ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 196




                                               

სწორი ნაწლავი

სწორი ნაწლავი, მსხვილი ნაწლავის ბოლო ნაწილი, რომელიც უკანა გასავლით თავდება. მოზრდილი ადამიანის სწორი ნაწლავის სიგრძეა 14-18 სმ, სანათურის დიამეტრი ზემო ნაწილში - 4 სმ, ქვემოთ კი - 7.5 სმ-მდე ფართოვდება და წარმოქმნის ამპულას. სწორ ნაწლავში განარჩ ...

                                               

ტროპი (მკერდი)

ტროპი, ქედი - მკერდის ძვლის გასწვრის ამაღლებული ნაწილი, რომლის დანიშნულებაა დამატებითი ფართობის წარმოქმნა ხერხემლიანი ცხოველების ძლიერი მკერდის კუნთებისათვის. მისი განვითარება დამოკიდებულია წინა კიდურების მოძრაობის ხასიათზე. ტროპი აქვს ზოგიერთ მთ ...

                                               

უჯრედის კედელი

უჯრედის კედელი არის მცენარეების, აგრეთვე ბაქტერიების, ლურჯ-მწვანე წყალმცენარეებისა და სოკოების უჯრედების ზედაპირზე მოთავსებულია მკვრივი გარსი. უჯრედის კედელი განსაკუთრებით მნიშვნელოვან როლს ასრულებს: ის წარმოადგენს გარეგან ჩონჩხედს, დამცავ გარსს, ...

                                               

ფილტვები

ფილტვები - მნიშვნელოვანი რესპირაციული ორგანო ჰაერით მსუნთქავ ცხოველებში, ასევე ზოგიერთ თევზებსა და ლოკოკინასებრებში. ყველაზე პრიმიტიული ცოცხალი ორგანიზმები ფილტვებით არიან {lungfish} და {pulmonate snails}. ძუძუმწოვრებში და უფრო კომპლექსურ ცოცხალ ...

                                               

ყიფლიბანდი

ქალას აპკები ანუ ყიფლიბანდი - ახალშობილთა ქალასარქვლის ძვლებს შორის დარჩენილი გაუძვალებელი უბნებია. დროთა განმავლობაში ეს უბნები მთლიანად იცვლება ჯერ ხრტილოვან, შემდეგ კი ძვლოვანი ქსოვილით და ძვლებს შორის რჩება მხოლოდ ბოჭკოვანი ჩანაფენი. განარჩევ ...

                                               

ცხავის ძვალი

ცხავის ძვალი - კენტი ძვალი. მდებარეობს შუბლის ძვალის თანამოსახელე ამონაჭდევში, ავსებს მას და დაკავშირებულია სახნისთან, შუბლის, ძირითადად, ყვრიმალი და ცრემლის ძვლებთან. ცხავის ძვლის ძირითადი ნაწილი წარმოდგენილია მეტად თხელი, ნაზი კედლებისა და ტიხრ ...

                                               

ძვალი

ძვალი - ძვლოვანი ქსოვილისაგან აგებული საყრდენ–მამოძრავებელი აპარატის ორგანო, გარედან დაფარულია ძვლისაზრდელათი, ხოლო შიგნითა ღრუებში შეიცავს ძვლის ტვინს. მიეკუთვნება შემაერთებელ ქსოვილს. წარმოქმნილია როგორც ორგანული, ასევე არაორგანული ნივთიერებისა ...

                                               

ჰიპოფიზი

ჰიპოფიზი - თავის ტვინის ქვედა დანამატი, შინაგანი სეკრეციის ჯირკვალი, რომელიც მდებარეობს ჰიპოთალამუსის ქვეშ, თურქულ კეხზე. ჰიპოფიზი მომრგვალო-ოვალური ფორმის სხეულია, რომლის სიგრძეა 8-10 მმ, სიგანე 12-15 მმ, მასა საშუალო 0.35-0.65 გ. შედგება წარმოშ ...

