ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 114




                                               

ფრანკოფონები

ფრანკოფონები ფართე გაგებით - პლანეტის ფრანგულენოვანი მოსახლეობა, ანუ, ისეთი ქვეყნების მოსახლეობა, როგორებიცაა საფრანგეთი, ბელგია, შვეიცარია, კონგოს რესპუბლიკა, მადაგასკარი, კანადა, ჰაიტი და ბევრი სხვა, რომლებიც შედიან ეგრეთ წოდებულ ფრანგულენოვან ...

                                               

ძველი რეჟიმი

ძველი რეჟიმი - მიუთითებს მეტწილად არისტოკრატიულ, სოციალურ და პოლიტიკურ წყობაზე, რომელიც საფრანგეთში ვალუასა და ბურბონების დინასტიების მმართველობის პერიოდში დამყარდა. ამ ტერმინის შემქმნელთა განსაზღვრებით ძველი რეჟიმი ჩამოყალიბდა შუა საუკუნეების ფრ ...

                                               

ჰუგენოტები

ჰუგენოტები - XVI-XVII საუკუნეების ფრანგი პროტესტანტების წევრების სახელწოდება. ერთ-ერთი თვალსაზრისით წარმოსდგება ჟენეველი მოქალაქის ჰუგოს სახელისაგან. მათ XVII საუკუნედან ზოგადად "ფრანგ პროტესტანტებს" უწოდებდნენ. მოძრაობა წარმოიშვა 1530 წელს ჟან კ ...

                                               

საქართველოს ისტორია

საქართველოს ტერიტორიაზე უძველესი დროიდან ადამიანთა ცხოვრების ფაქტს ადასტურებს დმანისში ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრები. დმანისში აღმოჩენილი ადამიანის ჩონჩხის ფრაგმენტები უძველესია მთელს ევრაზიაში და მისი ასაკი 1 800 000 წლის არის. ქართველების პი ...

                                               

1941 წლის ანტისაბჭოთა შეთქმულება

1941 წლის ანტისაბჭოთა შეთქმულება - შეთქმულება, რომელიც მზადდებოდა 1941 წელს თბილისში, საბჭოთა კავშირის წინააღმდეგ. შეთქმულებას ხელმძღვანელობდნენ და მის წევრებთან მეტნაკლებ კავშირში იმყოფებოდნენ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტთა ჯგუფი, ...

                                               

აბაზგების აჯანყება

აბაზგების აჯანყება - აჯანყება აბაზგიაში ბიზანტიელების წინააღმდეგ, გაიმართა 550 წელს. აჯანყების უშუალო საბაბი გახდა ბიზანტიელთა მიერ აბაზგიაში მმართველობის ახალი წესების და ქვეყნის საბოლოო დამორჩილების ცდა. პროკოპი კესარიელის სიტყვით, აჯანყდნენ, კ ...

                                               

აბრაგი

აბრაგი - ყაჩაღი, ავაზაკი. ქართულ ენაში სიტყვა "აბრაგი" ჩრდილოეთ კავკასიიდან არის შემოსული და სარმატულ-ალანური წარმომავლობისა უნდა იყოს. აბრაგობა, როგორც სოციალური მოვლენა, წარმოიშვა გვაროვნული საზოგადოების რღვევის პროცესში. თავდაპირველად აბრაგს უ ...

                                               

აიეტი (ორატორი)

აიეტი - VI საუკუნის საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე, ორატორი, წარჩინებული კოლხი. ბიზანტიელების მიერ ლაზიკის მეფე გუბაზ II-ის მკვლელობასთან დაკავშირებით გამართულ ეგრისის კრებაზე ხალხს მოუწოდა, ირანული ორიენტაციისათვის დაეჭირათ მხარი. მისი ეს სიტყვა ...

