ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 151




                                               

ურარტოლოგია

ურარტოლოგია - მეცნიერების დარგი, რომელიც შეისწავლის ძველი წელთაღრიცხვის IX-VI საუკუნეებში ახლო აღმოსავლეთის ერთ-ერთი უძველესი სახელმწიფოს - ურარტუს ენას, კულტურას, ისტორიას, ურარტული სიძველეების, კერძოდ, ეპიგრაფიკული ძეგლების შესწავლაში პირველი ს ...

                                               

შეიჰ ულ-ისლამი

შეიჰ-ულ-ისლამი, აგრეთვე შეიჰულისლამი, ან შეიხ ულ-ისლამი (თურქ. Şeyh Ül-İslam ; მაღალჩინოსანი პირი ისლამში, რომელიც XVI საუკუნიდან მოყოლებული ოსმალეთის იმპერიაში სულთნის მიერ ინიშნებოდა.

                                               

ევლია ჩელები

ევლია ჩელები - ოსმალი მწერალი, მემატიანე და მოგზაური. ევლია ჩელებიმ 40 წლის განმავლობაში იმოგზაურა ოსმალეთის იმპერიის სხვადასხვა პროვინციაში, იყო აგრეთვე მეზობელ ქვეყნებში, მათ შორის საქართველოში. მთელი თავისი მოგზაურობის განმავლობაში იგი საკმაოდ ...

                                               

ადიღეს თემბოთ კერაშის სახელობის ჰუმანიტარული კვლევების რესპუბლიკური ინსტიტუტი

ადიღეს თემბოთ კერაშის სახელობის ჰუმანიტარული კვლევების რესპუბლიკური ინსტიტუტი - სახელმწიფო სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულება. ინსტიტუტის ძირითადი სპეციალიზაცია - ადიღეელი ეთნოსის კვლევა. ჰუმანიტარული კვლევების რესპუბლიკური ინსტიტუტი ადიღეური ენის, ...

                                               

აფხაზეთის ჰუმანიტარული კვლევების ინსტიტუტი

აფხაზეთის დიმიტრი გულიას სახელობის ჰუმანიტარული კვლევების ინსტიტუტი - მთავარი სამეცნიერო და კვლევითი დაწესებულება აფხაზური ენისა და აფხაზი ხალხის ისტორიისა და კულტურის დარგში. შედის აფხაზეთის მეცნიერებათა აკადემიის შემადგენლობაში. აფხაზეთის დიმიტ ...

                                               

რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის სოციალურ-პოლიტიკური კვლევების ინსტიტუტი

რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის ფედერალური სამეცნიერო-კვლევითი პოლიტიკური ცენტრის სოციალურ-პოლიტიკური კვლევების ინსტიტუტი რუს. Институ́т социа́льно-полити́ческих иссле́дований Федера́льного научно-иссле́довательского социологи́ческого це́нтра Росс ...

                                               

ფრანკფურტის ლინგვისტური წრე

ფრანკფურტის ლინგვისტური წრე - ფრანკფურტის გოეთეს უნივერსიტეტის ემპირიული ენათმეცნიერების ინსტიტუტის მუდმივმოქმედი ლინგვისტური წრე, რომელიც ძირითადად კავკასიოლოგიის სპეციალურ პრობლემებს მიმოიხილავს. დაარსდა 2010 წელს პროფესორ მანანა თანდაშვილის ინ ...

                                               

ჰამზათ წადასას სახელობის ენის, ლიტერატურის და ხელოვნების ინსტიტუტი

ჰამზათ წადასას სახელობის ენის, ლიტერატურის და ხელოვნების ინსტიტუტი რუს. Институ́т языка́, литерату́ры и иску́сства имени Гамзата Цадасы ДНЦ РАН - სამეცნიერო და კვლევითი ინსტიტუტი, კავკასიოლოგიის მთავარი ცენტრი დაღესტანში და ერთ-ერთი უმნიშვნელოვან ...