                                               

ნიკოლოზ ჩხოტუა

ნიკოლოზ ჩხოტუა - ქართველი მწერალი. მამამისი, შალვა ჭყონია, მდიდარი ბიზნესმენი იყო, რომელიც თავადიშვილ პელაგია ჩხოტუაზე დაქორწინდა. 16 წლის ნიკოლოზ ჩხოტუამ 1921 წელს, ქვეყანაში ბოლშევიკური არმიის შემოჭრის შემდეგ, დატოვა საქართველო და ევროპაში გაიქ ...

                                               

იუანი (გვარი)

იუანი გავრცელებული ჩინური გვარია, რაოდენობით 33-ე ჩინეთში მოსახლეობის მიხედვით. წარმოშობით უძველესი სახელმწიფო ჩენის დიდგვაროვანი ოჯახიდანაა. ჰანის დინასტიიდან მოყოლებული ეს გვარი დაკავშირებულია ორ არისტოკრატიულ კლანთან - რუნანი და ჩენი. ისტორიულ ...

                                               

რასები და ეთნიკური შემადგენლობა

თავის ქალის მოყვანილობის, სახის ნაკვთების წყობის, თმის ნაირგვარობის, ტანის პროპორციულობის, კანის ფერის და სხვა მახასიათებელი ნიშნების მიხედვით კაცობრიობა იყოფა სამ ძირითად რასად: ევროპეიდული, მონღოლური და ნეგროიდული რასებად. მსოფლიო მოსახლეობის ი ...

                                               

არიული რასა

არიული რასა - მე-19 და მე-20 საუკუნეების ერთ-ერთი ნავარაუდევი რასობრივი ჯგუფის სახელწოდება. ამ ტერმინით ძირითადად აღიწერებოდნენ ევროპისა და დასავლეთი აზიის მკვიდრი ხალხები. იდეა მომდინარეობს პროტო-ინდოევროპელი ხალხების თეორიიდან და იმ მოსაზრებიდა ...

                                               

აფრო-ამერიკელები

აფროამერიკელები არიან ამერიკის ბინადარნი, რომლებიც ნეგროიდული რასის აფრიკელების სრული ან ნაწილობრივი მემკვიდრეები არიან. ეს ტერმინი პილიტკორექტულობის შედეგია - მათ ადრე შავკანიანებს უწოდებდნენ. როგორც წესი ტერმინი "აფროამერიკელი" მოიცავს XVII-XIX ...

                                               

ვედები (ხალხი)

ვედები - ხალხი, შრი-ლანკის ძირძველი მოსახლეობა. ცხოვრობენ ძირითადად აღმოსავლეთ პროვინციაში. რაოდენობა − 2 500 ადამიანი. ენა - ვედების ენა წარმოადგენს კრეოლურ ენას სინჰალური ენის და სავარაუდოდ ვედების უძველესი ენის საფუძველზე, რომელიც დაფიქსირებულ ...

                                               

მონღოლოიდური რასა

მონღოლოიდური რასა - აზიურ-ამერიკული რასა, თანამედროვე კაცობრიობის ერთ-ერთი უდიდესი რასა. ახასიათებს კანის მუქი, ხშირად მოყვითალო ფერი, სწორი, უხეში თმა, სუსტად განვითარებული წვერ-ულვაში, სუსტად გამოხატული, დაბალუნაგირიანი ცხვირი, ბრტყელი სახე, მკ ...

                                               

ნეგრიტოსები

ნეგრიტოსები, მრ.რ. negritos, "ნეგრიტოსები" - ესპანური სიტყვა negro-ს შემცირებული მნიშვნელობის ფორმა - "შავი", "ნეგრ") - მუქკანიანი და შედარებით დაბალი ხალხების ჯგუფი, რომლებიც ცხოვრობენ სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ტროპიკულ ტყეებში, მელანე ...

