომპლექსები. ნაკრძალად ჩვეულებრივ ცხადდება ის ადგილი, რომელიც ან ტიპობრივია ამა თუ იმ გეოგრაფიული ზონისათვის, ან შეიცავს სამეცნიერო თვალსაზრისით ძვირფას ბუნებრივ ობიექტებს. ნაკრძალად შ ...

                                               

ოზონის ხვრელი

ოზონის ხვრელი - დედამიწის ატმოსფეროს ზედა ფენაში, სტრატოსფეროში, ოზონის კონცენტრაციის მკვეთრი შემცირების ფენომენი. ბოლო ათწლეულებში გაძლიერდა, სავარაუდოდ ანთროპოგენური ზემოქმედების შედეგად. კაცობრიობის განსაკუთრებული დაინტერესება გამოიწვია იმის გ ...

                                               

სათბურის ეფექტი

სათბურის ეფექტს ატმოსფეროს მიერ დედამიწის ინფრაწითელი გამოსხივების დაჭერის შედეგად დედამიწის ზედაპირის გათბობის პროცესს უწოდებენ. ეს დასახელება მომდინარეობს არასწორი ანალოგიიდან სათბურთან, რომლის შიგნით ჰაერი თბილია, გარეთ კი - ცივი. სინამდვილეში ...

                                               

საქართველოს მწვანეთა მოძრაობა

საქართველოს მწვანეთა მოძრაობა/დედამიწის მეგობრები–საქართველო – არასამთავრობო ორგანიზაცია, რომელიც მდგრადი განვითარების პრინციპებიდან გამომდინარე, მიზნად ისახავს ჰუმანიტარული და ეთნოკულტურული გარემოს დაცვას, ბრძოლას ეკოლოგიური მდგომარეობის გაუმჯობ ...

                                               

სახელმწიფო ნაკრძალი

სახელმწიფო ნაკრძალი – დაცული ტერიტორიის ერთ-ერთი სახე, რომელსაც მინიჭებული აქვს სპეციალური სტატუსი. შეესაბამება IUCN I კატეგორიას. სახელმწიფო ნაკრძალი შეიძლება დაარსდეს ბუნების, ბუნებრივი პროცესებისა და გენეტიკური რესურსების დინამიურ და ხელუხლებე ...

                                               

სუბანტარქტიკული სარტყელი

სუბანტარქტიკული სარტყელი - გეოგრაფიული სარტყელი სამხრეთ ნახევარსფეროში, ზომიერ და ანტარქტიკულ სარტყლებს შორის. მთელი სარტყელი ოკეანურია. დამახასიათებელია ჰაერის მასების სეზონური ცვლა: ზამთარში გაბატონებულია ანტარქტიკული ჰაერი, ზაფხულში - ზომიერი ...

                                               

სუბარქტიკული სარტყელი

სუბარქტიკული სარტყელი - გეოგრაფიული სარტყელი ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, არქტიკულ და ზომიერ სარტყლებს შორის. სუბარქტიკული სარტყელი ოკეანეში ყინულის სეზონური გავრცელების საზღვრის ფარგლებშია. ჰავა ცივია. ყველაზე თბილი თვის საშუალო ტემპერატურა 5-დან 10 ...

                                               

სუბეკვატორული სარტყელი

სუბეკვატორული სარტყლები - გეოგრაფიული სარტყლები ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროებში, ეკვატორულ და ტროპიკულ სარტყლებს შორის. დამახასიათებელია ჰაერის მასების სეზონური ცვლა: ზაფხულობით გაბატონებულია ეკვატორული ჰაერი, ზამთრობით კი ტროპიკული. ეკვატორ ...

                                               

სუბტროპიკული სარტყლები

სუბტროპიკული სარტყლები, სუბტროპიკები - გეოგრაფიული სარტყლები ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროებში, ტროპიკულ და ზომიერ სარტყლებს შორის. დამახასიათებელია ტროპიკული და ზომიერი კლიმატური რეჟიმების მორიგეობა, რაც გამოწვეულია ატმოსფერული ზოგადი ცირკულა ...

                                               

ადაპტაციოგენეზი

ადაპტაციოგენეზი, ადაპტიოგენეზი - ორგანიზმის კონკრეტული ადაპტიური ფორმის წარმოქმნის, განვითარებისა და გარდაქმნის ისტორიული პროცესი. ჩ. დარვინის მიერ ორგანული სამყაროს ევოლუციური მექანიზმის აღმოჩენამ დაადასტურა, რომ მთელი ევოლუცია არსებითად ადაპტაც ...