                                               

აკერმანის კონვენცია

აკერმანის კონვენცია - სამშვიდობო ხელშეკრულება რუსეთის იმპერიასა და ოსმალეთის იმპერიას შორის. ხელი მოაწერეს 1826 წლის 7 ოქტომბერს, თანამედროვე უკრაინის ქალაქ აკერმანში. რუსეთის მხრიდან ხელი მოაწერეს ნოვოროსიის გენერალ-გუბერნატორმა და ბესარაბიის მე ...

                                               

ალაგირის ტრაგედია

ალაგირის ტრაგედია - ოსი რეაქციონერების მიერ მოწყობილი ქართველი მოსახლეობის გენოციდი სოფელ ალაგირში 1919 წლის 11 იანვარს. ალაგირი თერგის ოლქის ვლადიკავკაზის ოკრუგში შედიოდა როგორც ცალკე სამამასახლისო. იგი კარგი ბუნებრივი პირობებითა და ნაყოფიერი მი ...

                                               

ალასტანელი

ალასტანელი - ქართველ უფლისწულთა ზედწოდება XIII-XIV საუკუნეებში. წარმომდგარია საუფლისწულოს ცენტრის ალასტანის სახელწოდებიდან. ალასტანელად წოდებული უფლისწულები ფლობდნენ ჯავახეთისა და მის მოსაზღვრე ზოგიერთ მხარეს. საქართველოს ცენტრალური ხელისუფლების ...

                                               

ალექსანდრე I-ის მანიფესტი

ალექსანდრე I-ის მანიფესტი – რუსეთის იპერატორ ალექსანდრე I–ის 1801 წლის 12 სექტემბრის უმაღლესი მანიფესტი, ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმებისა და რუსეთის იმპერიასთან მიერთების აქტი. თავდაპირველად, ქართლ-კახეთის მეფის, გიორგი XII-ს სიკვდილისთანავე 1800 ...

                                               

ამიერკავკასიის განსაკუთრებული კომიტეტი

ამიერკავკასიის განსაკუთრებული კომიტეტი, ე. წ. ოზაკომი) - ამიერკავკასიის მართვა-გამგეობის დროებითი ადმინისტრაციული ორგანო, შექმნილი რუსეთის დროებითი მთავრობის მიერ პეტროგრადში, შტაბ-ბინით თბილისში. კომიტეტის შემადგენლობაში შემავალი ხუთი წევრიდან ო ...

                                               

ამისოსის მონეტა

ამისოსის მონეტა, ვერცხლისა და სპილენძის სხვადასხვა ტიპის მონეტები, რომლებსაც ჭრიდნენ ქ. ამისოსში ძვ. წ. V საუკუნის უკანასკნელი მეოთხედიდან ახ. წ. III საუკუნის შუა ხანებამდე. საქართველოში აღმოჩენილია ძვ. წ. IV საუკუნეში ვერცხლის ამისოსის მონეტა, რ ...

                                               

ანიკეტის აჯანყება

აჯანყებას სათავეში ედგა ანიკეტი, სამეფო ფლოტის ყოფილი მეთაური. მან ისარგებლა იმპერიის შინაგანი რთული მდგომარეობით და თავის მხარეზე გადაიბირა პონტოსთან მცხოვრები ტომები. მოულოდნელად შეიჭრა ტრაპეზუნდში, გაანადგურა რომაელები, აიღო ქალაქი და დაწვა სა ...

                                               

ანისის შემოერთება (1124)

ანისის შემოერთება - საქართველოს სამეფო ხელისუფლების მიერ სამხრეთ კავკასიიდან თურქ-სელჩუკთა განდევნისა და ქვეყნის გაძლიერებისათვის გატარებული მნიშვნელოვანი ღონისძიება. საქართველოს სამეფო, დიდგორის ბრძოლისა და შემდგომ მოპოვებული წარმატებების წყალობ ...

                                               

არიან-ქართლი

არიან-ქართლი - მომდინარეობს მოქცევაჲ ქართლისაჲში ნახსენები ფრაზიდან - ძჱ არიან ქართველთა მეფისაჲ ", რომელსაც მეცნიერთა ერთი ნაწილი კითხულობს, როგორც "ძჱ არიან-ქართველთა მეფისაჲ" ანუ არიან-ქართლის მეფეთა შთამომავალი. ანუ არიან-ქართლი მიჩნეულია ქარ ...