                                               

ნორდიული რასა

ნორდიული რასა - კავკასოიდური რასის ქვერასათაგან ერთ-ერთი. ტერმინი გამოიყენებოდა ზოგიერთი ანთროპოლოგის მიერ მე-19 საუკუნდან მე-20 საუკუნის შუა ხანებამდე. ნორდიული ქვერასის წარმომადგენლებს მეცნიერები აღწერდნენ როგორც ღია ფერის თმის და თვალების, ღია ...

                                               

ეკონომიკური გეოგრაფია

ეკონომიკური გეოგრაფია - საზოგადოებრივი გეოგრაფიის დარგი, რომელიც შეისწავლის ეკონომიკური საქმიანობის განაწილებას და სივრცულ ორგანიზაციას. ერთი გაგებით, იგი შეისწავლის საზოგადოებრივ პროცესთა გეიგრაფიულ თავისებურებებსა და კანონზომიერებებს, ხოლო მეორ ...

                                               

ინტეგრალური გეოგრაფია

ინტეგრალური გეოგრაფია - გეოგრაფიის განშტოება, რომელიც აღწერს და ხსნის ურთიერთქმედების სივრცით ასპექტებს ცალკეულ ადამიანსა ან საზოგადოებას და მათ ბუნებრივ გარემოს შორის, რომელთა ურთიერთქმედებას ადამიანი-ბუნებრივი გარემოს შეწყვილებული სისტემა ეწოდე ...

                                               

სამხედრო გეოგრაფია

სამხედრო გეოგრაფია - საზოგადოებრივი გეოგრაფიის ქვედარგი, კომპლექსური მეცნიერება, რომელიც შეისწავლის შესაძლო საომარ მოქმედებათა თეატრების სამხედრო-პოლიტიკურ, სამხედრო-ეკონომიკურ და ბუნებრივ პირობებს. წარმოიქმნა პირველი სოციალური საზოგადოების გაჩენ ...

                                               

სოციალური გეოგრაფია

სოციალური გეოგრაფია - საზოგადოებრივი გეოგრაფიის დარგი, რომელიც იკვლევს სოციალური მოვლენებისა და პროცესების ტერიტორიულ დიფერენციაციას. ტერმინი "სოციალური გეოგრაფია" გაჩნდა XX საუკუნის დასაწყისში საფრანგეთში, როგორც ადამიანის გეოგრაფიის სინონიმი. გ ...

                                               

ტრანსპორტის გეოგრაფია

ტრანსპორტის გეოგრაფია - საზოგადოებრივი გეოგრაფიის დარგი, რომელიც შეისწავლის ტრანსპორტის სივრცულ სტრუქტურას, მისი განლაგების კანონზომიერებებსა და სპეციფიკურ თავისებურებებს მსოფლიოს სხვადასხვა ადგილში, ქალაქსა თუ რეგიონში. ტრანსპორტის გეოგრაფიის ობ ...

                                               

აზროვნება

აზროვნება - კოგნიტური პროცესი, რომელიც წარმოადგენს ახალ სიტუაციაში ადამიანის ორიენტაციის, პრობლემის, ამოცანის გადაჭრის უნარს. ბარტლეტის თანახმად, აზროვნება ეხება ისეთ პროცესებს, რომლებიც უშუალო აღქმის გარეშე მიმდინარეობს. მაშინ, როდესაც თვალსაჩინ ...

                                               

ანტისოციალური პიროვნების აშლილობა

ანტისოციალური პიროვნების აშლილობა, აგრეთვე ცნობილი როგორც დისოციური პიროვნების აშლილობა და სოციოპათია, არის პიროვნების აშლილობა, რომელიც ხასიათდება სხვისი უფლებების უგულვებელყოფით ან დარღვევით. მწირი მორალური გაგება და სინდისი ხშირად აშკარაა, ისე ...