                                               

ნიტრიდები

ნიტრიდები - აზოტის ნაერთები ელექტროდადებით ელემენტებთან, უმთავრესად ლითონებთან. აღნაგობისა და თვისებების მიხედვით განასხვავებენ ნიტრიდების სამ ჯგუფს: იონურს, კოვალენტურსა და ლითონისებრს. კოვალენტური ჯგუფის ნიტრიდები დიელექტრიკები ან ნახევრად გამტ ...

                                               

ქლორიდი

ქლორიდი - ქლორის ანიონი, ფორმულით Cl -. ის წარმოიქმნება, როდესაც ქლორის ატომი მიიღებს დამატებით ელექტრონს და დაიმუხტება უარყოფითად, მაგალითად ნატრიუმის ქლორიდის წყალში გახსნისას. ქლორიდის მარილები, როგორიცაა ნატრიუმის ქლორიდი, წყალში კარგად ხსნად ...

                                               

ამონიუმი

ამონიუმი - კატიონი NH 4 + {\displaystyle {\ce {NH_4+}}}, შედის მრავალი ნაერთის შემადგენლობაში, სადაც ერთვალენტოვანი ლითონის როლს ასრულებს. ასეთებია ამონიუმის ჰიდროქსიდი და ამონიუმის მარილები: ამონიუმის სულფატი, ამონიუმის ქლორიდი და სხვ. ამონიუმის ...

                                               

კორიოლისის ძალა

კორიოლისის ძალა - ინერციის ძალების ერთ-ერთი სახე, რომელიც შემოაქვთ იმისათვის, რომ გაითვალისწინონ ათვლის მოძრავი სისტემის ბრუნვის გავლენა მატერიალური წერტილის ფარდობითს მოძრაობაზე. კორიოლისის ძალა რიცხობრივად უდრის წერტილის მასის ნამრავლს მის კორი ...

                                               

აირი

აირი იგივე გაზი - ფიზიკური სხეული, რომლის ცალკეული ნაწილაკები ძალიან სუსტად არიან ერთმანეთთან დაკავშირებული, 20 °C ტემპერატურაზე და 1 ბარ წნევაზე დაბლა მოძრაობენ რა თავისუფლად, მიისწრაფვიან, დაიკავონ მთელი სივრცე, რომელშიც არიან მოქცეული.

                                               

ატმოსფერო

ატმოსფერო - აირისებრი გარსი, რომელიც ციურ სხეულებს ირგვლივ აკრავს გრავიტაციის გამო. რადგან არ არსებობს მკვეთრი საზღვარი ატმოსფეროსა და პლანეტათაშორის სივრცეს შორის, ჩვეულებრივ, ატმოსფეროდ ითვლება ციური სხეულის ირგვლივ არსებული არე, სადაც აიროვანი ...

                                               

ნახშირბადის მონოოქსიდი

ნახშირჟანგი ან ნახშირბადის მონოოქსიდი - ქიმიური ნივთიერება არის მხუთავი აირი, ფორმულით CO, ნახშირბადის ჟანგბადთან ნაერთი; ოქსიდი C, უსუნო, უფერული აირი. ნახშირჟანგი გამოყო ფრანგმა ექიმმა დე ლასონმა 1776 წელს ხის ნახშირის თუთიის ჟანგთან გახურებისა ...

                                               

ნახშირორჟანგი

ნახშირორჟანგი - ნახშირბადის დიოქსიდი, CO 2 {\displaystyle {\ce {CO2}}}, ოქსიდი C {\displaystyle {\ce {C }}}, ნახშირბადის უმაღლესი ჟანგეული. აღმოაჩინა შოტლანდიელმა ქიმიკოსმა ჯოზეფ ბლეკმა მაგნიუმკარბონატის დაშლისას. ნახშირორჟანგი შედის ჰაერის შედგე ...