                                               

ადაპტრაციომორფოზი

ადაპტაციომორფოზი, ადაპტიომორფოზი - ორგანიზმის კონკრეტული ადაპტიური ფორმის განვითარების, ცვლისა და გარდაქმნის ისტორიული პროცესი. ტერმინი შემოღებულია რუსი ბიოლოგის ი. შმალგაუზენის მიერ. ადაპტაციების განვითარებას, ცვლასა და გარდაქმნას ჩვეულებრივ გან ...

                                               

ამოწყდომა

სახეობათა ამოწყდომა - მოვლენა, რომელიც ცოცხალი ბუნების ისტორიული განვითარების პროცესში ხდება. უმეტეს შემთხვევაში ამოწყვეტის მიზეზია ბუნებრივი გადარჩევა. ხშირად ამოწყვეტის მიზეზი ორგანიზმთა გადაგვარებაა. ორგანული სამყაროს ისტორია ნათლად მოწმობს, რ ...

                                               

ევოლუცია

ევოლუცია - ბიოლოგიური პოპულაციების მემკვიდრეობითი თვისებების ცვლილება, რომელიც გადადის შემდეგ თაობებზე. ევოლუციური პროცესები იწვევს ბიოლოგიური ორგანიზაციის ყველა დონის მრავალფეროვნების ზრდას. დედამიწაზე არსებულ ყველა ცოცხალ ორგანიზმს ჰყავს საერთო ...

                                               

კატასტროფების თეორია

კატასტროფების თეორია, კატასტროფიზმი - მოძღვრება, რომლის თანახმად დედამიწის გეოლოგიური ისტორია ხანგრძლივი სიმშვიდის ეტაპებისა და უეცარი კატასტროფების მონაცვლეობაა. გაბატონებული იყო XIX საუკუნის I ნახევარში. კატასტროფების შედეგად, ჟორჟ კიუვიეს აზრი ...

                                               

კოვალევსკის კანონი

კოვალევსკის კანონი - ევოლუციის კანონზომიერება, რომლის თანახმად, ერთსა და იმავე შეგუებით ეფექტს ორგანიზმთა ერთმა და იმავე ჯგუფმა სხვადასხვა გზით შეიძლება მიაღწიოს. ორგანიზმების ნაწილი სწრაფად, უმთავრესად რაოდენობრივი ცვლილებების გზით ვითარდება, რი ...

                                               

ლამარკიზმი

ლამარკიზმი - ცოცხალი ბუნების განვითარების პირველი თეორია, რომლის ძირითადი იდეები გადმოცემულია ჟ. ბ. ლამარკის "ზოოლოგიის ფილოსოფიაში". ლამარკს ცოცხალი ბუნების განვითარება წარმოედგინა როგორც ნელი, თანდათანობით მიმდინარე პროცესი, ორგანიზმთა აგებულებ ...

                                               

სახეობა

სახეობა - ცოცხალი ორგანიზმების ბიოლოგიური სისტემატიკის ძირითადი სტრუქტურული ერთეული. სახეობა ისეთ ორგანიზმთა ერთობლიობაა, რომლებიც ძალიან ჰგვანან ერთმანეთს შინაგანი და გარეგანი ანატომიით, ცხოვრების ნირით, გავრცელების არეალით, კვებით და ა. შ. ისინ ...

                                               

უკანასკნელი უნივერსალური საერთო წინაპარი

უკანასკნელი უნივერსალური საერთო წინაპარი - ორგანიზმი, რომელიც დედამიწაზე არსებული ყველა ცოცხალი ორგანიზმის საერთო წინაპარია. LUCA არ უნდა იქნეს მიჩნეული დედამიწაზე მცხოვრებ პირველ ორგანიზმად. მეცნიერთა შეფასებით, LUCA დაახლოებით 3.5-3.8 მილიარდი ...

                                               

ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმი

ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმი - ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ღირშესანიშნაობა მანჰეტენის ზემო ვესტ-საიდზე, ნიუ-იორკში, 79-ე ქუჩასა და ცენტრალ-პარკ-უესტის გადაკვეთაზე. მუზეუმი 120-ზე მეტ სპეციალურ საველე ექსპედიციას აფინანსებს ყოველწლიურად. მუზეუმს ყ ...