                                               

ანჰედონია

ანჰედონია - სიამოვნების განცდის შეუძლებლობა საქმიანობებისგან, რომლებიც ჩვეულებრივ სიამოვნების მომგვრელია, მაგალითად: ვარჯიში, მუსიკის მოსმენა, სექსუალური აქტივობა, სოციალური კავშირების დამყარება. ანჰედონიის აქამდე არსებულ განმარტებებში დიდი მნიშვ ...

                                               

აღქმა

აღქმა - კოგნიტური პროცესი, რომლის დროსაც ხდება ფსიქიკაში რეალური სინამდვილის ასახვა, საგნის ან მისი ცალკეული თვისების უშუალო განცდა. ყოველდღიურ მეტყველებაში, ჩვეულებრივ ერთი მნიშვნელობით ხმარობენ სიტყვებს აღქმა და შეგრძნება, მაგრამ როგორც მეცნიერ ...

                                               

გენდერი

გენდერი - სოციალური სქესი, განსხვავება მამაკაცსა და ქალს შორის, რომელიც განპირობებულია არა ბიოლოგიური, არამედ სოციალური მოცემულობით. ბიოლოგიური სქესისაგან განსხვავებით, გენდერი სქესის სოციალურ განზომილებას წარმოადგენს - ერთგვარ სოციოკულტურულ ფენო ...

                                               

გეშტალტფსიქოლოგია

გეშტალტფსიქოლოგია – XX საუკუნის დასაწყისის სკოლა ფსიქოლოგიაში. დაფუძნებულია 1912 წელს მაქს ვერთჰაიმერის მიერ.

                                               

დევიაცია

დევიაცია - ქცევის აღნიშნვა, რომელიც ეწინააღმდეგება საზოგადოებაში აღიარებულ ნორმებს. რობერტ მერტონის აზრით, დევიანტური მოქმედება წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც საზოგადოებაში აქცენტირებული მიზნების მიღწევა ხდება სოციალურად დაუშვებელი, თუმცა შესაძლოა ტ ...

                                               

ემპათია

უნარი იმისა, რომ გაგებულ იქნეს სხვა ადამიანთა ქცევა და დამოკიდებულება, რამდენადაც ისინი საკუთარ გამოცდილებაში შეიძლება არსებობდეს. სიმბოლისტ-ინტერაქციონისტები ჯორჯ მიდი და სხვ. ემპათიას განიხილავენ, როგორც სხვათა როლების ათვისების პროცესს, რაც სო ...

                                               

ერიქსონის ფსიქოსოციალური განვითარების სტადიები

ერიქსონის ფსიქოსოციალური განვითარების სტადიები - ერიკ ერიქსონის შემოთავაზებული განვითარების თანმიმდევრული სტადიები, რომელიც ფოკუსირდება საკუთარ თავსა და სხვებზე ინდივიდის ორიენტაციაზე. სტადიები მოიცავს პიროვნების განვითარების სქესობრივ და სოციალუ ...

                                               

ზეიგარნიკის ეფექტი

ზეიგარნიკის ეფექტი - ფსიქოლოგიური ეფექტი, რომელიც მდგომარეობს იმაში, რომ ადამიანს დასრულებულ მოქმედებებზე უკეთ შეწყვეტილი ამახსოვრდება. მოცემულ კანონზომიერებას ზეიგარნიკი სწავლობდა მეხსიერების მოტივაციური კომპონენტის დარღვევების ჩარჩოებში, შემდგო ...

                                               

თანამედროვე ფსიქოლოგიის განვითარება

თანამედროვე ფსიქოლოგიის განვითარებაში გადამწყვეტი როლი ვილჰელმ ვუნდტმა შეასრულა, რომელმაც 1879 წელს ლაიპციგში ექსპერიმენტული ფსიქოლოგიის პირველი ლაბორატორია დააარსა. ლაბორატორიის გახსნის შემდეგ ვუნდტმა ფსიქოლოგიის სტუდენტების აღზრდა დაიწყო, მისმა ...