                                               

აფხაზეთის საკათალიკოზო გლეხების დიდი დავთარი

"აფხაზეთის საკათალიკოზო გლეხების დიდი დავთარი", "აფხაზეთის საკათალიკოზო გამოსავალი მოსაკრებლობის დავთარი" - დასავლეთ საქართველოს საკათალიკოსო ყმებისა და მათი გადასახადების წიგნი. შედგენილია 1622 წელს აფხაზეთის კათოლიკოსის მალაქიას დაკვეთით. დავთა ...

                                               

აფხაზეთის საკათალიკოზო დიდი იადგარი

"აფხაზეთის საკათალიკოზო დიდი იადგარი", "ბიჭვინთის იადგარი" - დასავლეთ საქართველოს საკათალიკოსო საყდრისათვის სხვადასხვა პირის მიერ გაწეული ღვაწლისა და შეწირულების აღნუსხველი ძეგლი, რომელიც ამასთან ერთად შეიცავს საკათალიკოსოს უძრავ-მოძრავი ქონების ...

                                               

აფხაზეთის საკათალიკოსო

აფხაზეთის საკათალიკოსო - დასავლეთ საქართველოს საკათალიკოსო. მის დაარსებას ზოგი მკვლევარი VIII- IX საუკუნეებს, ზოგი X საუკუნის II ნახევარს, ზოგი კი XIII საუკუნეს მიაკუთვნებს. აფხაზეთის საკათალიკოსო განასახიერებდა ქართულ ეროვნულ და ცენტრალიზებულ ეკ ...

                                               

აფხაზეთის სამთავრო

აფხაზეთის სამთავრო - ფეოდალური სამთავრო XVII-XIX საუკუნეების დასავლეთ საქართველოში. საქართველოს სამეფო-სამთავროებად დაშლის დროს აფხაზეთი ოდიშის სამთავროში შედიოდა. XVI საუკუნის ბოლოდან აფხაზმა ფეოდალებმა შარვაშიძეების მეთაურობით იწყეს განკერძოები ...

                                               

აღა-მაჰმად-ხანი

აღა-მაჰმად-ხანი - ირანის გამგებელი 1794 წლიდან, შაჰი 1796 წლიდან. ყაჯართა დინასტიის დამაარსებელი. აღა-მოჰამედ-ხანი მცირეწლოვანი იყო, როდესაც ტყვედ ჩაიგდო და დაასაჭურისა მამამისის - ყაჯართა ტომის მედირ-შაჰის ძემ ადილ-შაჰ ავშარმა. მამამისის დამარცხ ...

                                               

აღწერა არაგვის ხეობისა

აღწერა არაგვის ხეობისა - ქართლ-კახეთის მეფის, ერეკლე II-ის ბრძანებით არაგვის ხეობის მოსახლეობის 1774 წელს შესრულებული აღწერა. დოკუმენტი შედგენილია ლუარსაბ მაყაშვილისა და მანუჩარ თუმანიშვილის მიერ. 1907 წელს გამოსცა ექვთიმე თაყაიშვილმა. "აღწერაში" ...

                                               

აღწერა სამეფოსა საქართველოსა

"აღწერა სამეფოსა საქართველოსა" - ვახუშტი ბატონიშვილის თხზულება. სრული სათაურია "აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, ზნენი და ჩვეულებანი საქართველოსანი". წერა დაასრულა 1745 წლის 20 ოქტომბერს მოსკოვში. თხზულება აღწერს საქართველოს გეოგრაფიას, კუთხეებს, მა ...