                                               

არსის ანალოგია

არსის ანალოგია - კათოლიკური ფილოსოფიის მეთოდოლოგიური პრინციპი, აღნიშნავს ღვთის შექმნილი წარმავალი ყოფიერების მსგავსების ღვთის მარადიულ ყოფიერებასთან, რომელშიც მოხსნილია განსხვავებანი. ჩამოაყალიბეს ლატერანის საეკლესიო კრებაზე 1215. კათოლიციზმის მი ...

                                               

ინტელექტუალიზმი

ინტელექტუალიზმი ნიშნავს ინტელექტის გამოყენებას, განვითარებას და გავარჯიშებას. ასევე ინტელექტუალობის პრაქტიკას და გონების ცხოვრებას. ფილოსოფიის სფეროში, "ინტელექტიზმი" ზოგჯერ რაციონალიზმის სინონიმია, ანუ ცოდნა, რომელიც ძირითადად გამომდინარეობს მიზ ...

                                               

პოლტერგეისტი

პოლტერგეისტი - დემონური მოჩვენება, სული ან აჩრდილი, რომელიც ამჟღავნებს და თვალნათლივ აჩვენებს თავის თავს მოძრაობით, ადამიანებსა თუ სხვადასხვა საგნებსა და ობიექტებზე ზემოქმედებით.

                                               

საბუნებისმეტყველო მეცნიერებები

საბუნებისმეტყველო ეწოდება მეცნიერებას, რომელიც შეისწავლის ცოცხალ ან არაცოცხალ ბუნებას. მისი მთავარი პრინციპია მოვლენათა გამომწვევი უცნობი მიზეზების მუდმივი ძიება და კვლევა. საბუნებისმეტყველო მეცნიერებები და მათი კვლევის მთავარი საგანი: პალეონტოლო ...

                                               

ასტრონომია

ასტრონომია - საბუნებისმეტყველო მეცნიერების დარგია, რომელიც შეისწავლის ცის მნათობებს: მზეს, მთვარეს, ცთომილებსა და მათ თანამგზავრებს, კომეტებსა და მათ მეტეორულ სხეულებს, ვარსკვლავებს, ნისლეულებს, ვარსკვლავთა სისტემებსა და ნივთიერებას, რომელიც ავსე ...

                                               

გეოგრაფია

გეოგრაფია - საბუნებისმეტყველო და საზოგადოებრივ მეცნიერებათა ერთიანი კომპლექსი, რომელიც შეისწავლის დედამიწის გეოგრაფიული გარსის განვითარების კანონზომიერებებს, სტრუქტურას, ბუნებრივ და სოციალურ-ეკონომიკურ სისტემათა ფუნქციონირებასა და ურთიერთკავშირს, ...

                                               

გეოლოგია

გეოლოგია - საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ერთიანი კომპლექსი, რომელიც იკვლევს დედამიწის ქერქის შედგენილობას, აგებულებას, მოძრაობას, ევოლუციას, ისტორიასა და მასში სასარგებლო წიაღისეულის განლაგებას. გეოლოგია არის აკადემიური დისციპლინა, ამავე დროს ის ...

                                               

დიდი შეკუმშვა

დიდი შეკუმშვა - სამყაროს საბოლოო ბედის ერთ-ერთი შესაძლო სცენარი, რომლის მიხედვითაც, სამყაროს გაფართოება ბოლოს შექცევით ხასიათს მიიღებს და იგი ხელახლა კოლაფსირდება, არსებობას შავი ხვრელის სახით დაასრულებს ან გამოიწვევს სამყაროს ხელახლა წარმოქმნის ...

                                               

სიცოცხლე

სიცოცხლე - მრავალმნიშვნელოვანი ცნება, რომელიც გამოიყენება სხვადასხვა კონტექსტში. მაგალითად: ბიოლოგიური სიცოცხლე, როგორც მატერიის განსაკუთრებული ფორმა; სიცოცხლე იურისპრუდენცია და სამართალი სოციალურ-პოლიტიკური აზრით სიცოცხლის დაზღვევა; სიცოცხლე სიც ...

                                               

აბიოგენეზი

აბიოგენეზი, ბიოპოეზი - არაორგანულიდან ორგანული ნაერთების წარმოქმნა ფერმენტების მონაწილეობის გარეშე. სიცოცხლის წარმოშობის ერთ-ერთი თეორიის ძირითადი ჰიპოთეზა, რომელიც გვიხსნის, როგორ შეიძლება შექმნილიყო ბიოლოგიური სიცოცხლე ბუნებრივი პროცესების გზით ...