                                               

ოზონი

ოზონი - ჟანგბადის ალოტროპია, აირი, რომელიც განსაზღვრავს დედამიწის ატმოსფეროში მზის რადიაციის შთანთქმის ხასიათს. ოზონისმოლეკულა ჟანგბადის მოლეკულისგან განსხვავებით 3 ატომს შეიცავს, რაც სასუნთქად მომაკვდინებელი ხდება, ამიტომაა რომ იგი ატმოსფეროში ნ ...

                                               

ორთქლი

ორთქლი - ნივთიერული აირული მდგომარეობის სახელწოდება, როდესაც აირულ ფაზას შეუძლია წონასწორობაში იყოს იმავე ნივთიერების თხევად ან მყარ ფაზასთან. ორთქლსა და აირს შორის განსხვავება მცირეა, ამიტომ ეს დაყოფა პირობითია. როგორც წესი, ტერმინ "ორთქლ" -ს მა ...

                                               

ფთორი

ფთორი - პერიოდული სისტემის მეორე პერიოდის, მეშვიდე ჯგუფის, მთავარი ქვეჯგუფის ქიმიური ელემენტი, ატომური ნომერის - 9. აღინიშნება სიმბოლოთი F. ფთორი - ქიმიურად ძალიან ძლიერი აქტიური არალითონია და ყველაზე ძლიერი მჟანგავი. წარმოადგენს ყველაზე მჩატე ელ ...

                                               

ქლორწყალბადი

ქლორწყალბადი, ზოგჯერ მას მარილმჟავას უწოდებენ - უფერო, თერმულად მდგრადი აირი მკვეთრი სუნით, ადვილად იხსნება წყალში ქლორწყალბადმჟავას წარმოქმნით. −85.1 °C-ზე კონდენსირდება უფერო, მოძრავ სითხედ. −114.22 °C-ზე HCl გადადის მყარ მდგომარეობაში. მყარ მდ ...

                                               

ლუბრიკანტი

ლუბრიკანტი - მასალა, რომელიც აიოლებს ხახუნს, მასალის მნიშვნელობით იგივეა, რაც საპოხი. მრავალმნიშვნელოვანი ტერმინ საპოხისგან განსხვავებით, ტერმინ ლუბრიკანტს ტექნიკური მახასიათებელი აქვს. ძალიან ხშირად მისით აღინიშნებიან ინტიმური გელ-საპოხები. ჩვეუ ...

                                               

მონტმორილონიტი

მონტმორილონიტი - თიხოვანი მინერალი, რომელიც ეკუთვნის შრეებრივი მინერალების ქვეკლასს. აქვს ძლიერ გაჯირჯვების უნარი და მკვეთრად გამოხატული სორბციული თვისებები. გამოირჩევა ფენების დასტის სიმეტრიული აგებულებით მსგავსად პიროფილიტისა. წარმოქმნის მჭიდრო ...

                                               

კვარცი

კვარცი - ჟანგეულთა კლასის მინერალი. არსებობს ორი კრისტალური მოდიფიკაციის კვარცი: ჰექსაგონური კვარცი, რომელიც მდგრადია 1 ატმ. წნევისას 870-573 °C ტემპერატურულ ინტერვალში, და ტრიგონური კვარცი, რომელიც მდგრადია 573 °C-ზე დაბალ ტემპერატურაზე. ბუნებაშ ...

                                               

ძრავას ზეთი

ძრავას ზეთი, მოტორის ზეთი – შიგაწვის ძრავების შესაზეთად განკუთვნილი ზეთი. პრაკტიკულად ყველა ძრავას ზეთი ნავთობის გადამუშავების პროდუქტია და მხოლოდ ზოგიერთი ხარისხის საავიაციო ზეთს იღებენ სინთეზურად. ყველა ძრავას ზეთი შეიცავს მისართების კომპლექსს, ...

                                               

აეროგელი

აეროგელი - ნაწარმი მასალების კლასი, შემადგენლობით გელი, რომელშიც თხევადი ნაწილი მთლიანად ჩანაცვლებულია აირით. მაგარ ფოროვან მასალებს შორის ყველაზე დაბალი სიმკვრივის მქონე მასალაა, მთელი რიგი უნიკალური თვისებებით: სიმაგრე, გამჭვირვალობა, თბომედეგო ...