                                               

ბაგრევანდი

ბაგრევანდი - ისტორიული სომხური ოლქი მდინარე ევფრატის მარცხენა განშტოების - ე.წ. აღმოსავლეთი ევფრატის - სათავეებში, მდინარეების ბაგრევანდის, ახტოძორისა და არაცანის წყალშესაყარზე. ოლქს ჩრდილოეთიდან საზღვრავდა სომხეთის ქედი, დასავლეთით ხინუსი, სამხრ ...

                                               

ბიზანტია-საქართველოს ურთიერთობები

ბიზანტიის იმპერიისა და საქართველოს ურთიერთობები წარმოადგენს ხანგრძლივ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, კულტურულ და რელიგიურ ურთიერთობათა რთულ ციკლს, რომელიც ბიზანტიის იმპერიის წარმოქმნიდან მის დაცემამდე უწყვეტად გრძელდებოდა. ბიზანტია საქართველოს უშუალოდ ეს ...

                                               

ბინქარანი

ბინქარანი - მცხეთის "ეპისკოპოსი ცეცხლის-მსახურთა" V საუკუნის II ნახევარში. ირანის ხელისუფლებმა გამოგზავნეს ქართლში ცეცხლთაყვანისმცემლობის გასავრცელებლად. ბინქარანსა და მის ხელქვეით მოგვებს მრავალი ქართველი გადაუბირებიათ. V საუკუნის 80-იან წლებში ...

                                               

ბიძერები

ბიძერები, ძველი ტომი სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში. იხსენიებიან ძვ. წ. IX - XIII საუკუნეებში ურარტულ წყაროებში "უიტერუ" -ის ან "უიტირუ" -ის ფორმით. ებრძოდნენ ურარტუს. მეფე სარდურ II-მ ბიძერების ქვეყანა თავისი სამეფოს პროვინციად აქცია. ძველი ბერძნ ...

                                               

ბრილის ჯვარი

ბრილის ჯვარი, დავით კურაპალატის ჯვარი - ისტორიული მონუმენტური ხელოვნების ძეგლი, საწინამძღვრო ჯვარი, აღმოჩნდა ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბრილის ცენტრში 1898 წელს, ადგილობრივი გლეხის, ქართველიშვილის მარნის კედელში. ჯვარი შუა საუკუნეების ქართული ...

                                               

განის რეფორმები

განის რეფორმები - იმ ადმინისტრაციულ-პოლიტიკური და ეკონომიკური ღონისძიებების პირობითი სახელწოდება, რომელიც რუსეთის მთავრობამ გაატარა ამიერკავკასიაში XIX საუკუნის 40-იანი წლების დასაწყისში. 1840 წლის 10 აპრილს რუსეთის იმპერატორმა ნიკოლოზ I-მა დაამტ ...

                                               

განჯის ჭიშკარი

განჯის ჭიშკარი - შუა საუკუნეების განჯის ხელოვნების ნიმუში. ჭიშკარი დაამზადა ქურთული წარმოშობის დინასტიის შედადიანების წარმომადგენლის შაპურ I-ის ბრძანებით ოსტატმა იბრაჰიმ იბნ ოსმანმა, როდესაც მმართველმა მოიფიქრა აეშენებინა დიდებული ციხესიმაგრე და ...

                                               

გეგენავას ელჩობა

გეგენავას ელჩობა - ოდიშის მთავრის ლევან II დადიანის მიერ გაგზავნილი ელჩობა მოსკოვში 1636-1639 წლებში მთავრის კარის მღვდლის გაბრიელ გეგენავას მეთაურობით. XVII საუკუნის I ნახევარში ლევან II დადიანი პოლიტიკურად იზოლირებული აღმოჩნდა. მისი მოწინააღმდე ...

                                               

გეორგიევსკის ტრაქტატი

გეორგიევსკის ტრაქტატი - 1783 წლის 24 ივლისს ციხესიმაგრე გეორგიევსკში დადებული "სამეგობრო შეთანხმება" რუსეთსა და გაერთიანებულ ქართლ-კახეთის სამეფოს შორის, რომლის მიხედვით ეს უკანასკნელი რუსეთის მფარველობის ქვეშ გადადიოდა.