                                               

თანამედროვე ფსიქოლოგიის მიმდინარეობები

ბიოლოგიური მიმდინარეობის წარმომადგენლები ქცევის მიზეზს გენების, ტვინის, ნერვული და ენდოკრინული სისტემების ფუნქციონირებაში ეძებენ. ორგანიზმის ფუნქციონირება ახსნილია მის საფუძვლად მდებარე ფიზიკური სტრუქტურის და ბიოქიმიური პროცესების ტერმინებით. ამ ...

                                               

თბილისის ფსიქოლოგიური სამსახური

თბილისის ფსიქოლოგიური სამსახური - იურიდიულ და ფიზიკურ პირთა დამხმარე ორგანიზაცია სოციალურ და საწარმოო აკითხების გადასაწყვეტად. თბილისში მოსახლეობას ფსიქოლოგიურ სამსახურს უწევენ ორგანიზაციები: საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის დიმიტრი უზნაძის სახ ...

                                               

თვითშეფასება

თვითშეფასება - ადამიანის წარმოდგენა საკუთარი თავის შესახებ, რომელიც ასახავს თვითპატივისცემისა და თვითმიღების ხარისხსაც. თვითშეფასება წარმოადგენს მე-კონცეფციის პირადი ღირებულების, კომპეტენტურობის განცდიდან გამომდინარე შეფასებას. მასლოუს თანახმად, ...

                                               

იერუსალიმის სინდრომი

იერუსალიმის სინდრომი - განსაკუთრებით იშვიათი ფსიქიკური აშლილობის ფორმა, რომელიც განდიდების მანიის ერთ-ერთ ფორმას წარმოადგენს. ამ სინდრომით დაავადებული ტურისტები და მომლოცველები, რომლებიც იერუსალიმში იმყოფებიან, წარმოიდგენენ და გრძნობენ, რომ ფლობე ...

                                               

კოშმარი

კოშმარი - სიზმარი, რომელიც იწვევს ძლიერ უსიამოვნო ემოციურ გამოხატულებას მძინარე პიროვნების მხრიდან - ძირითადად შიშსა და თავზარდაცემას, ექსტრემალურ ხიფათში ყოფნის განცდას, ტკივილის შეგრძნებას ან ვარდნის, ხრჩობისა და სიკვდილის გრძნობას. ასეთი სიზმრ ...

                                               

მაიერს-ბრიგსის ტიპთა ინდიკატორი

მაიერს-ბრიგსის ტიპთა ინდიკატორი - პიროვნების საკვლევი კითხვარი, რომელიც შეიქმნა 1940-იან წლებში კეტრინ ბრიგსის და მისი ქალიშვილის იზაბელ ბრიგს მაიერსის მიერ. იგი ეფუძნება იუნგის თეორიულ მოდელს და იკვლევს პიროვნებას შემდეგი განზომილების მიხედვით: ...

                                               

მამის მკვლელობა

მამის მკვლელობა კლასიკური ფსიქოანალიზის ერთ-ერთ საკვანძო სიუჟეტს წარმოადგენს. ზიგმუნდ ფროიდი ყურადღებას ამახვილებდა მის განსაკუთრებულ მნიშვნელობაზე და, მისი აზრით, სამი მსოფლიო შედევრის _ სოფოკლეს "ოიდიპოს მეფე", შექსპირის "ჰამლეტი" და დოსტოევსკი ...

                                               

მასლოუს მოთხოვნილებათა პირამიდა

მასლოუს მოთხოვნილებათა იერარქია - თეორია ფსიქოლოგიაში, რომელიც აბრაჰამ მასლოუმ 1942 წელს თავის ნაშრომში წარმოადგინა სახელწოდებით "ადამიანური მოტივაციის თეორია". მასლოუს მოთხოვნილებათა იერარქიას პირამიდის სახე აქვს, სადაც ძირითადი მოთხოვნილებები პ ...