                                               

კალციტი

კალციტი - კარბონატის კლასის მინერალი; ქიმიური შედგენილობა C a CO 3 ; მინარევები: Mg, Fe, Mn და სხვა. კრისტალდება ტრიგონურ სინგონიაში. კრისტალები რომბოედრული, სკალენოედრული, ფირფიტისებრი აქვს. გვხვდება მკვრივი, მარცვლოვანი, მიწისებრი მასების, აგრე ...

                                               

აგლოფორიტი

აგლოფორიტი - მსუბუქი ბეტონის ხელოვნური ფოროვანი შემვსები, რომელიც მიიღება თიხოვანი ქანების ან ნახშირის გამდიდრების და წვის ნარჩენების თერმული დამუშავებით და პროდუქტის შემდგომი დამსხვრევით.

                                               

აგური

აგური - მინერალური წარმოშობის სხვადასხვა მასალისგან დაყალიბებული, სწორკუთხა პარალელეპიპედის ფორმის ხელოვნური საშენი ქვა; სიმტკიცე, ყინვამდეგობა და სხვა ტექნიკური თვისებები მიღებული აქვს გამოწვით, ან მაღალი წნევისორთქლით დამუშვების შედეგად. გამომწ ...

                                               

ალიზი

ალიზი - საშენი მასალა; გამოუწვავი, მზეზე გამომშრალი აგური. ალიზი მზადდება ხელით ან ყალიბით თიხისაგან, რომელსაც სიმტკიცისათვის ორგანულ ან არაორგანულ მინარევებს უმატებენ. მისი ფორმა და ზომები სხვადასხვა დროსა და სხვადასხვა ადგილზე განსხვავებული იყო ...

                                               

ბეტონი

ბეტონი, ხელოვნური ქვა, ერთ-ერთი ძირითადი საშენი მასალა, რომელიც მიიღება მჭიდა ნივთიერების, წყლის, შემვსებისა და ზოგჯერ სპეციალური დანამატების რაციონალურად შერჩეული ნარევის დაყალიბებითა და გამყარებით. დაყალიბებამდე ამ ნარევს ბეტონის ნარევს უწოდებე ...

                                               

დიატომიტი

დიატომიტი, კიზელგური, ინფუზორიული მიწა - მოთეთრო ან მოყვითალო ცარცისმაგვარი ფოროვანი, მსუბუქი დანალექი ქანი. ქიმიური შედგენილობით 96% ოპალია. შეიცავს კვარცის, გლაუკონიტის, თიხის მინარევებს. დიატომიტი წარმოიქმნება ზღვისა და ტბის აუზებში დალექილი დ ...

                                               

დუღაბი

დუღაბი - ხელოვნური ქვის მასალა, რომელიც მიიღება მჭიდა ნივთიერების, წყლისა და წვრილი შემვსების რაციონალურად შერჩეული ნარევის გამყარების შედეგად. გამყარებამდე მას დუღაბის ნარევს უწოდებენ. დუღაბს იყენებენ ქვის კონსტრუქციების ამოსაყვანად, შენობათა გა ...

                                               

თაბაშირ-მუყაო

თაბაშირ-მუყაო კარტონი" < რუს. Гипсокартон) - შემავსებელი/შემომზღუდავი დანიშნულების სამშენებლო მასალა, დამზადებული თაბაშირისგან და მუყაოს ფურცლებისგან. მეტწილად გამოიყენება შენობების ინტერიერში ტიხრების მოსაწყობად, კედლების და ჭერის მოსაპირკეთე ...