                                               

გერმანიის კავკასიური ექსპედიცია

გერმანიის კავკასიური ექსპედიცია - სამხედრო ექსპედიცია, რომელიც გაგზავნა გერმანიის იმპერიამ სამხრეთ კავკასიაში, კავკასიის ფრონტის დროს.

                                               

გლეხთა კომიტეტები

გლეხთა კომიტეტები - გლეხთა მასობრივი ორგანიზაციები რუსეთის 1905–1907 წლების რევოლუციის დროს. გლეხთა პირველი კომიტეტი საქართველოში ჩამოყალიბდა გურიაში, ოზურგეთის მაზრაში 1903 ზაფხულში. თავდაპირველად ისინი ფარულად მუშაობდნენ, ზოგიერთ სოფელში ბოიკოტ ...

                                               

გორის შეთანხმება

გორის შეთანხმება 1758 - იმერეთის მეფე სოლომონ I-სა და ქართლ-კახეთის მეფეებს თეიმურაზ II-სა და ერეკლე II-ს შორის დადებული ხელშეკრულება. ხრესილის ბრძოლაში მოპოვებული გამარჯვების შემდეგ სოლომონ I მოელოდა თურქ-ოსმალთა ახალი ჯარების შემოსევას. სულთანმ ...

                                               

დავით III კურაპალატის მემკვიდრეობა

დავით III კურაპალატის მემკვიდრეობა - მიწა-წყალი, რომელიც ტაოს მეფის დავით III-ის ანდერძის თანახმად ბიზანტიის იმპერიას უნდა გადასცემოდა და რომლის გამოც შემდეგში ხანგრძლივი ომი ატყდა საქართველოსა და ბიზანტიას შორის. დავით III-ის სამემკვიდრეო სამფლო ...

                                               

დარანი

დარანი - მიწისქვეშა ნაგებობა, გავრცელებული იყო შუა საუკუნეების საქართველოში. დარანი არის "კლდეში, ანუ მიწას ქვეშ შესასვლელი. დარანად ითქმის სახლი მიწას ქვეშ ნაგები, გინა მიწა და კლდე შეთხრილი უჩინრად". წარმოადგენს ლოდებით ამოყვანილ, ქვის სქელი ფი ...

                                               

დმანისის შემოერთება (1124)

დმანისის შემოერთება - დავით აღმაშენებლის სამეფო ხელისუფლების მიერ საქართველოს ფეოდალური მონარქიის გაძლიერება-ცენტრალიზაციისათვის გატარებული ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ღონისძიება. ქვემო ქართლში ორი მნიშვნელოვანი ცენტრი არსებობდა - სამშვილდე და დმან ...

                                               

დოესის მინდორი

დოესის მინდორი – ისტორიული ადგილი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ დოესთან მცხეთა-ძეგვ-ხიდისთავ-გორის საავტომობილო გზაზე. კასპიდან 25 კმ ზე. XVII საუკუნის 30-იან წლებში როსტომსა და თეიმურაზ I-ს შორის ქართლის სამეფო ტახტისათვის მწვავე შინაპოლიტიკური ბ ...

                                               

ებრაელთა ისტორია საქართველოში

საქართველოს არაქართული მოსახლეობიდან ებრაელები ყველაზე ადრე არიან მოსული. "არც ერთს ერს არგამოუვლია იმდენი სატანჯველი და წამება, რამდენიც ებრაელთა ერს თავს გადაჰდენია. ამ ოდესმე დიდებულს და სახელგანთქმულს ერს ბედმა ხელიდან გამოსხლიტა სამშობლო და ...

                                               

ეგრისის სამეფო

ეგრისის სამეფო, ლაზიკის სამეფო - ძველი ქართული სამეფო დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე. უცხოურ წყაროებში ლაზიკის სამეფოდ მოხსენიებული. კოლხეთის სამეფოს დაშლის და მასში შემავალ ტომობრივ-ტერიტორიულ ერთეულების მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შედეგად ...