                                               

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობა

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობა, აგრეთვე ცნობილი როგორც ემოციურად არასტაბილური პიროვნების აშლილობა, არის გრძელვადიანი პათოლოგიური ქცევების პატერნი, რომელიც ხასიათდება ხალხთან არასტაბილური ურთიერთობით, საკუთარი თავის არასტაბილური აღქმითა და არასტაბი ...

                                               

ნარცისული პიროვნების აშლილობა

ნარცისული პიროვნების აშლილობა არის პათოლოგიური ქცევის ხანგრძლივი მოდელი, რომელიც ხასიათდება გაზვიადებული საკუთარი მნიშვნელობის შეგრძნებით, აღტაცების გადაჭარბებული მოთხოვნილებით და სხვა ადამიანების გრძნობების გაგების შემცირებული უნარით. ნპა-ს მქონ ...

                                               

ნეირომედიატორი

ნეირომედიატორი - ბიოქიმიური მესენჯერი. გამოიყოფიან ნეირონებიდან, გაივლიან სინაფსს, შემდგომ კი აღწევენ მეორე ნეირონამდე და იწვევს მის სტიმულაციას, რითაც უზრუნველყოფს ნერვული იმპულსების გავრცელებას ნერვულ სისტემაში. ტვინში ნეირომედიატორის ფუნქციას ...

                                               

ორაზროვანი გამოსახულება

ორაზროვანი გამოსახულება არის პერცეპტული ობიექტი, რომელსაც შეიძლება ორი და მეტი ინტერპრეტაცია ჰქონდეს. ორაზროვანი სურათის ყურებისას ხდება ალტერნატიული ფიგურების შენაცვლებით აღქმა.

                                               

პერვერსია

პერვერსია - უკიდურესად არაბუნებრივი ქცევა, სრული დამახინჯება, ნორმიდან გადახრა, გაუკუღმართება, გარყვნილება. სოციალურ კონტექსტში პერვერსიად საზოგადოებაში მიღებული ნორმებიდან გადახვევა იგულისხმება. სექსოლოგიაში კი ეს ტერმინი სექსუალობის გარკვეულ მა ...

                                               

პიგმალიონის ეფექტი

პიგმალიონის ეფექტი - ტერმინი აღებულია ჯორჯ ბერნარდ შოუს პიესიდან და გამოიყენება ისეთი ფსიქოლოგიური ფენომენის აღსანიშნად, როდესაც რაიმე მოვლენის მოლოდინის არსებობა ზრდის ამ მოვლენის განხორციელების შესაძლებლობას. სხვაგვარად ამ ფენომენს მოიხსენიებენ ...

                                               

პიროვნება

პიროვნება - უნიკალური ფსიქოლოგიური თვისებების რთული ერთობლიობა, რომელიც განსხვავებულ სიტუაციებში და სხვადასხვა დროს გავლენას ახდენს ინდივიდის ქცევის თავისებურებებზე.

                                               

სექსუალური ინვერსია

სექსუალური ინვერსია - სექსუალური ლტოლვა თავისივე სქესის მიმართ. განასხვავებენ აბსოლუტურად ინვერტირებულ პირებს, რომელთათვისაც სექსუალური ობიექტი შესაძლოა მხოლოდ იგივე სქესის პირი იყოს, და ამფიგენურ ინვერტირებულ პირებს, რომელთათვისაც ლტოლვის ობიექტ ...

                                               

სექსუალური ქცევა

სექსუალური ქცევა - ინდივიდის ქცევა, რომელიც საშუალებას გვაძლევს განვსაზღვროთ მისი გარკვეული სქესისადმი მიკუთვნებულობა. ძირითადად ეს არის ნიშანდობლივი ქცევები, დამყარებული განსხვავებებზე გარეგნობაში, ტანსაცმელში, ქცევის მანერაში, ჟესტების სისტემაშ ...