                                               

კალციუმის ჰიდროქსიდი

კალციუმის ჰიდროქსიდი ან კალციუმის ტუტე 2) - რთული არაორგანული ნივთიერება, რომელიც შედგება კალციუმის ატომთან დაკავშირებული ორი ჰიდროქსიდ ჯგუფისგან. იგი თეთრი, არაგამჭვირვალე ნივთიერებაა, რომელიც წყალში მცირედ ხსნადობით ხასიათდება. მისი წყალხსნარი ...

                                               

კენჭნარი

კენჭნარი - ფხვიერი, მსხვილი, დანალექი, კონტინენტური ან ზღვიური ქანი, შედგება ცალკეული, სუსტად ან კარგად დამუშავებული მომრგვალო, ან მრგვალი კენჭებისაგან, რომელთა ზომა მერყეობს 20-დან 200 მმ-ის ფარგლებში. ზომების მიხედვით არჩევენ მსხვილს, საშუალოს, ...

                                               

მარმარილო

მარმარილო - დოლომიტის ან კირქვის გაკრისტალების შედეგად წარმოქმნილ წვრილ, საშუალო ან მსხვილკრისტალური მეტამორფული ქანი და ძირითადად კალციტისგან შედგება. აქვს უმეტესად თეთრი ფერი, შედარებით იშვიათად ფერადი ან შავი ფერისაა, დაწინწკლული, ლაქებიანი ან ...

                                               

მუყაო

მუყაო - ქაღალდის სახეობა. ის არის სპეციალურად დამზადებული სქელი ქაღალდი. მუყაო ფართოდ გამოიყენება წარმოების სხვადასხვა სფეროში. არსებობს მუყაოს სახეობათა სამი ჯგუფი: შესაფუთი პოლიგრაფიული დიზაინის მუყაო გამოიყენება, ძირითადად, წიგნების, ბლოკნოტებ ...

                                               

რიყის ქვა

რიყის ქვა - მომცრო მომრგვალო ფორმის კაჭარი; ლოდის სახესხვაობა. წარმოადგენს უხეშადდამუშავებულ ქვის მასალას. გამოიყენება ქვაფენილების დასაგებად და გვერდობების გასამაგრებლად, აგრეთვე სარკინიგზო ხაზის ბალასტირებისათვის და სხვ. გვევლინება როგორც საწყი ...

                                               

უჟანგავი ფოლადი

უჟანგავი ფოლადი - რთულად ლეგირებული ფოლადი, რომელიც მედეგია ატმოსფერულ პირობებში ჟანგვისა, ხოლო აგრესიულ გარემოში კოროზიის მიმართ. უჟანგავი ფოლადი ქიმიური შედგენილობის მიხედვით არის ქრომიანი, ქრომონიკლიანი, ქრომმანგანუმნიკლიანი, ქრომმანგანუმაზოტი ...

                                               

ქაფპლასტი

ქაფპლასტი - აქაფებული პლასტიკური მასების მასალების კლასი. რაკი ქაფპლასტის ძირითად მოცულობას აირი წარმოადგენს, მისი სიმკვრივე არსებითად დაბალია, ვიდრე საწყისი მასალისა პოლიმერი. ეს განაპირობებს შედარებით მაღალ თბოსაიზოლაციო და ბგერათსაიზოლაციო თვი ...

                                               

ცემენტი

ცემენტი - ჰიდრავლიკური მჭიდა ნივთიერებების დიდი ჯგუფის კრებითი სახელწოდება; ერთ-ერთი უმთავრესი საშენი მასალა, რომელსაც იყენებნ ბეტონისა და დუღაბის დასამზადებლად, ნაგებობის ცალკეული ელემენტების დასამაგრებლად, ჰიდროსაიზოლაციოდ და სხვ. ამ ტერმინის ზ ...

                                               

ხრეში

ხრეში - ფხვიერი ქანი, რომელიც შედგება დამრგვალებული ქანის, ზოგჯერ მინერალების სხვადასხვა ზომის ფრაქციებისაგან. ხრეში არის მდინარის, ტბის, ზღვის, მყინვარისა და სხვა. იყენებენ ბეტონის შემვსებად, გზის სამოსად, რკინიგზის ბალასტისათვის, წყალსადენის ფი ...