                                               

ელაზნაურის შეთანხმება

ელაზნაურის შეთანხმება 1804 - ხელშეკრულება რუსეთის იმპერიასა და იმერეთის სამეფოს შორის, ხელი მოაწერეს 25 აპრილს სოფ. ელაზნაურში რუსეთის მხრივ გენერალი პ. ციციანოვმა და იმერეთის მეფე სოლომონ II-მ. ელაზნაურის შეთანხმება შედგება 17 მუხლისაგან. შეთანხ ...

                                               

ელი

ელის შემოჭრისა და დამკვიდრების ცდა საქართველოში დაკავშირებული იყო მომთაბარე ხალხების შემოსევებთან. XI საუკუნიდან ისინი ბრძოლით იკავებდნენ მცირე აზიისა და ამიერკავკასიის ტერიტორიას. საქართველოში ელიის ჩამოსახლება იქცა სეფიანთა დინასტიის შაჰების პო ...

                                               

ვაჩნაძის ელჩობა

ვაჩნაძის ელჩობა რუსეთში 1588-1589 წლებში, კახეთის სამეფოს ელჩობა რუსეთში. ელჩობას მეთაურობდა დიპლომატი და სახელმწიფო მოღვაწე თავადი ყაფლან ვაჩნაძე. ვაჩნაძის ელჩობაში მოხსენებული არიან კირილე ბერი და ხურშიტა. ვაჩნაძის ელჩობა იყო პასუხი ბირკინის ელ ...

                                               

ვოლკონსკის ელჩობა

ვოლკონსკის ელჩობა - 1637-1640 წლების რუსეთის სამეფოს ელჩობა კახეთში. საქართველოში გამოემგზავრა თეიმურაზ I-ის ელჩთან ბერძენ მიტროპოლიტ ნიკიფორესთან მოლაპარაკების შემდეგ, ელჩობაში მონაწილეობდნენ. თავადი თედორე ვოლკონსკი, დიაკი არტემ ხვატოვი, თარჯიმ ...

                                               

ვსევოლოდსკის ელჩობა

ვსევოლოდსკის ელჩობა - 1593-1594 წლებში, რუსეთის სამეფოს ელჩობა კახეთში. მოეწყო იორამისა და კირილეს ელჩობის საპასუხოდ, როდესაც კახეთის მეფემ ალექსანდრე II-მა რუსეთის ხელმწიფეს სთხოვა დაეცვა კახეთი საშამხლოს თავდასხმებისაგან. ვსევოლოდსკის ელჩობამ ა ...

                                               

ზაბახა

ზაბახა - ძვ. წ. XII საუკუნის უძველესი ტომთა გაერთიანება, რომელიც მდებარეობდა თანამედროვე საქართველოსა და ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთის ტერიტორიაზე. სახელმწიფოს არსებობის შესახებ ცნობებს გვაწვდის ასურული და ურარტული წყაროები. ამასთანავე ურარტული წყარ ...

                                               

ზედაზნის ციხის აღება

ზედაზნის ციხის აღება - 1103 წელს საქართველოს სამეფო ხელისუფლების მიერ ფეოდალური მონარქიის გაძლიერება-ცენტრალიზაციისათვის გატარებული ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ღონისძიება. კახეთ-ჰერეთის შემოერთებისათვის ბრძოლაში დავით აღმაშენებელმა პირველად ზედაზნის ც ...

                                               

ზვენიგოროდსკის ელჩობა

ზვენიგოროდსკის ელჩობა - 1589-1590 წლებში, რუსეთის სამეფოს ელჩობა კახეთში. 1589 წლის აპრილში რუსეთის ხელმწიფემ თედორე ივანეს ძემ კახეთის მეფის ალექსანდრე II-ისაგან ფიცის წიგნის მიღების შემდეგ კახეთში გაგზავნა ელჩობა თავად სიმონ ზვენიგოროდსლისა და ...