                                               

მაკულატურა

მაკულატურა - ვადაგასული ქაღალდისა და მუყაოს ნაკეთობანი, აგრეთვე პოლიგრაფიულ და სხვა საწარმოთა ქაღალდის ნარჩენები. იყენებენ ქაღალდის ფაბრიკებში მეორად საქონლად. მაკულატურის უტილიზაციას დიდი სახალხო-სამეურნეო მნიშვნელობა აქვს. იგი საშუალებას იძლევა ...

                                               

ცელულოზა-ქაღალდის მრეწველობა

ცელულოზა-ქაღალდის მრეწველობა - მრეწველობის დარგი, რომელიც ამზადებს სხვადასხვა სახეობის ქაღალდსა და მუყაოს და სხვადასხვა ნაწარმს მათგან, აგრეთვე ცელულოზას, საიზოლაციო ბოჭკოვან და მყარ მერქანბოჭკოვან ფილებს. დარგის თანაპროდუქტებია: ეთილის სპირტი, ს ...

                                               

ატრაქტანტი

ატრაქტანტი - ბუნებრივი ან სინთეზური ნივთიერება, რომელიც ცხოველებს იზიდავს. ანტრაქტანტებისადმი განსაკუთრებულ მგრძნობიარობას იჩენენ მწერები. ცნობილია ატრაქტანტის სამი ძირითადი ჯგუფი: პირველი ჯგუფის ატრაქტანტი ცხოველებს იზიდავს როგორც მოპირდაპირე სქ ...

                                               

ნივთიერება

ნივთიერება - ქიმიური მატერიის ფორმა, სუბსტანცია, რომელიც ყველგან გვხვდება. ნივთიერება შეიძლება იყოს - ბუნებრივი მაგალითად წყალი, ჟანგბადი; ასევე ხელოვნური - მაგალითად კაპრონი, პოლიეთილენი და სხვა. დღეისათვის ცნობილია ათ მილიონზე მეტი ნივთიერება, ...

                                               

პიგმენტები (ქიმია)

პიგმენტები ქიმიაში - სხვადასხვა ფერის მაღალი დისპერსიულობის ფხვნილები, რომლებსაც იყენებენ პლასტმასების, რეზინის, ქაღალდისა და სხვების შესაღებად, პოლიგრაფიული, სამღებრო და სხცა საღებავების დასამზადებლად. პიგმენტები განსხვავდება ხსნადი საღებრებისაგ ...

                                               

რთული ნივთიერება

რთული ნივთიერება ან ქიმიური ნაერთი ეწოდება ნივთიერებას, რომელიც შედგება ორი ან მეტი ქიმიური ელემენტის ატომებისაგან. მაგალითად, მაგნიუმის ოქსიდი, წყალი, სუფრის მარილი და ნატრიუმის ქლორიდი - რთული ნივთიერებებია. რთული ნივთიერებები არ ინარჩუნებენ იმ ...

                                               

რძემჟავა

რძემჟავა - ერთფუძიანი ოქსიკარბომჟავა. რძემჟავა წარმოადგენს უფერულ კრისტალებს, წყალში კარგად იხსნება, წარმოქმნის მარილებსა და ეთერებს. რძემჟავა წარმოიქმნება შაქროვანი ნივთიერებების დუღილის დროს. რძემჟავის მარილებს იყენებენ ღებვისა და ბეჭვდის დროს.

                                               

სოდა

სოდა - ნახშირმჟავას ნატრიუმის მარილების ტექნიკური სახელწოდება. განასხვავებენ სოდის შემდეგ სახეებს: ნატრიუმკარბონატს, სასმელს NaHCO 3 და კრისტალურს. კაუსტიკურ სოდას ტექნიკასა და ყოფაცხოვრებაში უწოდებენ მწვავე ნატრს NaOH. სოდა ცნობილი იყო უძველესი ...